قازاق تسيركىنىڭ ارتىستەرى كەزىندە الەمنىڭ ەشبىر تسيركى قايتالاي الماعان «قوس اتتىڭ استىنا ءوتۋ» دەيتىن رەكوردتىق تريۋكتى جاساعانىن قازىر كورەرمەندەردىڭ كوبى ۇمىتىپ تا قالعان بولار. ءبىزدىڭ تسيرك 1972-1978 جىلدارى ۇلتتىق بوياۋلارى بار «ەپوس», «جەر گۇلدەرى», «دالا», «مەدەۋ», «بايقوڭىر» ءجانە «تىنىس العان كەرۋەن» قويىلىمدارىن دايىنداپ, «شاباندوز جىگىتتەرى» ءنومىرى الەمدى تالاي ەلدى ارالادى.
بۇل كۇندەرى الماتى تسيركى ءۇلكەن ءبىر ءىس ءبىتىرىپ وتىر. قازاق مەملەكەتتىك تسيركى جەتەكشىلەرىنىڭ كوپتەپ كوزدەگەن ءبىر ماقساتى – تسيرك
مۇراجايىن جاساقتاۋ بولاتىن. ءوتكەن اپتادا بۇل ارمان جۇزەگە استى. ەرەكشە ونەرگە قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن مانەج مايتالماندارى مۇراجاي تورىنەن ورىن الدى. وسىلايشا ەشبىر ونەرگە ۇقسامايتىن ونەردى جاساعان جانداردىڭ شەجىرەسى تۇگەندەلە باستاعانداي.
ايتپەسە قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ارتىستەرى الەمگە ايگىلى مونتە-كارلو (موناكو), ماسكەۋ, يجەۆسك (رەسەي), ۋحان جانە ۋچاو (قحر), استانا, ريگا (لاتۆيا), لاتين (يتاليا), ياكۋتسك (ساحا رەسپۋبليكاسى), فيگەيروس (يسپانيا), پاريج (فرانتسيا) قالالارىندا وتكەن بەدەلدى حالىقارالىق تسيرك بايقاۋلارىندا بىرنەشە رەت باس جۇلدەنى جەڭىپ الىپ, قايتالانباس نومىرلەرمەن كورەرمەندەرىن تاڭ-
عالدىرعانىن ۇمىتا دا باستاۋىمىز كادىك قوي.
قىسقاسى, الماتى تسيركىندە العاش رەت ەكسپوزيتسيالىق زال اشىلدى. ءجانە وسى وقيعاعا ورايلاس ۇلتتىق تسيركتىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ەسترادالىق-تسيرك ستۋدياسىنىڭ العاشقى ديرەكتورى, «گۇلدەر» ءانسامبلىن قۇرعان قازاق كسر-ءىنىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجيھان گاليەۆانىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان جەكە كورمەسى قويىلدى.
الەمدە ءتۇرلى ءتۇرلى تسيرك بار بولسا دا, قازاق تسيركىنىڭ ءوز دارالىعى بار ەكەنىن وسى ەكسپوزيتسيالىق زال پاش ەتىپ تۇر. ۇلت تاريحىنداعى باتىلدىق, ەپتىلىك, اساۋ ارعىماقتاردى باعىندىرىپ, ات قۇلاعىندا ويناۋ ونەرى ەجەلدەن ءايگىلى بولسا, حالىق ىشىندە قۇرالايدى كوزگە اتقان مەرگەندەر, جەلمەن جارىسقان جەلاياقتار الەمدى مويىنداتقانىنا تاريح كۋا. ۇلى دالادا اتادان قالعان ءداستۇرلى مادەنيەت زامان تالابىنا ساي تسيرك ونەرىنىڭ ومىرگە كەلۋىنە ۇيىتقى بولعان جوق پا؟!
تسيركتىڭ بۇل كىشىگىرىم مۇراجايى ءالى دە تولىقتىرا ءتۇسۋدى تالاپ ەتەدى. بالا كەزدەن كوڭىلدە قالعان كوزگە ىستىق بەينەلەر كورمەنى ساعىنىشقا بولەپ تۇر. مۇراجايدا كاسىبي ۇجىمنىڭ تۇڭعىش قويىلىمى 1970 جىلدىڭ 24 ءشىلدەسىندە ساراتوۆ تسيرك مانەجىندە قازاق ۇلتتىق «مەدەۋ» باعدارلاماسىمەن اشىلعانىنان بەرگى تاريحى مەنمۇندالايدى.
كورمەدە كەزىندە تالايدى تاڭداي قاقتىرعان تسيرك ۇجىمىنىڭ 1972 جىلى ەرەكشە ارحيتەكتۋرامەن سالىنعان «سيقىرلى كيىز ءۇي» عيماراتىنا كوشكەننەن كەيىنگى شەجىرەسى دە سالماقتى. وسى جىلى اقىن جامبىل جاباەۆتىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي جاڭا تسيرك عيماراتىندا «تاڭعاجايىپتار جەرى» باعدارلاماسى كورسەتىلدى. بۇل تاريحي قويىلىم قازاق تسيرك ونەرى قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزىن قالادى. باعدارلامانىڭ قويۋشى رەجيسسەرى كسرو حالىق ءارتىسى ۆيلەم گولوۆكو بولسا, ميۋزيك-حولل ستسەناريىن جازعان ولجاس سۇلەيمەنوۆ پەن ولەگ لەۆيتسكي, ءانىن ورىنداعان «دالا قىزعالداقتارى» تسيرك ءانسامبلىنىڭ تۇڭعىش ورىنداۋشىسى ناعيما ەسقاليەۆا بولاتىن.
بىتكەن ىسكە ۇيىتقى بولعان قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ديرەكتورى باقىت بوكەباەۆ العاشقى مۇراجايداعى سيرەك سۋرەتتەر مەن بۇيىمداردى تسيركتىڭ بايىرعى ءارتىستەرىنىڭ ۇيلەرى مەن ۇرپاعىنان ءبىرتىندەپ جينالعانىن ايتادى. اشىلۋ سالتاناتىندا 1976-1987 جىلدارى مادەنيەت ءمينيسترى بولعان جەكسەمبەك ەركىمبەكوۆ تاماشا ەستەلىكتەرىن توكتى.
ەكسپوزيتسيالىق زالدىڭ ەڭ العاشقى كەلۋشىلەرى وسى ساتتەردىڭ بارىنە كۋا بولدى. ونىڭ ۇستىنە تسيرك ءارتىستەرىنىڭ اتريبۋتتارى, ساحنالىق رەكۆيزيتتەر, كلوۋنداردىڭ سيقىرلى قالپاعى وسىناۋ ەرەكشە جانرعا ءبىر تالانت بولماسا, ەكىنشى تالانتتى تارتاتىنى ءسوزسىز.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى