سان عاسىرلىق تاريحىندا قازاق حالقى ءوزىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن, انا ءتىلى مەن ءدىلىن جانە باسقا دا قۇندىلىقتارىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قيلى كەزەڭدى باستان كەشىردى. اتتارى اڭىزعا اينالعان كوشپەلىلەر – ساقتار, عۇندار مەن كوك تۇركىلەردىڭ ۇرپاعى رەتىندە ءبىز باستى بايلىعىمىز – قازىرگى قازاقستاننىڭ ۇلان-بايتاق دالاسىنا مۇراگەر بولدىق.
ءبىزدىڭ داڭقتى بابالارىمىز – ۇلى حاندار مەن باتىرلار تەرەڭ اقىل, بيىك نامىس, ەرجۇرەكتىك ارقاسىندا ەل مەن جەردىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەستى. بۇگىندە, ءوز تاريحىمىزعا كوز سالىپ, وي ەكشەگەن ءبىز – تونىكوك, كۇلتەگىن, بىلگە قاعان سەكىلدى كورەگەن بيلەۋشى, ۇلى قولباسشىلاردىڭ قادىرىن تۇسىنە باستادىق. «تۇركى حالقىم ءۇشىن تۇندە ۇيىقتامادىم, كۇندىز وتىرمادىم», دەپ كۇلتەگىن بابامىز ايتقانداي, ولاردىڭ تاس ەسكەرتكىشتەرگە قاشاپ جازىپ قالدىرعان سوزدەرى تۇركى حالقىنىڭ تالايلى تاعدىرى مەن تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسىن ۇرپاقتار ساناسىنا ماڭگىگە بەكىتتى.
حالىق مۇددەسىن باستى مۇرات ەتۋ ءۇردىسىن سارابدال حاندار – قازاق حاندىعىنىڭ نەگىزىن سالۋشى كەرەي مەن جانىبەك, قاسىم, حاقنازار, ەسىم, تاۋكە, ابىلقايىر مەن ابىلاي جالعادى. ولاردىڭ باستاۋىمەن ءبىزدىڭ ەلىمىز ازۋلى كورشىلەرىنىڭ توقتاۋسىز قىسىمىنا قاراماستان, تاريح قويناۋىندا جوعالىپ كەتپەي, ءوزىن ساقتاي ءبىلدى. التاي مەن اتىراۋ اراسىنا كەڭىنەن جازىلعان قازاقستان جەرى باسقىنشى جاۋلاردىڭ شابۋىلىنان از زارداپ شەككەن جوق. سوناۋ ەجەلگى زاماندا-اق اتا-بابامىز «جاۋ جوق دەمە, جار استىندا, ءبورى جوق دەمە, بورىك استىندا» دەپ بەكەر ايتپاعان ەدى. وسىندايدا ءجالاڭتوس ايتقۇل ۇلى, قاراساي التىناي ۇلى, اعىنتاي, قوجابەرگەن تولىباي ۇلى, ەسەت كوكى ۇلى, بوگەنباي اقشا ۇلى, قابانباي قوجاعۇل ۇلى, حانگەلدى سىرىمبەت ۇلى, ساڭىرىق توقتىباي ۇلى, وتەگەن وتەعۇل ۇلى, قويگەلدى سارت ۇلى, رايىمبەك تۇكە ۇلى, ناۋرىزباي قۇتتىمبەت ۇلى, ولجاباي تولىباي ۇلى, بايان قاسابولات ۇلى, جاناتاي اقان ۇلى, جاۋعاش قىرباس ۇلى جانە تاعى باسقالارى تۋعان ەل مەن جەردى ەسەپسىز جاۋدان ەرلىكپەن قورعادى. ولاردىڭ حالقىنا دەگەن ادالدىعى, ەرلىگى مەن باتىرلىعى ءبىزدىڭ سانامىزدا ماڭگىلىككە ساقتالىپ قالدى.
حالقىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىككە, اۋماقتىق تۇتاستىققا دەگەن سان عاسىرلىق ارمانى ءبىزدىڭ زامانىمىزدا, وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا عانا ورىندالدى. كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا وتكەن 70 جىلدىق ومىرىنەن كەيىن قازاقستان ەگەمەندىگىن الدى, ءوز ەكونوميكاسى, جەر رەسۋرستارى, ءتىلى مەن مادەنيەتى بار, حالىقارالىق قاتىناستار سالاسىندا وزىندىك ساياساتىن جۇرگىزە الاتىن تاۋەلسىز مەملەكەتكە اينالدى.
1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ, جاڭا تاريحىن باستايتىنىن الەمگە پاش ەتتى. رەسپۋبليكا حالقىنىڭ – قازاق جانە باسقا دا ۇلتتاردىڭ زامانعا ساي جان-جاقتى دامۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. وسى رەتتە الدا تۇرعان باستى ماقسات – ەگەمەندى مەملەكەت قۇرۋ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتىن ءتۇزۋ بولاتىن. سونىمەن قاتار بولاشاق باعدارىن ايقىنداپ الۋ ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى قادامدارىن سارالاپ الۋ قاجەت بولدى.
مۇنىڭ ءبارىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءۇشىن ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, كەيىننەن شىنايى ۇلت كوشباسشىسى رەتىندە تانىلعان تۇلعا – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاۋىمەن العا ۇمتىلدىق. حالىق وعان ءوز تاعدىرىن, ءوز بولاشاعى مەن ۇرپاقتار بولاشاعىن سەنىپ تاپسىردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلدىڭ دامۋى مەن گۇلدەنۋىنە تەڭدەسسىز كۇش سالدى. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى جيىرما جىل ىشىندە قازاقستان ساياسات پەن ەكونوميكادا اۋقىمدى جەتىستىكتەرگە جەتىپ, الەمنىڭ ءىرى دەرجاۆالارى پىكىرىنە قۇلاق اسىپ, ۇسىنىسىن ماقۇلدايتىن بەدەلدى مەملەكەتكە اينالدى.
ارينە, بۇگىنگى گۇلدەنگەن قازاقستان, دامىعان مەملەكەت – بارلىق سالاداعى كوپ جىلعى ەرەن ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى. جيىرما جىلعى تاۋەلسىزدىك بەلەستەرىنە كوز سالساق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ, ەل اعالارىنىڭ, وتانداستارىمىزدىڭ ورتاق ۇلەسى ارقاسىندا باستى دەگەن قۇندىلىقتارىمىزدى ايقىنداپ, زاڭدىق نەگىزدە بەكىتىپ العانىمىزدى كورەمىز. اسكەري سالانىڭ مامانى رەتىندە ءبىز سولاردىڭ ماڭىزدى دەگەندەرىنە كەڭىنەن توقتالىپ, ءبىر سارالاپ ءوتۋدى ءجون كوردىك.
تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقالى بارشامىزدى مازالاپ جۇرگەن ماسەلە – مەملەكەتتىك شەكارانى مەجەلەپ, ەل شەبىن ايقىنداۋ بولاتىن. ەلباسىمىز بۇل باعىتتاعى ىستەر تۋرالى: «جەر ماسەلەسى, ۇلتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ كەڭىستىگى مەن سىرتقى شەكارانى قورعاۋ ءبىزدىڭ بابالارىمىز ءۇشىن قاي ۋاقىتتا دا ەڭ ماڭىزدى ماسەلە بولىپ كەلگەن. مىنە, ءبىز دە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ وسى ماسەلەلەردى شەشۋدى باستى مۇرات ەتتىك», – دەگەن ەدى.
