قازاقستاننىڭ دارىندى جاستارىن مەملەكەت ەسەبىنەن شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا تەگىن وقىتۋعا باعىتتالعان «بولاشاق» باعدارلاماسىنا زامان تالابىنا سايكەس بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. وسىعان وراي بولاشاقتىقتارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق پرەزيدەنتى ساياسات نۇربەكتى اڭگىمەگە تارتىپ, وسى وزگەرىستەر جايىن قىسقاشا اڭگىمەلەپ بەرۋدى وتىنگەن ەدىك.
– ساياسات مىرزا, «بولاشاق» باعدارلاماسىنداعى وزگەرىستەرگە بايلانىستى ورتالىق تاراپىنان ەل ىشىندە بەلگىلى ءبىر ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلىپ جاتقان بولار.
– ءدال ايتاسىز. «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» قۇرعان ارناۋلى توپتار اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى 20-30 مامىر ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى 16 قالادا بولىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. سونىڭ ىشىندە وبلىستىق اكىمدىكتەردە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرمەن, ۋنيۆەرسيتەتتەردە ولاردىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامى, سۋدەنتتەرى جانە عىلىمي قىزمەتكەرلەرمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى دا ءتيىستى اقپاراتتار بەرىلدى. بۇل ناۋقان ءالى دە جالعاسىپ كەلەدى.
– ەندى وسى وزەرىستەر جايىندا قىسقاشا ايتا كەتسەڭىز؟
– ەڭ باستىسى, بيىلعى جىلدان باستاپ «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى باكالاۆرلار دايىنداۋ ءىسى توقتاتىلدى. «بولاشاق» ەندىگى كەزەكتە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى وقۋ ساتىلارىن جۇزەگە اسىرۋ ىسىنە باسىمدىقپەن ءمان بەرەتىن بولادى. ياعني نەگىزگى نازار ماگيسترلار مەن عىلىم دوكتورلارىن (Pھ.D) دايارلاۋ ىسىنە اۋدارىلادى. وسىعان وراي رەسپۋبليكالىق كوميسسيا «بولاشاق» باعدارلاماسىنا بولىنەتىن حالىقارالىق ستيپەنديالار اراسىنان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە, سونداي-اق مەملەكەتتىك عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ عىلىمي جانە پەداگوگيكالىق قىزمەتكەرلەرىنە ارنايى كۆوتا بولەتىن بولادى. قىزمەتكەرلەر «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قازاقستان ءۇشىن نەعۇرلىم قاجەت ەتىلەتىن ماماندىقتار بويىنشا ارنايى تاعىلىمدامالاردان ءوتۋ ءۇشىن جىبەرىلەتىن بولادى.
– وسىنداي وزگەرىستەر نەلىكتەن تۋىنداپ وتىر؟
– ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءتورت باعىت بويىنشا ماڭىزدى مەملەكەتتىك باعدارلامالار قابىلدانعاندىعىن ءوزىڭىز بىلەتىن بولارسىز. ولار ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى, ءبىلىم بەرۋدى, دەنساۋلىق ساقتاۋدى جانە تىلدەردى دامىتۋ باعدارلامالارى. مىنە, وسى ءتورت باعدارلامانىڭ ەلىمىزدەگى باسقا باعدارلاماعا قاراعاندا باسىمدىقتى ءمانى بار. سوندىقتان دا ولار ۇلتتىق, مەملەكەتتىك باعدارلامالار دەپ اتالادى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى قازاقستاندىق قوعام ءزارۋ بولىپ وتىرعان زامانىمىزدىڭ ەڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنىڭ شەشىمدەرى دە وسى باعدارلامالار ارقىلى انىقتالعان دەپ ايتۋعا بولادى.
ەندىگى كەزەكتە «بولاشاق» باعدارلاماسى دا اتالعان ءتورت باعدارلامانى ءجۇزەگە اسىرۋ ىسىنە بەلسەندىلىكپەن قاتىسىپ, سول باعدارلامالارعا قاجەتتى كادرلاردى دايارلاۋ ىسىنە باسىمدىقپەن ءمان بەرەتىن بولادى. «بولاشاق» ەندى ماقساتتى باعدارلامالاردى ءىس جۇزىنە اسىرادى.
ماسەلەن, قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە حالىقارالىق وزىق ستاندارت بويىنشا ءبىلىم بەرە الاتىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلىپ وتىر. ونىڭ ءبىلىمىن بويىنا سىڭىرۋگە قابىلەتتى, بىلايشا ايتقاندا, تالاپتى دا تالانتتى ستۋدەنتتەردى ازىرلەۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەر اشىلىپ, دارىندى جەتكىنشەكتەر سوعان قاراي ويىسا باستادى. ول مەكتەپتەردىڭ ءوزى ماتەماتيكالىق, حيميالىق, بيولوگيالىق سەكىلدى باعىت ۇستاپ, جەتكىنشەكتەردىڭ بويىنا ءبىلىمدى نەعۇرلىم تەرەڭىرەك سىڭىرۋگە كىرىستى. مىنە, وسى مەكتەپتەر ءدال قازىرگى ساتتە بىلىكتى ۇستازدارعا ءزارۋ بولىپ وتىر. ول مەكتەپتەردە ساباق بەرەتىن مۇعالىمنىڭ ءوزى تەرەڭ ءبىلىمدى, ءتىلدى جەتە مەڭگەرگەن ادام بولۋى قاجەت. جاستارىمىز باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن بۇل مەكتەپتەر دارىستەردى اعىلشىن تىلىندە وتكىزەتىن بولادى.
وسى ىسكە ەندى «بولاشاق» باعدارلاماسى دا ءتيىستى ۇلەسىن قوسپاق. ول ءۇشىن ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە بەس جۇزدەي ۇستازدى شەت ەلدەرگە جىبەرىپ وقىتاتىن بولامىز.
– تۇسىنىكتى. ەندى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا باكالاۆرلار ازىرلەۋ ءىسى نەگە توقتاتىلدى؟ وسىعان جاۋاپ بەرە كەتسەڭىز.
– وسى ۋاقىتقا دەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا باكالاۆرلار ازىرلەۋ ىسىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولىنىپ كەلگەنى بەلگىلى. ەندى ءبىز باكالاۆرلاردى ءوز ىشىمىزدە ازىرلەيتىن بولامىز. وسى ءۇشىن شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنان ءبىلىم بەرۋ ساپاسى ەشبىر كەم ەمەس نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلىپ وتىرعان جوق پا؟! بىرتە-بىرتە قازاقستانداعى باسقا جوعارى وقۋ ورىندارى دا وسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋ ۇلگىسىنە كوشەتىن بولادى. بۇل – زامان تالابى.
مىنە, وسى كەزدە تالاپتى دا تالانتتى ستۋدەنتتەر ءوز ىشىمىزدەگى وسى وقۋ ورىندارىنا دا قاجەت بولادى. ەگەر ءبىز ءوزىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ەكىنشى كەزەكتە عانا كوڭىل ءبولىپ, بارلىق جاقسىلارىمىزدى شەت ەلدەردىڭ وقۋ ورىندارىنا جىبەرە بەرسەك, وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسى قالاي كوتەرىلمەك؟! ول ءۇشىن وتاندىق جوو-لارعا دەگەن دۇرىس كوزقاراستى قازىردەن باستاپ قالىپتاستىرعانىمىز, وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن بارىنشا ارتتىرا تۇسكەنىمىز ءجون. وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى دا وزدەرىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ جولىندا ونەركاسىپ سالاسىنداعى كاسىپورىندارىمىز سەكىلدى ساپالى شيكىزاتتى الۋعا ۇمتىلىس تانىتاتىنى تۇسىنىكتى. ال ولاردىڭ شيكىزاتى دارىندى دا ءبىلىمدى وقۋشىلار ەمەس پە؟!
ەكىنشىدەن, باكالاۆرلاردى ىشتە وقىتۋ ماسەلەسىن بىزگە ءومىردىڭ ءوزى قويىپ وتىر. وسى ءبىلىم ساتىسى بويىنشا «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ قامقورلىعىنا الىنعان جاستار مەكتەپ پارتاسىنان شىعىسىمەن بىردەن شەت ەلدەرگە جىبەرىلدى. ولاردىڭ ومىرگە دايىندىعى, وتاندىق ءوندىرىستىڭ جاعدايلارى مەن ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى مۇلدەم تۇسىنىكتەرى بولعان جوق. شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ كەلىپ, ءوز ىشىمىزدەگى كومپانيالارعا جۇمىسقا ورنالاسقان كەزدە وسىعان وراي ولاردىڭ الدىنان ءبىرقاتار قيىندىقتار ۇشىراستى.
مىنە, سوندىقتان دا «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ەندىگى كەزەكتە قازاقستاندىق مامانداردى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن عىلىمي قىزمەتكەرلەردى شەتەلدىك تاعىلىمدامالاردان وتكىزۋ ىسىنە ەلەۋلى دارەجەدە ءمان بەرىلۋدە. «بولاشاق» باعدارلاماسىنا قاتىستى جوعارىداعى وزگەرىستەردى ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس مەملەكەتتىك حاتشى قانات ساۋداباەۆ باسقاراتىن رەسپۋبليكالىق كوميسسيا ايقىندادى. «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق رەسپۋبليكالىق كوميسسيا بەكىتكەن جاڭا ءتارتىپتى ورىنداۋعا كىرىستى.
وقىرماندارعا ەسكەرتە كەتەتىن ءبىر ماسەلە, مەن بۇل جەردە مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا عانا اڭگىمە قوزعادىم. ال بالالارىن ءوز قارجىسى ەسەبىنەن شەت ەلدەردە باكالاۆر ساتىسى بويىنشا وقىتقىسى كەلەتىن اتا-انالار ءۇشىن قاشان دا بولسىن جول اشىق ەكەندىگىن ەسكەرتە كەتپەكپىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن سۇڭعات ءالىپباي.