وڭتۇستىكتە ەگىن وراعى باستالىپ كەتتى
قازىر تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزدەرى كوبەيىپ, كوپتەگەن ەلدەردە مىڭداعان گەكتار القاپتاردى قارعىن سۋ شايىپ, جەمىس-جيدەكتەردى دولى جەل ۇرىپ, داقىلىن كوكتەي قاعىپ الىپ جاتقاندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ تۇر.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى دا وسى ماسەلەگە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
قىسى قوياننىڭ قۇيرىعىنداي شولاق, ەسەسىنە جايدارى كۇندەرى قوڭىر كۇزگە دەيىن سوزىلاتىن وڭتۇستىك اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وسىرۋگە ۇلكەن تابىسقا جەتۋدە.
كۇزدىك بيداي دەرتىپ ءپىستى. اۋىر داندەرى كوتەرە الماعان ماساق باسى قوناق كەلسە قۇشاق جايىپ قارسى الاتىن قوشەمەتشىل اعايىندارداي تومەن يىلەدى.
وبلىستاعى مىقتى اگروكەشەندەردىڭ بىرەگەيى “امانگەلدى” سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان قۇرالوۆتىڭ قازىعۇرت اۋدانى اقجار ەلدى مەكەنى القابىنداعى ەگىنىنە وراق سالعان مەرەكەگە وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ارنايى قاتىستى.
ال وبلىستىڭ ەگىنشىلىك سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارىنا كەلسەك, اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنداي جاقسىلىقتار بار. ەگىس كولەمى 815 گەكتار بولسا, ونىڭ ىشىندە ءسۇر تاراپقا اينالعانى 79 مىڭ گەكتار.
الدىمەن قازىعۇرتتا اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى, شارۋالار جانە وندىرىستىك كووپەراتيۆ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن القالى جيىن ءوتتى. وبلىس اكىمى ديقاندارمەن كەڭەسىپ, وتكىر ءماسەلەلەردى تالقىلادى. ارزانداتىلعان باعامەن بەرىلەتىن جانارماي, امياك-سەليترا جانە سۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. پروبلەمالاردىڭ شەشىلۋ جاعدايى تالقىلاندى.
بۇگىنگىدەي كەزەڭدە جالعىز ءجۇرىپ جول تابۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل شارۋالارعا ابدەن قاتىستى. از جەرىڭدى مالدانىپ, ءوز قوتىرىڭدى ءوزىڭ قاسيمىن دەسەڭ, مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردەن قاعىلاسىڭ. ءىرى سەرىكتەستىكتەرگە بىرىككەندەر ۇتادى. “امانگەلدى جشس” كورپوراتسياسى ۇساق شارۋاشىلىقتاردى ىرىلەندىرۋدەگى ۇكىمەتتىڭ ساياساتىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. قازىر قازىعۇرت, سايرام, تولە بي, ارىس جانە سارىاعاش اۋداندارىنىڭ ديقاندارىن بىرىكتىرىپ ۇلكەن قاۋىمداستىق قۇرعان. تۇسكەن پايدا تەڭدەي بولىسىلەدى. جىل سايىن ەگىس كولەمى ۇلعايىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر ون ءۇش مىڭ گەكتار جەرگە كۇزدىك بيداي ەگىلسە, بيىل ءتاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي جيىرما مىڭ گەكتارعا ءداندى داقىل ەگىلگەن. اتاپ ايتقاندا, ون بەس مىڭ گەكتارعا بيداي, ءتورت مىڭ گەكتارعا ماقسارى, ءبىر مىڭ گەكتارعا ارپا ەگىلدى. ءداندى داقىلدارعا مۇنداي كوزقاراس اۋىسپالى ەگىستىك جۇيەسىن ساقتاۋعا كەپىلدىك بەرەدى. سەميناردا ءسوز العان وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى قاناتبەك وسپانبەكوۆ وبلىس ديقاندارىنىڭ وسى وتكىر ماسەلەگە ءۇلكەن ءمان بەرىپ وتىرعاندىعىن ايتتى.
اقجارداعى كۇزدىك بيدايدىڭ تسەنتنەرى ورتاشا ەسەپپەن العاندا 17-18-دەن اينالادى. گەكتارعا شاققاندا جيىرما تسەنتنەردەن دە اينالاتىن جەرلەر بار. بۇل جاقسى كورسەتكىش. وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءوسىرۋدە كوشباستاپ كەلە جاتقان نۇرلان قۇرالوۆ جاڭا تەحنولوگيالارعا ءمان بەرەتىن جاڭاشىل كاسىپكەر. ول ەگىن وراعىنا 3 “چەلەندجەر” كومباينىن ساتىپ الىپتى. سالىستىرىپ كورىڭىز, رەسەيدىڭ ماقتاۋلى “ەنيسەي”, “دون” كومبايندارى ءبىر جىلدا 300-350 گەكتار القاپتى ورا السا, امبەباپ “چەلەندجەر” كومباينى وسى مەزگىلدە 3 مىڭ گەكتارعا دەيىن بيدايدى باسا الادى. سونىمەن قاتار ەگىن وراعىنا وسى كورپوراتسيانىڭ 5 “دجون دير” كومبايندارى قاتىستى.
وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا قانداي جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر دەگەن ماسەلەلەرگە كەلەتىن بولساق, اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس كولەمى جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2009 جىلى – 637 مىڭ گەكتار, 2010 جىلى – 697 مىڭ گەكتار (+ 60 مىڭ گا), 2011 ج. 739 مىڭ گا (+42 مىڭ گا) كوبەيىپ كەلەدى.
اعىمداعى جىلى ماساقتى ءداندى داقىل 184 مىڭ گەكتارعا ەگىلگەن. بۇل وتكەن جىلعا قاراعاندا 6 مىڭ گا ارتىق. وسى كورسەتكىشتى داندىك جۇگەرى, كوكونىس, باقشا, كارتوپ, ماقتا, جەمىس-جيدەك, جۇزىمدىك جانە مال ازىقتىق داقىلدارعا قاراتىپ ايتۋعا بولادى.
سۋارمالى جەرلەردىڭ يگەرىلۋىنە كەلەتىن بولساق, وبلىس بويىنشا 447 مىڭ گەكتار جەردىڭ, ونىڭ ىشىندە 2009 جىلى تۇگەندەۋدىڭ ناتيجەسىندە اينالىمنان شىعىپ قالعان جەر كولەمى 100 مىڭ گەكتار انىقتالدى. وسىدان 2009 جىلى قايتا اينالىمعا قوسىلعانى 44,4 مىڭ گەكتار. ال 2010 جىلى 32,7 مىڭ گەكتار قايتا پايدالانۋعا بەرىلسە, 2011 جىلى 26,6 مىڭ گەكتار القابى اينالىمعا قوسىلىپ, سۋارمالى جەرلەر تولىعىمەن 100 پايىز يگەرىلەتىن بولادى.
وبلىستىق اكىمدىكتىڭ كۇش سالۋىمەن تامشىلاتىپ سۋارۋ, جىلىجاي سالۋ جانە شارۋالاردى تيىمدى نەسيەلەندىرۋ جۇمىستارى جولعا قويىلىپ كەلەدى.
وبلىس ديقاندارى بيىلعى جىلدان جاقسى نەسىبە كۇتىپ وتىر.
باقتيار تايجان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
–––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن حۋسان ازيزوۆ.