كەز كەلگەن دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت ءوز ىشىندەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن دامىتىپ, ازاماتتىق قوعامدا ونىڭ باسىمدىققا يە بولعانىن قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 20-بابىندا ءسوز بوستاندىعى مەن شىعارماشىلىق ەركىندىككە كەپىلدىكتىڭ بار ەكەندىگى كورسەتىلگەن. وسى رەتتە ەۋرووداقتىڭ قولداۋىمەن قازاقستان كريمينالوگيالىق اسسوتسياتسياسى الماتى قالاسىندا «باق-تىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى جانە ۇلتتىق زاڭناما» اتتى جوبانى تالقىلاۋعا ارنالعان كەزدەسۋ وتكىزدى.
كەزدەسۋگە پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ت.دوناقوۆ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى ي.روگوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ب.يماشەۆ, جوعارعى سوت توراعاسى ب.بەكنازاروۆ, باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى ي.مەركەل, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ الماتى قالالىق وكىلدىگىنىڭ باسشىسى ب.وسپانوۆ, بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ن.ورازوۆ, قازاقستانداعى ەۋرووداق وكىلدىگىنىڭ جوبالاۋشى مامانى ە.لەۆچەنكو, بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازياداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ايماقتىق ءبولىمىنىڭ وكىلى قاتىستى.
جينالىستىڭ باسىندا-اق ءسوز العان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن كوممەرتسيالىق باق وكىلدەرى ەلىمىزدەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى ءتىل ماسەلەسىن ءتۇسىن وزگەرتىپ وزدەرىنە ءتيىمدى سيپاتتا كوتەرۋدى كوزدەدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك تىلدە بەرىلەتىن باعدارلامالاردىڭ ارتۋى جەكەلەگەن اقپارات قۇرالدارىنىڭ وزگە تىلدە جۇمىس ىستەۋىنە جانە ەكونوميكالىق احۋالىنا اسەر ەتەدى-ءمىس. ياعني, جارناما ارقىلى تولىعاتىن ىشكى قارجىلىق جاعدايىنا نۇقسان كەلمەك. الايدا, ولاردىڭ مۇنداي ۇشقارى پايىمىنا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى ي.روگوۆ «اتا زاڭنىڭ 7-بابىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى قازاق ءتىلى دەپ كورسەتىلگەن. مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورىندارىندا قازاق تىلىمەن قاتار ورىس ءتىلى دە ەركىن قولدانىلىپ وتىر. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 2004 جىلعى 21 ساۋىردەگى شەشىمىنە سايكەس راديو جانە تەلەۆيزيالىق باق-تا اپتالىق جانە تاۋلىكتىك حابار تاراتۋ اۋقىمىنا مەملەكەتتىك ءتىلدى ەنگىزۋ وزگە تىلدەردىڭ مارتەبەسى مەن تارالۋىنا شەكتەۋ جاسامايدى» دەگەن جاۋابىن بەرە وتىرىپ, ەلىمىزدە ەركىن تارالىپ, جۇمىس ىستەپ وتىرعان وزگە مەملەكەتتىك باق-تار مەن تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ ءبىزدىڭ زاڭدارىمىزدى سىيلاپ جانە باعىنا وتىرىپ ارەكەت ەتۋلەرى كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى.