ءبىرىنشى كەزەكتە, ءبىز قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن شەكارا سىزىعىن ايقىنداپ, ەكىجاقتى كەلىسىم جاسادىق. بۇعان دەيىن پاتشالىق رەسەي دە, كەڭەس وداعى دا قىتايمەن شەكارا ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشە الماعان بولاتىن. 1994 جىلى ەكى ەل اراسىندا مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلىپ, كەڭەستىك جىلدارى ەكى الەۋەتتى قارسىلاستىڭ اراسىن ءبولىپ تۇرعان 1700 شاقىرىم جەرگە قاتىستى قارىم-قاتىناستار زاڭدىق تۇرعىدان رەسىمدەلدى.
رەسەي فەدەراتسياسىمەن شەكارانى بەلگىلەۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاباندىلىعى مەن دانالىعىنىڭ ارقاسىندا سولتۇستىك كورشىمەن شەكارالاس اۋماق حالىقارالىق قارىم-قاتىناسقا ەش زالالسىز ساقتالىپ قالدى. 2005 جىلى ەكى ەل اراسىندا مەملەكەتتىك شەكارانى مەجەلەۋ تۋرالى تاريحي كەلىسىمگە قول قويىلدى. ۇزىندىعى 7591 شاقىرىمعا سوزىلاتىن بۇل شەكارا – قازاقستاننىڭ سىرتقى شەكاراسى ىشىندەگى, سونداي-اق, الەمدەگى قۇرلىقتىق شەكارالار ىشىندەگى ەڭ ۇزىنى ەكەنى بەلگىلى.
مەملەكەتتىك شەكاراعا قاتىستى ماسەلەلەردى رەتتەۋ جانە ءبىزدىڭ ەكى ءىرى كورشىمىزبەن ءتيىستى كەلىسىمدەرگە قول قويىلۋى – ەجەلدەن قوڭسى قونعان, سەرىكتەس بولعان ەلدەر اراسىن بۇزۋعا باعىتتالعان بارلىق تۇسىنىسپەۋشىلىك پەن ارانداتۋشىلىققا توقتاۋ سالدى.
وسىنداي سالماقتى دا ماڭىزدى كەلىسسوزدەر وڭتۇستىكتە – وزبەكستان, قىرعىزستان جانە تۇركىمەنستانمەن جۇرگىزىلدى. بۇل ىستەرىمىز دە وڭدى اياقتالىپ, مەملەكەتتىك شەكارا ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلدى.
ناتيجەسىندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ الىپ جەرىنىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەندەپ, 14,5 مىڭ شاقىرىمدىق شەكاراسىن مەجەلەپ الدى. وسىلايشا, مەملەكەتتىڭ اۋماعى ەندى قايتىپ ەش كۇدىك تۋعىزبايتىن دەڭگەيدە تولىق بەلگىلەنىپ, ەكىجاقتى قۇجاتتارمەن رەسىمدەلدى. بۇل ماڭىزدى سالاداعى جۇمىس ناتيجەسى تۋرالى مەملەكەت باسشىسى 2005 جىلعى 29 قىركۇيەكتە دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ءىىى قۇرىلتايىندا بىلاي دەپ قورىتقان ەدى: «جەر اۋماعىن بەلگىلەپ العانىمىز – تاۋەلسىزدىك جىلدارى قولىمىز جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ ەڭ باستىسى. بۇل تۋرالى ءبىز زامانداستارىمىز الدىندا دا, بولاشاق ۇرپاق الدىندا دا ماقتانا ايتۋعا قۇقىلىمىز».
تاۋەلسىز قازاقستاندى الەمگە تانىتقان العاشقى وڭ باستاماسى – عالامشارداعى تىنىشتىق پەن قاۋىپسىزدىك جولىندا ءىرى يادرولىق الەۋەتتەن باس تارتۋى بولدى. ن.ءا.نازارباەۆ باستاعان تاۋەلسىز قازاقستان يادرولىق قارۋسىز دەرجاۆا دارەجەسىن تاڭدادى, قاتەرلى قارۋدى كەزەڭ-كەزەڭمەن ەلدەن اكەتتىرىپ, تۇبەگەيلى قۇتىلدى. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتقا قوسىلدىق, تمد مەملەكەتتەرى ىشىندە العاشقى بولىپ ستراتەگيالىق شابۋىلداۋ بويىنشا قارۋلانۋدى ازايتۋ تۋرالى كەلىسىمدى قابىلدادىق.
ەل پرەزيدەنتى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 62-سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە الەمنىڭ يادرولىق دەرجاۆالارىن اتومدىق ارسەنالىنان باس تارتقان قازاقستاننان ۇلگى الۋعا شاقىردى. قازاق ەلى باسشىسىنىڭ بۇل ۇسىنىسى بەيبىتشىلىكتى جاقتاۋشى ۇيىمداردىڭ, الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ىرزالىعىن تۋعىزدى. قازىرگى كۇنى قازاقستان ۇلگىسىمەن لاتىن امەريكاسى, افريكا, ورتالىق جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيادا يادرولىق قارۋسىز ايماقتار قۇرىلدى.
ەلباسىمىزدىڭ ۇسىنىسىمەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى 29 تامىزدى – جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىمەن بۇكىلالەمدىك كۇرەس كۇنى دەپ بەكىتتى. 1991 جىلى وسى كۇنى قازاقستان باسشىسى ءوزىنىڭ جارلىعىمەن الەمدەگى ەڭ ءىرى يادرولىق پوليگوندى جاپقان بولاتىن.
قازاق ەلىنىڭ يادروسىز الەم ىسىنە قوسقان ۇلەسى تۋرالى وتكەن جىلعى ساۋىردە ۆاشينگتوندا وتكەن جاھاندىق سامميتتە كوپ ايتىلدى. مارتەبەلى تۇلعالاردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدى يادرولىق قارۋسىزدانۋ ىسىندە ۇلگى بولاتىن تۇعىرلى تۇلعا دەپ باعالادى. سامميت سوڭىندا مەملەكەتتىك باسقارۋ, قاۋىپسىز الەم قۇرۋ جولىنداعى وراسان زور ەڭبەگى ءۇشىن ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز بەيبىتشىلىك جانە الدىن الۋ ديپلوماتياسى سىيلىعىنا يە بولعاندا توبەمىز كوككە جەتكەندەي بولدى.
بۇگىنگى تاڭدا ەلدىڭ تۇراقتى قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ءبىر عانا مەملەكەتتىك شەكارانى بۇتىندەۋمەن, قارۋلى كۇشتەردى كۇشەيتۋمەن شەكتەلمەيتىنى بەلگىلى. سوندىقتان ايماقتاعى كورشىلەس ەلدەرمەن تاتۋ-ءتاتتى دوستىق قارىم-قاتىناسقا قول جەتكىزۋ ۇلكەن جۇمىس بولسا, ونى ودان ءارى دامىتىپ ساقتاۋ اسا ماڭىزدى ماسەلە. سول ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ايماقتىق كورشىلەرمەن قاۋىپسىزدىكتى بىرلەسىپ ساقتاۋ, ياعني ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك بولىپ تابىلادى. تاۋەلسىز جيىرما جىل ىشىندە قازاقستان ايماقارالىق جانە جاھاندىق كيكىلجىڭدەرگە قارسى بىرىگۋدى جاقتاپ, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى بەلسەندى قولداۋشى رەتىندە تانىلدى. وسى باعىتتاعى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارعا, ماسەلەن, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە بولىپ ءۇلگەردى. ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ۇيىمدارىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ءىرى ەۋرازيالىق مەملەكەت رەتىندە قازاقستان قاۋىپسىزدىكتى جانە ءوزارا سەنىم جاعدايىن نىعايتۋ جولىنداعى ىزدەنىستەرىن جالعاستىرىپ كەلەدى.
2010 جىلى قازاقستاننىڭ توزىمدىلىك پەن پليۋراليزمگە نەگىزدەلگەن ۇستامدى, ساليقالى ساياساتىنىڭ جارقىن جەمىسى بولعان ماڭىزدى تاريحي وقيعا ورىن الدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا بولدى. بۇل قۇرمەتتى دە وتە جاۋاپتى ميسسيانى اتقارۋ ۇستىندە قازاقستان ايماقتاعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتىپ, ۇيىمعا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى ديالوگ اۋقىمىن كەڭەيتتى, ۇيىمنىڭ ىشىندەگى داعدارىستان شىعۋعا جاڭا سەرپىن بەرىپ, جۇمىسىن جاڭا بەلەسكە كوتەردى.
قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىعى كەزىندە سوزىلمالى قاقتىعىستاردى رەتتەۋ, تەرروريزممەن كۇرەس جانە شىدامدىلىققا تاربيەلەۋ, سونىمەن قاتار, اۋعانستاندى قالپىنا كەلتىرۋدى ىسكە اسىرۋ سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە كۇش سالدى, قىرعىزستانداعى جاعدايدى رەتتەۋگە ۇلەسىن قوستى.
ەلىمىز توراعالىعىنىڭ قويۋ نۇكتەسى وتكەن جىلعى 1-2 جەلتوقساندا استانا قالاسىندا جينالعان ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى بولدى. بۇل باسقوسۋ جاھاندىق قارىم-قاتىناستى, مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىم مەن ءوزارا تۇراقتىلىقتى جاڭا ساتىعا كوتەردى.
تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى جيىرما جىل ىشىندە قازاقستان قول جەتكىزگەن ءىرى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى – زامان تالاپتارىنا ساي جاراقتالعان كاسىبي اسكەردى قالىپتاستىرعانى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي: «بارىنەن بۇرىن وسى اسكەري-تەحنيكالىق جانە اسكەري-ستراتەگيالىق سالادا قوعامنىڭ, مەملەكەتتىڭ, ەكونوميكانىڭ, ءتىپتى تۇتاس قوعامدىق-ساياسي جۇيەلەردىڭ شىن قاۋقارى انىق كورىنەدى» («عاسىرلار توعىسىندا»). سوندىقتان قازاقستان ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن بارشا الەمگە جاريا ەتكەن كۇننەن باستاپ قارۋلى كۇشتەرىن قالىپتاستىرىپ, ونى زامانا تالاپتارىنا ساي جوعارى ساپادا جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن باستى نازاردا ۇستاپ كەلەدى.
1991 جىلعى 25 قازاندا مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى تۇرىندە قۇرىلعان ورگان كەيىننەن قورعانىس مينيسترلىگى بولىپ قايتا قۇرىلدى. اسكەري قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قۇرۋداعى كەلەسى شەشۋشى قادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلۋى بولدى. بۇل ۇدەرىس وڭايعا تۇسكەن جوق. كوپتەگەن قيىندىقتاردى جەڭە كەلە, تاۋەلسىز ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعايتىن ۇلكەن جۇيە قالىپتاستى.
الدىمەن قازاقستان ارمياسى قۇرلىق اسكەرلەرى, اسكەري-اۋە كۇشتەرى, اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرى مەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى سەكىلدى ءداستۇرلى ءتورت تۇردەن تۇردى. بىراق ۋاقىت تالابىنا ساي جيىرما جىل ىشىندە قارۋلى كۇشتەر قۇرىلىمىنا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. جەدەل-ستراتەگيالىق تاپسىرمالاردى ورىنداۋدى باسقارۋ ماقساتىندا «استانا», «باتىس», «شىعىس», «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىقتارى قۇرىلدى. قارۋلى كۇشتەر قولدانىلۋ سالاسىنا بايلانىستى قۇرلىق اسكەرلەرى, اۋە قورعانىسى كۇشتەرى, اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى بولىپ ءۇش ءتۇرلى نەگىزگە كوشتى. جاڭا ستراتەگيالىق باسقارۋ ورگانى – شتابتار باستىقتارى كوميتەتى قۇرىلدى.
بۇگىنگى الەمدەگى قاۋىپسىزدىك جۇيەسى ەلەۋلى رەفورمالاۋدى تالاپ ەتتى, ءجيى-ءجيى قارۋلى قاقتىعىستار بەلەڭ الدى, ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ ستراتەگيالارى اراسىنداعى قايشىلىقتار ارتا تۇسۋدە. وسىعان بايلانىستى قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ مەن ولاردى جويۋ, جالپى العاندا, ەلدىڭ داعدارىسقا قارسى الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ءتيىمدى زاماناۋي جۇيەسىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى تۋدى. ءسويتىپ, 2007 جىلعى 21 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى نەگىزىندە مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق, ناقتىراق ايتقاندا, اسكەري قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن, ەڭ الدىمەن قورعانىس سيپاتىنداعى جاڭا اسكەري دوكترينا قابىلداندى. وسى قادامداردىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەردى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان, پارمەندى ساياسي ديپلوماتياعا نەگىزدەلگەن ساياساتىنىڭ جارقىن كورىنىسى. مەملەكەتتىڭ قورعانىسقا قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋ ماقساتىندا قارۋلى كۇشتەردىڭ وڭتايلى قۇرىلىمى بەكىتىلىپ, اسكەرىمىزدىڭ دامۋ جولىنداعى ستراتەگيالىق قازىعى ايقىندالدى.
ەگەمەن قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى كەز-كەلگەن جاعدايدا جوعارعى باس قولباسشى قويعان مىندەتتەردى لايىقتى ورىنداۋعا ارقاشاندا قابىلەتتى. بۇگىنگى اسكەرىمىز مەملەكەتتىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىنە سەنىمدى كەپىل بولا الادى. شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى وزىق ۇشتىكتىڭ قاتارىندا, ال ورتالىق ازيا ايماعىندا ءبىزدىڭ ارميا ەڭ ۇزدىك دەپ تانىلدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مەملەكەتتىڭ قارۋلى كۇشتەرىمەن قاتار اسكەري مامانداردى دايارلاۋ جۇيەسى دە قالىپتاستى. بولاشاق وفيتسەرلەر دايارلاۋدىڭ كوپ سالالى جۇيەسىنە باعىتتالعان جوعارى وقۋ ورىندارى قاتارىندا قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى (بۇرىنعى ي.س.كونەۆ اتىنداعى الماتى جوعارى جالپى اسكەري كوماندالىق ۋچيليششەسى) ەرەكشە ورىن الادى. قازىر ينستيتۋت 11 اسكەري ماماندىق بويىنشا وفيتسەرلەر دايارلاپ, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىن كاسىبي ماماندارمەن قامتۋ ىسىنە وراسان زور ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. ۋاقىت تالابىنا سايكەس كوپتەگەن وزگەرىستەرگە ۇشىراعانىمەن بۇل جوعارى وقۋ ورنى ەلىمىزدەگى اسكەري ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى كوشباسشى پوزيتسياسىنان اۋىتقىعان ەمەس. ونىڭ ىرگەسىنەن ءبولىنىپ شىققان ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى اسكەري پەداگوگتار جانە اسكەري عالىمدار دايارلاۋداعى اسكەري اديۋنكتۋرا, دوكتورانتۋرا, ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس جۇمىسى سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشتى.
قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري ينستيتۋتى راديوتەحنيكا سالاسىنا ماماندانعان وفيتسەرلەردى دايارلاسا, اسكەري-تەڭىز ينستيتۋتى قارۋلى كۇشتەردى, ۇقك شەكارا قىزمەتىنىڭ تەڭىز بولىمدەرىن جاساقتاۋ ءۇشىن ماماندار ازىرلەيدى. ال اسكەري ۇشقىشتار مەن اۆياتسيانىڭ ينجەنەرلىك قۇرامىنىڭ قاتارى جىل سايىن ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ت.ج.بيگەلدينوۆ اتىنداعى اۋە قورعانىس كۇشتەرى اسكەري ينستيتۋتىنىڭ تۇلەكتەرىمەن تولىعىپ وتىرادى.
