قوستانايلىق ديقاندار كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن اياقتاپ, دەمىن ءبىر الدى. ءجيى جاۋعان جاڭبىر ديقاندارعا وتكەن جىلدارعى قۋاڭشىلىقتى دا ۇمىتتىرايىن دەگەندەي. بيىل جەردە ىلعال مول. الايدا ديقان كوڭىلى الاڭ. نەگە؟ ويتكەنى, از عانا جىل بۇرىن قۋانا-قۋانا العان امەريكالىق, ەۋروپالىق وزىق تەحنيكالاردىڭ وسى ناۋقاندا ىزاسى ءوتىپ بولدى. جەرمەن جۇمىس ىستەگەن كىم بولسا دا تەحنيكاسىز قارعا ادىم اتتاي المايدى. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى باۋىرىن كوتەرە باستاعان 2000-شى جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ وبلىستا تەحنيكا پاركىن جاڭالاۋ قىزۋ قولعا الىنعان ەدى. جاقىندا ديقاندار مەن الىس شەتەلدەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن جەتكىزۋشىلەردىڭ كەزدەسۋىندە وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين بۇگىنگە دەيىن وسى ماقساتقا 82 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعانىن ايتتى.
قازىر وبلىستا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ 49 پايىزى, استىقتىڭ 60 پايىزىنا جۋىعى الىس شەتەلدەردەن اكەلگەن تەحنيكالارمەن اتقارىلادى. امال نە, بيىل ەگىن ەگۋ كەزىندەگى تاجىريبە كورسەتكەنىندەي, شەتەلدىك ۇزدىك تەحنيكالار ديقانداردى سازعا وتىرعىزاتىن ءتۇرى بار. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى سايران بۇرقانوۆ – شارۋاشىلىقتاعى بۇرىننان قالعان كومبايندار مەن تراكتورلارىن, سەيالكالارىن تۇگەلدەي دەرلىك الىس شەتەلدىك زاماناۋي تەحنيكالارمەن جاڭالاعاننىڭ ءبىرى.
– قوستانايدا الىس شەتەلدەن اكەلىنگەن تەحنيكالاردىڭ سەرۆيس ورتالىعى جوق. كومبايندار مەن تراكتورلاردىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن الۋ ءۇشىن كوكشەتاۋعا بارۋ كەرەك, ىزدەگەنىڭ وندا جوق بولسا, سول تراكتور, كومبايندى شىعاراتىن ەۋروپالىق زاۋىتتارعا سۇرانىس جاسايسىڭ. ەگىندى ەگۋ جانە جيناۋ ناۋقانى كەزىندە ءار ساعات قىمبات ەكەنى بەلگىلى. قوستانايدان كوكشەتاۋعا بارىپ كەلگەنشە تراكتور نەمەسە كومباين قاڭتارىلىپ 2-3 كۇن تۇرادى. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن, قوسالقى بولشەكتەردىڭ ساپاسى جوق. سەيالكانىڭ ديسكىلەرى ءداندى سەۋىپ بولعانعا دەيىن ارەڭ شىدايدى. قىمباتىن قايتەرسىڭ. بۇرىنعى رەسەيلىك تەحنيكالاردىڭ قوسالقى ءبولشەكتەرىنەن بەس ەسە قىمبات. قوستانايدا شەتەلدىك تەحنيكالار قوسالقى بولشەكتەرىنىڭ قويماسى بولماي, ديقاندار جاعدايى جاقسارمايدى, – دەيدى سايرات بالكەن ۇلى.
امەريكالىق, ەۋروپالىق اۋىلشارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ساتقانداردىڭ ءىسى «ەسەگىم سۋدان ءوتكەنشە» دەگەننىڭ كەرى بولىپ وتىرعان سىڭايلى. مىسالى «دجون دير» كومبايندارىن ساتقان كەزدە سەرۆيستىك ورتالىقتار ءار وبلىستاردا اشىلادى, ولاردى جوندەۋدە, قوسالقى بولشەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋدە ەشقانداي قيىندىقتار بولمايتىنىن ايتىپ سۋ سەپكەندەي ەتكەن فيرما وكىلدەرىنىڭ ۋادەسىن ديقاندار ۇمىتقان جوق. مىنە, ەندى ولاردىڭ ءسوزىنىڭ بارلىعى دا قاعاز جۇزىندە قالىپ وتىر. ونىمدىلىگى جوعارى شەتەلدىك تەحنيكالاردىڭ تۇرىپ قالۋىنان كەلەتىن شىعىن دا از ەمەس.
– تۇقىم سەبەتىن شەتەلدىك كەشەندىك تەحنيكا ءبىر تاۋلىك تۇرىپ قالسا, سول كۇنگى ەتكەن ەڭبەكتىڭ 20-25 پايىزى جەلگە ۇشقانمەن بىردەي. «كەيس» تراكتورىنىڭ سىنىپ قالعان گەنەراتورىن كوكشەتاۋدان شۇعىل جەتكىزگەنىمىزشە ءبىر تاۋلىكتەن اسا ۋاقىت كەتتى. ەگەر سەرۆيستىك ورتالىق قوستانايدا بولسا, ونى اۋىستىرۋعا نەبارى ءۇش-اق ساعات ۋاقىتىمىز كەتەر ەدى. فيرمادان سۇراتقان قوسالقى بولشەكتەردى جارتى جىلعا دەيىن كۇتەمىز. «كەيس» تراكتورى وسىلاي كۇتۋدىڭ سالدارىنان ءۇش اي قاڭتارىلىپ تۇردى. اككۋمۋلياتورلار جارتى جىلدان اسپاي توقتاپ قالادى, ال ونىڭ بەرگەن كەپىلدىك مەرزىمى كەم دەگەندە ەكى جىل, – دەيدى «رىسقۇل» سەرىكتەستىگىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى الەكساندر ماكسيموۆ. شارۋالار شەتەلدىك تەحنيكالاردىڭ ساپاسىنا دا شاعىم ايتتى. «قايرات» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى تورەمۇرات وتەپوۆتىڭ گەرمانيادان 350 مىڭ اقش دوللارىنا الدىرعان كەشەندى تەحنيكاسى قىرعا ءبىر شىقپاستان ءالى تۇر. قوسالقى بولشەكتەردىڭ قىمباتتىعى مەن جوقتىعىنان تەحنيكانىڭ قىر باسىندا توقتاپ قالعان مىسالدارى جەتكىلىكتى. كەزدەسۋدە ديقاننىڭ جانايقايىنا شەتەلدىك تەحنيكالاردى جەتكىزىپ بەرەتىن فيرمالاردىڭ جەرگىلىكتى وكىلدەرى جارىتىپ ەشقانداي ءۋاج ايتا المادى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, وبلىستا اۋىلشارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ 60 پايىزى ەسكىرگەن. ديقاندار «كازاگروفينانس» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ نەسيەلىك دەمەۋىمەن نەمەسە ءوزىنىڭ تاپقان قولداعى قارجىسىنا بولسىن تەحنيكانى جاڭالاۋدى توقتاتپايدى. ەگەر شەتەلدىك زاۋىتتار ديللەرلەرى مەن سەرۆيستىك ورتالىقتار ءوز تۇتىنۋشىلارىمەن اراداعى جۇمىستى جولعا قويماسا, شاشەتەكتەن شاشىلىپ العان تەحنيكاسى ءۇشىن تاعى دا ەسەلەپ شىعىندانىپ, شەتەلدىك فيرمالاردىڭ تەسپەي سوراتىن جەمىنە اينالاتىن ءتۇرى بار. وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين شەتەلدىك تەحنيكانى ساتۋمەن اينالىساتىن فيرمالار وكىلدەرىنىڭ ءوز تۇتىنۋشىلارىمەن اراقاتىناسىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك بەيتاراپ باقىلايتىنىن ايتتى. ەگەر ول شەشىمىن تاپپاسا, بۇل كورىنىس ديقان شىعىنىمەن قوسا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزەرى ءسوزسىز. وزىق تەحنيكانىڭ بۇل ماشاقاتى تاۋسىلماسا, ەلىمىزدەگى سىرتقا ساتاتىن ۇن مەن استىقتىڭ 40 پايىزىن بەرىپ وتىرعان قوستانايلىق ديقانداردىڭ ۇكىمەت ەسىگىن قاعۋعا ءماجبۇر بولاتىن ۋاقىتى دا الىس ەمەس.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.