يبراگيم ەدىلباەۆ: كەن قازىپ, بولات بالقىتقان ءوندىرىس ءورىسى

ادامزات تاريحىنىڭ ءۇشىنشى مىڭجىل­دى­عىنداعى ورەلى وركەنيەت ورىسىنەن وزىندىك ورنىن الىپ, بارىس بەينەلى بولاشاعىنا باتىل قادام باسقان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىندا ءتۇستى مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ الاتىن ورنى زور. مىنە, ەل ەكونوميكاسىنىڭ تابىستى تۇعىرلارى­نىڭ ءبىرى سانالاتىن وسى مەتاللۋرگيا سالاسىندا يبراگيم بايمۇرات ۇلى ەدىلباەۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالادى. ماعىنالى ءومىرىنىڭ جارتى عاسىردان استام سانالى جىلدارىن وتاندىق تاۋ-كەن ءوندىرىسىن دامىتۋعا ارناعان يبراگيم باي­مۇرات ۇلى بۇگىندە دە كەن قازىپ, بولات بالقىتقان سالا ساڭلاقتارىنىڭ ساپىندا. وتكەن عاسىردىڭ سوناۋ ءبىر 50-ءشى جىلدارىندا قازاق تاۋ-كەن ينستيتۋتىن ءتامامداپ, تەكەلى كەن ورنىندا ەڭبەك جولىن باستاعان جاس مامان بۇدان كەيىنگى ءتالىمدى دە تاجىريبەلى ءومىرىن ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسى ماڭىزدى سالاسىمەن تىعىز بايلانىستىرىپ, اۋىسىم شەبەرى جۇمىسىنان ءتۇستى مەتاللۋرگيا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, جەرگىلىكتى ونەركاسىپ ءمينيسترى, ەلىمىزدىڭ ءبىر­قاتار ءىرى مەتاللۋرگيا وندىرىستەرىنىڭ باسشىسىنا دەيىنگى قىزمەت باسپال­داق­تارىنان ءوتتى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى كەنشىسى, ءتا­جى­ريبەلى تالىمگەر اتانعان ول «ENRC Kazakhstan» جشس پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى بولىپ ەڭبەك ەتەدى. ءبىز وتاندىق مەتال­لۋرگيا سالاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, بالا­ما­سىز قولتاڭباسىن قالدىرعان بىلىكتى باسشى يبراگيم ەدىلباەۆتى اڭگىمەگە تارتىپ, بۇگىندە ەلىمىزدەگى تاۋ-كەن ءوندىرىسى جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا كوشباس­شىسى بولىپ تابىلاتىن ENRC توبى­نىڭ اۋقىم­دى جۇمىستارى حاقىندا, قۇرمەتتى كەنشىنىڭ شەجىرەلى عۇمىرىنىڭ عيبراتتى تۇيىندەرى حاقىندا سىر سۋىرتپاقتاعان ەدىك. – يبراگيم بايمۇرات ۇلى, ءسىزدىڭ ءومىرىڭىز وسكەلەڭ ۇرپاق ۇلگى تۇتار ونەگەلى شەجىرە ىسپەتتەس. ءوزىڭىز تۋرالى دا قىسقاشا ايتىپ وتسەڭىز. ءسىزدىڭ كەنشىلىك ءومىر جولىڭىزدىڭ باستاۋى قالاي بولدى؟ –  مەن قىزىلوردا ءوڭىرىنىڭ تۋ­ما­سىمىن. قابىرعامىز قاتا­يىپ, بۇ­عانامىز بەكىمەي جاتىپ سۇرا­پىل سوعىستىڭ قيىن كە­زەڭى­نە تاپ بولدىق. اكەم بايمۇرات 1941 جىل­دىڭ تامىزىندا ماي­دان­عا ات­تانىپ, سودان ورالمادى. اسكەري كوميسساريات بەرگەن ءبىر جاپىراق انىق­تامادا ول 1945 جىلى ۆەنا قالاسى ءۇشىن بولعان قاندى شاي­قاس­تا ەرلىكپەن قازا تاپقان. اكەم­نىڭ ءمۇر­دەسى ۆەنا قا­لاسىنىڭ ور­تالى­عىن­داعى باۋىر­لاستار زيرا­تىن­دا ماڭگى تى­نىس تاپتى. مەن سوعىس جىل­دا­رىن­دا 9 جاسىمنان باستاپ, تىل­داعى كولحوز جۇمىسىنا ارالاستىم. 1947 جىلى اۋىلى­مىز­دان 10 شا­قى­رىم قاشىقتىقتا اشىلعان جەتى جىلدىق مەكتەپتى ءبىتىردىم. 1948 جىلى قىزىلوردا قالا­سىندا رەسپۋبليكامىزدا العاش رەت اسكەردە قازا بولعان قازاق جاۋىن­گەرلەرىنىڭ بالالارىنا ار­نال­عان ينتەرنات اشىلدى. مەن وسى ينتەر­ناتتى 1951 جىلى ءۇز­دىك ءتامام­دا­دىم. انام مىر­زا­كۇل اكە امانا­تىن ورىنداۋ ماق­ساتىندا مەنى جو­عارى ءبىلىم الۋ ءۇشىن ال­ماتى قالا­سىنا اتتان­دىردى. سوعىستان كەيىنگى كەزەڭدەگى جول ازابى تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى اۋىر. مەن اپتالاپ جول ءجۇرىپ, الماتى قالاسىنا 8 تامىزدا جەتتىم. قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە قا­بىل­داۋ ەمتيحان­دا­رى تا­مىزدىڭ 1-ءىن­دە اياقتا­لىپ­تى. الايدا الىس­تان كەلگەن مەن سياقتى بىرنەشە با­لاعا جە­ڭىلدىك جاساپ, قايتادان قا­بىلداۋ ەمتيحانىن ءوت­كىزدى. مەن بار­­لىق ساباقتاردان ءۇز­دىك باعا الىپ, ۋنيۆەرسيتەتكە قا­بىل­دان­دىم. ۋني­ۆەرسيتەتكە قا­بىل­دانا­تىن بالا­لار­دىڭ اراسى­نان ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ في­زي­كا-تەح­نولوگيالىق فاكۋلتەتىنە ىرىكتەۋ شارالارى ءجۇ­رىپ جاتتى. وسى توپقا ۇمىتكەر­لەردىڭ ءبىرى مەن ەدىم. الىس­تاعى الماتىعا زورعا جەتىپ وتىر­عاندا, جەر تۇبىندەگى ماسكەۋگە با­رى­پ وقۋ قيىننىڭ قيىنى بولاتىن. اقىل-كەڭەس بەرەتىن انام دا الىستا. مەن تاڭداۋى قيىن جول ايرى­عىن­دا تۇرعانداي بولدىم. مىنە, وسىنداي ءولىارا شاقتا مەنىڭ بۇدان كەيىنگى بارلىق ءومى­رى­مە ەرەكشە ءىز قالدىرعان ءبىر وقي­عا بولدى. وسى كۇندەرى مەن ۋني­ۆەر­سي­تەتتىڭ اسپيرانتۋرا­سىن­دا وقي­تىن جەرلەسىم, كەيىننەن قا­­زاق­ستان­نىڭ بەلگىلى مەملەكەت ءجا­نە قوعام قاي­رات­كەرى بولعان ءمۇ­سىلىم بازار­باەۆ­تى كەزدەستىردىم. ول مەنىڭ جاع­دا­يىم­دى تو­لىق ەستىپ بىلگەننەن كەيىن, مەنى قازاق تاۋ-كەن ينستي­تۋتى­­نا ەرتىپ اكەلىپ, وسى