ەلىمىزدەگى اسكەري كادرلار دايارلاۋ ىسىندە كىشى كوماندالىق قۇرام – كاسىبي سەرجانتتار ازىرلەۋ دە ەسكەرىلگەن. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ كادەت كورپۋسى, س.ق.نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» مەكتەبى سەكىلدى وقۋ ورىندارى دا وتان قورعاۋشىلار دايارلاۋ جولىنداعى ءبىر باسپالداق بولىپ وتىر.
اسكەري سالا ماماندارىن دايارلايتىن تاعى ءبىر وردالى وقۋ ورنى – ءىىم ىشكى اسكەرلەرىنىڭ جوعارى اسكەري ۋچيليششەسى, ال جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن بۇل مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ اسكەري اكادەمياسى جۇزەگە اسىرادى.
ەلىمىزدەگى تاعى ءبىر وزىق اسكەري وقۋ ورنى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى بولىپ تابىلادى. ال ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ شۇعىل جانە باسشىلىق قىزمەتكەرلەرىن دايارلاۋ, قايتا دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ءىسىن اسكەري اكادەميا جۇزەگە اسىرادى.
توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ تەحنيكالىق ينستيتۋتى بولسا, كاسىبي ءورت سوندىرۋشىلەر مەن قۇتقارۋشىلار دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورنى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ارميا ورتالىق سپورت كلۋبى جانىنداعى اسكەري سپورت كوللەدجى – ورتا كاسىبي ءبىلىمى بار جوعارى سىنىپتى سپورتشىلاردى جانە سپورت ماماندارىن دايارلايدى. وسىلايشا, قازاقستاننىڭ اسكەري وقۋ ورىندارى ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتتىلىگى مەن ەگەمەندىگىن نىعايتۋ ماقساتىندا قارۋلى كۇشتەر, باسقا ءاسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمدار ءۇشىن كادرلار دايارلاۋدى زامانا تالاپتارىنا ساي ساپالى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇلتتىق جانە اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە قارۋلى كۇشتەردەن بولەك بىرنەشە اسكەر تۇرلەرى جانە باسقا اسكەري قۇرالىمدار قاتىسادى. ولاردىڭ قاتارىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ىشكى اسكەرلەرى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا اسكەرلەرى, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ اسكەري بولىمدەرى, پرەزيدەنتتىڭ كۇزەت قىزمەتى جانە رەسپۋبليكالىق ۇلان بار.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ايرىقشا قۇرىلىمدارىنىڭ ءبىرى – رەسپۋبليكالىق ۇلان ەل پرەزيدەنتى ن.ا.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن قۇرىلدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ءبىزدىڭ ەلىمىز حالىقارالىق بايلانىستار اۋقىمىن كەڭەيتتى, شەتەلدەردەن كەلەتىن جوعارى لاۋازىمدى قوناقتاردى قابىلداپ, حالىقارالىق ادەپ تالاپتارىنا ساي حاتتامالىق شارالار وتكىزە باستادى. سول كەزەڭدە ايرىقشا مەملەكەتتىك مىندەتتەردى اتقارىپ, ەل قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ ىسىنە ۇلەس قوساتىن ارنايى ورگان قۇرۋ قاجەت بولدى. وعان جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, داستۇرلىك راسىمدەردىڭ ورىندالۋىنا قاتىسۋ, اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك وبەكتىلەردى, مەملەكەتتىك تۋ مەن مەملەكەتتىك ەلتاڭبا ەتالوندارىن كۇزەتۋ جۇكتەلدى. ال اسكەري جانە توتەنشە جاعداي رەجىمى كەزىندە رەسپۋبليكالىق ۇلان قازاقستان زاڭدارىندا كوزدەلگەن تارتىپپەن ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىراتىن بولىپ بەكىتىلدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ دامۋ بارىسىن مۇقيات قاداعالاپ, جاۋىنگەرلىك دايارلىق, تەحنيكالىق جانە تىلدىق قامتاماسىز ەتۋ, اسكەريلەر وتباسىلارىن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەرمەن قامتۋ ماسەلەلەرىن ۇنەمى نازاردا ۇستايدى. سوعان ساي العاشقى جاۋىنگەرلىك قىزمەت كۇندەرىنەن باستاپ-اق رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى قۇرىلىمنىڭ جوعارى مارتەبەسىنە ساي بولۋعا, پرەزيدەنت – جوعارعى باس قولباسشى قويعان ماڭىزدى تاپسىرمالاردى ساپالى ورىنداۋعا تىرىسىپ كەلەدى.