ەكىنشى ءبىر قىزۋ تالقىعا تۇسكەن تاقىرىپ جۋرناليستەردىڭ اقپارات الۋ ماسەلەسى بولدى. زاڭ جۇزىندە كەز كەلگەن مەملەكەتتىك ورگان بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ مەنشىك تۇرىنە قاراماستان مەملەكەتتىك قۇپياعا جاتپايتىن اقپاراتتى مەرزىمىندە بەرۋگە ءتيىس. دەسەك تە, كەيىنگى كەزدەرى ادام ومىرىنە قاۋىپ تۋدىرعان ماسەلەلەر مەن تابيعي اپاتتارعا قاتىستى مالىمەتتەر, ەكولوگيا, دەنساۋلىق, ءبىلىم, مادەنيەت, اۋىل شارۋاشىلىعى, جەمقورلىق پەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر تاراپىنان بولعان زاڭ بۇزۋشىلىقتار جونىندەگى وقيعالارعا قاتىستى اقپاراتتاردى الۋ مۇمكىندىگىنە كورىنبەيتىن توسقاۋىلدار قويىلعان. وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ۇلكەن پىكىرتالاس تۋىنداپ, ناتيجەسىندە كەيبىر جەكەلەگەن شەنەۋنىكتەرگە قاتىستى زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ ورىن الاتىندىعىمەن قاتار باق وكىلدەرى تاراپىنان دا ءوز قۇقتارىن ەلەمەۋشىلىك نەمەسە كەي رەتتە اسىرا پايدالانۋشىلىقتاردىڭ كەزدەسەتىندىگى ايتىلدى. سونىمەن قاتار, باق-تى قۇرۋ, تىركەۋ جانە حابار تاراتۋعا بايلانىستى سۇراقتار قويىلىپ, وعان بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ن.ورازوۆ جاۋاپ بەرىپ وتىردى. وسى تاقىرىپ اياسىندا تۇلعانى عايباتتاۋ جانە تۇلعاعا قاتىستى جالعان اقپارات تاراتۋ, ماعلۇماتتى قاساقانا بۇرمالاۋ ماسەلەسى جونىندە دە ايتىلدى. مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنە جانە جەكە تۇلعالاردىڭ مورالدىق قۇقىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىن وسىنداي ارەكەتتەرگە قاتىستى الەمدەگى كوپتەگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنەن مىسالدار كەلتىرىلىپ, بىزدە دە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ اقپاراتتى تاراتۋ ىسىندە جاۋاپكەرشىلىكتى بىرىزدىلىككە ءتۇسىرۋ شاراسىن قولعا الۋ ۇسىنىلدى.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى يگور روگوۆ مىرزادان ەلدەگى ءسوز بوستاندىعىنىڭ جايى مەن جاڭا جوبا تۋرالى پىكىرىن سۇراعانىمىزدا ءسوز بوستاندىعى دەيتىن قۇندىلىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا ماڭىزدى ورىنعا يە جانە ايرىقشا قاراستىرىلعان. وسى ءبىر ۇعىم بولماسا ەشبىر دەموكراتيالىق, قۇقىقتىق مەملەكەت تولىققاندى مەملەكەت بولا المايدى. الايدا, كەز كەلگەن قوعامدا سىن كوتەرەرلىك ۇزدىك جەتىستىك بولۋى مۇمكىن ەمەس. مۇددەلەر قايشىلىعى, جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ قۇقىعى تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا مىندەتتى تۇردە ماسەلە زاڭعا بارىپ تىرەلەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, ءسوز بوستاندىعى مەن مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنىڭ اراجىگىن انىق بىلگەن ءجون. باق-تا بارلىق پىكىردى قوزعاۋعا بولادى, مازالاپ جۇرگەن ويدى اشىق بىلدىرۋگە ءبارىمىزدىڭ قۇقىعىمىز بار, بىراق مەملەكەتتىك قۇپيانى جاريا ەتۋگە ەشكىمنىڭ قاقىسى جوق. بارلىق ەلدە بۇل ماسەلە مۇقيات قامتىلعان. سوندىقتان دا, ءسوز بوستاندىعى دەگەنىمىز مەملەكەتتىك قۇپيانى اشىق ايتۋ, ادام قۇقىعىنا نۇقسان كەلتىرە بەرۋ كەرەك دەگەن ءسوز ەمەس ەكەندىگىن ارقايسىمىز بىلگەنىمىز ابزال, دەپ جاۋاپ بەردى.
قر ۇلتتىق زاڭناماسى باق سالاسىندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس دامۋ جولىمەن ۇزدىكسىز جىلجىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قازاق ەلى ءسوز بوستاندىعى مەن ادام قۇقىعى جونىندەگى كوپتەگەن حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى مەن جۋرناليستىك قاۋىمداستىقتار تاراپىنان لايىقتى باعالانىپ, بولاشاقتا دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭدەرىنەن كورىنەتىندىگىن بايقاتىپ وتىر. ەۋرووداقتىڭ قولداۋىمەن قازاقستاندا وتكىزىلىپ وتىرعان «باق-تىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى جانە ۇلتتىق زاڭناما» اتتى جوبا وسى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى بولا الادى.
قانات ەسكەندىر.