ينستيتۋت­تىڭ تاۋ-كەن ينجەنەرلەرىن دايارلاي­تىن فاكۋلتەتىنە قۇجا­ت­تارىمدى تاپ­سىر­دى. ءسوي­تىپ, ءمۇ­سى­لىم بازارباەۆ مە­­نىڭ ءومى­رىمە ءتۇب­ە­گەيلى ءوز­گە­رىس اكە­­لىپ, بولا­شاعىمدى اي­قىن­داپ بەردى. قازاق تاۋ-كەن ينستيتۋتىن بىتىرگەننەن سوڭ مەن تەكەلى كەن ورنىندا ەڭبەك جولىمدى باستاپ, وسى تەكەلى قورعاسىن-تسينك كومبي­نا­تىنىڭ دي­رەك­تورىنا دەيىنگى ونە­گەلى ءومىر, جەمىستى ەڭبەك مەكتەبى جو­لىنان ءوتتىم. ودان كەيىنگى جىل­داردا قازاق كسر ءتۇستى مەتاللۋرگيا ءمينيسترىنىڭ ورىن­باسارى, رەسپۋبليكا كومپار­تيا­سى ورتا­لىق كوميتەتى اۋىر ونەركاسىپ ءبو­لى­مىنىڭ باسشىسى, جەرگىلىكتى ونەر­كاسىپ مي­نيسترى, ەلىمىزدىڭ بىرقاتار ءىرى تاۋ-كەن وندىرىستەرىنىڭ باسشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردىم. بارلىق سا­نالى عۇمىرىمدى مەن ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن ونەركاسىبىن دا­مى­تۋعا ارناپ, مەتاللۋرگيا سالا­سى­نىڭ قا­لىپ­تاسۋى جولىندا ەڭ­بەك ەتتىم. وسى ءومى­رىمدە اتقارعان ەڭبەگىم, عىلىم جولىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىم تەك وسى قازاق تاۋ-كەن ءوندىرىسى سا­لاسىمەن ساباقتاسا ءور­بى­دى. سول ءۇشىن دە تاعدىرىما ريزامىن. – ءسىزدى ەلىمىز بىرقاتار پاي­دا­لى كەن ورىندارىن اشقان گەولوگ, كەن بايىتۋ عىلىمىنا ەلەۋلى جا­ڭا­لىقتار ەنگىزگەن عالىم, ءتىپتى قا­زاق دالاسىنىڭ ەركەسى – اقبو­كەن­­دەردى قورعاعان تابيعات جانا­شى­رى رەتىندە دە تانيدى. وسى ورايدا ومىرىڭىزدە ەرەكشە ەستە قال­عان قانداي ءبىر وقيعانى ايتار ەدىڭىز؟ – مەن ەلىمىزدىڭ تەك ءتۇستى مەتال­لۋرگيا سالاسىندا 30 جىلعا تارتا ۋاقىت ەڭبەك ەتتىم. سول ءبىر كەزەڭدە قازاقستان ءتۇستى مەتاللۋرگيا مينيسترلىگىنە قاراستى ءىرى دە ىرگەلى 30-دان استام كومبينات جۇمىس ىستەيتىن. سول ءوندىرىس ورىندارىن ەلىمىزدىڭ مەتال­لۋرگيا سالاسىندا ەرەكشە قول­تاڭ­بالارىن قالدىرعان ن.جاق­سى­باەۆ, ي.ۆورونين, س.ءماۋ­لەن­قۇلوۆ, ت.ءال­جانوۆ, گ.وماروۆ, ا.ءداۋ­رەن­بەكوۆ, م.نۇ­­رىموۆ, ا.ۇسەنوۆ, ب.سادىقوۆ, ۆ.گۋر­با سياقتى بىلىكتى كەنشىلەر باس­قارعان ەدى. ول كەزدە وداقتاس رەسپۋبليكالار ىشىندە ءتۇستى مەتاللۋرگيا مينيسترلىگى تەك قازاق­ستان­دا عانا قۇرىلعان بولاتىن. 1980 جىلى مەن ءتۇستى مەتاللۋرگيا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بو­لىپ ىستەپ جۇرگەن كەزىمدە قا­زاقس­تان كوممۋنيستىك پارتياسى ور­تا­لىق كومي­تەتى­نىڭ ونەركاسىپ ءجو­نىن­دەگى حات­شى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىمەن بىرگە ىسساپارعا شا­قى­ردى. سوندا مەن نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىنىڭ وتە كۇر­دەلى ءوندىرىس­تىك ۇدە­رىس­تەردى جەتىك بىلەتىن, قا­لىپتاسقان كۇردەلى جاعداي­دىڭ ءوزىن­­دە ماسەلەنى با­يىپ­پەن شەشەتىن بىلىمدىلىگى مەن بىلىكتىلىگىنە ءتانتى بولدىم. كەلەسى جىلى جاز ايىندا مەنى ونەركاسىپ ءجونىن­دەگى حاتشى­نىڭ كومەكشىسى شاقىرت­تى. كوپ كەشىكپەي مەن نۇر­سۇلتان ءابىش­­ ۇلى­نىڭ قابىل­داۋىن­دا بول­دىم. ءجۇزى­نەن بايىپتىلىق پەن پا­را­سات­تى­لىق­تىڭ لەبى ەسىپ تۇ­راتىن نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى ماعان جىلى شى­راي تانىتا قاراپ, «سىزگە باسقا جۇ­مىس­قا اۋىسۋ تۋرالى ءوتى­نىش ايت­قالى وتىرمىن» دەدى. «ءسىز وندىرىستە كوپ جىل ەڭبەك ەتتىڭىز. ەندى ءبىز سىزگە ورتالىق كوميتەتتىڭ اۋىر ونەر­كا­سىپ ءبولىمىن باسقارۋدى, مەنىڭ ەڭ جاقىن كومەكشىم بولۋدى ۇسىنا­مىز. ۇسى­نى­سىمدى ديماش احمەت­ ۇلى دا قول­داپ وتىر» دەپ نۇر­سۇل­تان ءابىش­ ۇلى ماسەلەگە ءتو­تەسىنەن كوشتى. ۇزاق ۇنسىزدىكتەن كەيىن «بۇل ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك قوي, يگەرىپ اكەتە الامىن با, نۇرەكە؟» دەدىم. «كومەكتەسەمىز» دەگەن ورتا­لىق كوميتەتى حاتشىسى­نىڭ جاۋابى قىسقا بولدى. ءسويتىپ, تىكەلەي نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باسشىلى­عى­مەن 7 جىل بويى ورتا­لىق كومي­تەت­تىڭ اۋىر ونەركاسىپ ءبو­لى­مىن با­س­قارىپ, ۇلكەن تاجىريبە, ومىرلىك شىڭدالۋ مەكتەبىنەن ءوتتىم. 1987 جىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەنىڭ ەڭبەك جولىما تاعى دا كۇرت وزگەرىس ەنگىزىپ, رەسپۋبلي­كا­مىزدىڭ جەرگىلىكتى ونەركاسىپ ءمينيسترى قىزمەتىنە بەكىتتى. وسى جا­ڭا قىزمەتتە ءبىر ايدان استام ۋا­قىت ىستەگەننەن كەيىن مەنى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ءتور­اعا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىنە شا­قىرتتى. مينيسترلىكتىڭ جايى­مەن جان-جاقتى تانىسقاننان كەيىن, قان­­داي كومەك كەرەك دەپ سۇ­را­دى. مەن تيبەت مەديتسيناسى ءۇشىن اق­بوكەندەردىڭ ءمۇيىزىن ەكسپورت­تاي­تىن باس اڭشىلىق باسقار­ما­سىن ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ قارا­ما­عىنا بەرۋدى ءوتىندىم. سەبەبى, تىكەلەي وداق­قا باعىناتىن بۇل باسقار­ما دالامىزدىڭ كوركى بولعان اق­بو­كەندەردى ءمۇيىزى ءۇشىن تەك اۋلاۋمەن عانا شۇعىلدانىپ, ولاردىڭ ءوسىپ-ونۋىنە ەشقانداي جاعداي جا­سا­ماي­تىن. وسىنداي قاراقشى­لىق سال­دارى­نان ەلىمىزدەگى اقبوكەندەر قى­­زىل كىتاپقا ەنەتىن جاعدايعا جەتكەن بولاتىن. مينيسترلەر كە­ڭە­سى­نىڭ توراعاسى مەنىڭ ءوتىنىشىم­دى قابىل الدى. ءبىز جەزقازعان, اق­توبە, ورال وبلىستارىندا اق­بو­كەن اۋلايتىن ارنايى وندىرىستىك كاسىپ­ورىندار قۇردىق. ەڭ باستىسى, ءبىز اقبوكەندەردىڭ ءوسىپ-ونۋىنە جان-جاقتى جاعداي جاساپ, براكونەرلەردەن قورعادىق. وسىنداي كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە اقبوكەن­دەر سانى ارتا باستادى. وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى جىلدارى بۇل ماسە­لەگە تاعى دا جەتە كوڭىل اۋدا­رىلماي كەتتى. – يبراگيم بايمۇرات ۇلى, ءسىز ءىرى قازاقستاندىق كومپانيادا بىلىكتى مەنەدجەرسىز. بۇگىندە ءوزى­ڭىز باي تاجىريبەڭىزبەن ءبولىسىپ, ما­عى­نالى اقىل-كەڭەسىڭىزگە ۇيى­تىپ وتىرعان ENRC كورپوراتسيا­سى­نىڭ قالىپتاسۋ جانە ءوسۋ جول­دارى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز... – سوناۋ ءبىر توقسانىنشى جىل­دارى توقىراۋعا ءتۇسىپ, ەگەمەندىك العان ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى تى­عى­رىققا تىرەلگەن شاقتا ەۋرا­زيا­لىق تابيعي رەسۋرستار كورپو­را­تسيا­سى قازاقستاننىڭ تابيعي قازبا باي­لىق­تارىن ۇتىمدى يگەرۋ ءناتي­جە­سىندە ءار تاراپتاندىرىلعان ءون­دىرۋ كەشەنىن قالىپتاستىرۋ ماق­ساتىن­داعى  جاۋاپكەرشىلىگى وراسان زور جۇ­مىستى قولعا الدى. جىل­دار بويى قالىپتاسقان ەكونومي­كا­لىق بايلانىستار ىدىراعان سول ءبىر وتپەلى كەزەڭدە بۇل كورپورا­تسيا­نىڭ جۇمىسى جۇيەلى جولعا ءتۇسىپ, حا­لىقارالىق دارەجەدە مو­يىن­دالعان وندىرىستىك كەشەن قا­لىپ­تاسادى دەپ سەنىم ارتقاندار از بولاتىن. الايدا ENRC توبى ءون­دىرىس سالاسىنا ءتيىمدى ينۆەستيتسيالار تارتا وتى­رىپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جوعارى تەحنو­لوگيالارعا نەگىزدەلگەن تران­س­ۇلتتىق كورپوراتسيا قۇردى. كورپوراتسيا قازاقستانداعى اكتيۆتەرىن قارقىندى دامىتىپ, ەل يندۋسترياسىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسادى. وعان كورپوراتسيا­نىڭ ءوندى­رىس­تىك كورسەتكىشتەرى ءدا­لەل. وتكەن جىلى جوعارى كومىر­تەك­تى فەرروحروم ءوندىرۋ شامامەن 1,3 ميل­ليون تون­ناعا جەتسە, بار­لىق وندىرىلگەن فەر­روقورىتپا 1,8 ميلليون توننادان اس­تى. تاۋارلى تەمىر رۋداسى كون­تسەنت­را­تىن ءون­دى­رۋ شامامەن 8,5 ميلليون توننانى قۇرادى. اليۋميني ءوندىرۋ 227 مىڭ تونناعا جەتتى. سونى­مەن بىرگە كورپوراتسيا كومىر ءوندىرۋ ءمول­شە­رىن 20 ميلليون توننادان اسىر­دى. ENRC 2010 جىلى قا­زاق­­ستان­دا تىركەلگەن ەلەكتر ەنەرگيا­سى­نىڭ شامامەن 16% پايىزىن ءوندىردى. ENRC توبىنىڭ مۇنداي جوعا­رى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋى­نىڭ باس­تى سەبەبى ءوندىرىستى ۇيىمداس­تى­رۋ­دىڭ زاماناۋي ءتا­سىل­دەرىن با­ر­ىن­شا ۇتىم­دى قول­دانىپ, جاڭا تەح­نو­لو­گيا­لاردى ك­ە­ڭىنەن تارتۋ ءۇردىسى بو­لىپ تا­بىلا­دى. كومپا­نيا­نىڭ جىل­دان-جىلعا ءجۇ­يەلى تۇردە تا­بىس­تارعا جەتۋىنىڭ باستى سەبەپ­تەرى­نىڭ ءبىرى ENRC توبىن باسقاراتىن مەنەد­جەر­لەردىڭ ىسكەرلىگى مەن بىلىكتىلىگى ەكەندىگىن باسا ايتۋى­مىز كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا ENRC الەم­دەگى كوشباسشى تاۋ-كەن كوم­پانيا­لارى­نىڭ ءبىرى بو­لىپ تابىلادى. كورپوراتسيا ەلىمىز­دىڭ ىشكى جالپى ءونىمى­نە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ, ەلى­مىزدىڭ ەكس­پورت­تىق الەۋە­تىن ارت­تىرۋدا. – يبراگيم بايمۇرات ۇلى, ENRC-ءدىڭ ەلىمىزدىڭ يندۋس­تريا­لىق دامۋىنا قوسىپ وتىر­عان قوماقتى ۇلەس تۋرالى نە اي­تاسىز؟ كومپانيانىڭ جا­قىن بولاشاقتاعى دامۋ تەن­دەن­تسيا­لارى تۋرالى دا ايتىپ وتسە­ڭىز... – ENRC كورپوراتسياسىنىڭ ءىرى وندىرىستىك جوبالارى ين­دۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دار­لا­ماسىنا ەنگىزىلگەن. كور­پو­را­تسيا­نىڭ كۇردەلى شىعىندار باع­دار­لا­ما­سىن­داعى جوبالار قازاق­ستان­داعى اكتيۆتەردى دا­مىتۋعا با­عىت­تالعان. اي­تالىق, اليۋميني ءون­دى­رىسىن كە­ڭەي­تۋگە كومپانيا تارا­پىنان كەشەندى شارالار بەلگىلەنىپ, قوماقتى قارجى قۇ­يى­لىپ وتىر. قۋاتى جى­لى­نا 136 مىڭ توننا انود شىعا­را­تىن تسەح­تىڭ قۇ­رىلىسىنا 240 ميلليون دول­لار قارجى ءبولىندى. زاۋىت سىرت­قى جاب­دىقتاۋشىلاردان تاۋەل­­­دىلىكتى جو­يىپ, اليۋميني ءون­دىرىسىن جەتكىلىكتى انود ءمول­شەرىمەن قام­تا­ماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇ­عان قوسا كوم­پا­نيانىڭ قازاقس­تان­داعى تەمىر رۋ­د­اسى اكتيۆتەرىن دامىتۋعا جالپى قۇنى 2 ميلليارد دوللار بولاتىن جوبالار ءجۇ­زەگە اسىرىلۋ­دا. وسى ماقساتتا سوكو­لوۆ-سارىباي كەن وندىرىستىك بىرلەستىگى اياسىندا كەن بازاسىن كە­ڭەي­تۋ مەن كونتسەنترات ءوندىرى­سىن ارت­تىرۋ جوبا­لارى, كۇي­دىرۋ ءماشي­نەسى مەن ىس­تىق بريكەتتەلگەن تەمىر شىعاراتىن زاۋىت­تىڭ قۇ­رىلىسى جۇرگىزىلۋدە. جا­ڭا ءوندى­رىس ورىندارى قوسىمشا جۇمىس ورىن­دارىمەن قامتاما­سىز ەتىپ, جاڭا جو­عارى ساپالى ءونىم ءتۇر­لەرىن شى­عارۋعا جول اشپاق. قازاقستاننىڭ ءىرى تاۋ-كەن كا­سىپورىندارىن بىرىكتىرگەن ENRC كورپوراتسياسى لوندون مەتالدار بيرجاسىندا ءساتتى جۇرگىزىلگەن ليس­تينگ ناتيجەسىندە يگەرىلگەن قا­را­جاتقا شەتەل كاسىپ­ورىن­دا­رى­نىڭ اك­تيۆ­تەرىن ساتىپ الۋ ءۇر­دىسىن كەڭى­نەن ەنگىزۋدە. كومپا­نيانىڭ جاڭا اكتيۆتەردى يەمدەنۋى, جاڭا رىنوك­تار­عا شىعۋ ءۇر­دىسى – قازىرگى عالام­دىق ەكونو­مي­كا مەن الەمدىك نا­رىق­تىڭ تا­لابى. وسىلاي قا­زاق­ستان­نىڭ ءىرى كومپانياسى الەم­دىك دەڭگەيدەگى كورپوراتسياعا اي­نالدى. ەگەر Rio Tinto جانە Vale سياقتى الەمنىڭ بەدەلدى تاۋ-كەن كومپا­نيا­لارى­نىڭ قاتارىنان كو­رىنگىمىز كەل­سە, وندا قازاقستان شەڭبەرىمەن شەك­­تەلىپ قالماۋى­مىز كەرەك. ءبىز الەمدىك رى­نوكتا كاپيتا­لىمىز­دى ۇلعاي­تۋى­مىز قا­جەت, باسەكەگە قابى­لەت­تى بولۋ ءۇشىن جاڭا پوزي­تسيا­لار­دى ۇستانۋى­مىز شارت. جاڭا اكتيۆتەردى ساتىپ الۋ, جاڭا رىنوكتارعا شىعۋ, جاڭا ءونىم ءتۇر­لەرىن شىعارۋ ارقىلى كە­ڭەيۋى­مىز كەرەك. بۇل – ۇزاق مەرزىمدى بولاشاققا باعىت­تال­عان تۇ­عىرلى ساياسات. الايدا, ENRC-ءدىڭ قازاق­ستان­داعى اكتيۆتەرىن كە­ڭەي­تۋ ءبىز ءۇشىن ارقاشان ما­ڭىز­دى باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدى. ءبىز­دىڭ كومپانيا قازاقستان­داعى اكتيۆتەر بازاسىن دامىتۋ مەن كە­ڭەيتۋگە مۇددەلى. كوم­پانيانىڭ 5,6 ملرد. دول­لارعا تەڭ بولاتىن كۇر­دەلى شى­عىن­دار باعدارلاماسى سو­عان دالەل. ENRC توبى ءۇشىن قا­زاقستانداعى كاسىپ­ورىن­داردى دا­مى­تۋ ارقاشان نەگىزگى باسىم­دىق بولعان. ءبىز قا­زاقستان­داعى كا­سىپ­ورىنداردا جۇ­مىس ىستەيتىن 65 مىڭ قىزمەتكەر ال­دىنداعى ورا­سان جاۋاپكەرشىلىكتى تۇسىنەمىز. قازاقستانداعى اكتيۆتەردىڭ جۇ­مىسى ناتيجەسىندە ENRC وسىن­داي الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى كومپانياعا اينالدى. الداعى ۋا­قىتتا بۇل سالاداعى جەتىستىكتەرىمىز بۇدان دا جوعارى بولا­تىن­دىعىنا مەنىڭ سەنىمىم زور. – ساليقالى سۇحباتىڭىزعا راحمەت. اڭگىمەلەسكەن جىلقىباي جاعىپار ۇلى.