رەسپۋبليكالىق ۇلان قۇرىلعاننان بەرگى 19 جىل ىشىندە ونىڭ قاتارىندا ون مىڭنان استام سارباز اسكەري دايارلىقتان ءوتتى. ولاردىڭ كوپشىلىگى رەسپۋبليكامىزدىڭ ءتۇرلى قۋاتتى قۇرىلىمدارىندا قىزمەتتە. قانداي قىزمەت اتقارسا دا, ولار ءبىزدىڭ قۇرىلىم قاتارىندا بويلارىنا سىڭىرگەن جاۋىنگەرلىك قاسيەتتەرىمەن, پاتريوتتىق سەزىمىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇرادى.
رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ كومانديرلەرى ەليتارلىق قۇرىلىمنىڭ جوعارى مارتەبەسىنە ساي بولۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىن سالادى. ۇلاننىڭ العاش قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ وسى ۋاقىتقا دەيىن جاۋىنگەرلىك ازىرلىك جاعدايىنا, كومانديرلىك جانە جاۋىنگەرلىك دايارلىققا, تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىسقا, اسكەري ءتارتىپتىڭ, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىنا, قارۋلانۋ, تەحنيكا مەن تىلدىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا ماڭىز بەرىلىپ كەلەدى. بۇل سالالاردىڭ قارقىندى دامۋى – سوعىس جانە توتەنشە جاعداي رەجىمى كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىنا سايكەس ارەكەت ەتۋگە دەگەن جوعارى جاۋىنگەرلىك جانە شۇعىل-قىزمەتتىك ازىرلىكتىڭ كەپىلى.
رەسپۋبليكالىق ۇلان ساربازدارى مەن ساردارلارى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعىن بيىك مەجە دەپ بىلەدى. ولار وسى ۋاقىت ىشىندە جاس مەملەكەت قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردىڭ قادىرىن تەرەڭ تۇيسىنەدى. قارقىندى دامۋ ۇستىندەگى زايىرلى مەملەكەتتىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە رەسپۋبليكالىق ۇلان الداعى كۇندەرگە تولاعاي ماقساتتار قويىپ وتىر. جاۋىنگەرلەر ەلباسى مەن حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى جولىندا ايانباي تەر توگىپ, جوعارى جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتە بولۋدى كوزدەيدى.
قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنداعى ايتۋلى كەزەڭ – جيىرما جىلدىق مەرەيتوي قارساڭىندا رەسپۋبليكالىق ۇلان جەكە قۇرامىنىڭ اتىنان بارلىق وتانداستارىمدى قۇتتىقتاپ, ەلگە اماندىق پەن تىنىشتىق, مولشىلىق پەن باياندى بولاشاق تىلەيمىن. ارداقتى وتانىمىزدىڭ باعى بيىكتەي بەرسىن.
اباي تاسبولاتوۆ, رەسپۋبليكالىق ۇلان قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت.