مادەنيەت مينيسترلىگى 2009 جىلى «ۇزدىك درامالىق شىعارمالارعا» بايگە جاريالاپ, وندا وزا شاۋىپ جۇلدە العان د.يسابەكوۆتىڭ «شىڭ باسىنداعى شىندىق» اتتى ەكى اكتىلى دراماسىن كوپتەن بەرى كۇتىپ جۇرگەن بولاتىنبىز. قازاق كەڭەس ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى س.مۇقانوۆتىڭ كەزىندە قالىڭ وقىرمانعا كەڭىنەن تانىمال بولعان «بالۋان شولاق» پوۆەسى نەگىزىندە جازىلعان بۇل پەسانى ەندى, مىنە, م.اۋەزوۆ اتىنداعى تەاتر ءوز ساحناسىنا قويىپ وتىر.
وقيعاسى تارتىمدى كوركەم تىلمەن جازىلعان كولەمدى پروزالىق شىعارمانى ساحنا زاڭدىلىقتارىنا ساي وڭدەپ, ەكى جارىم ساعاتتىق ىقشام پەساعا اينالدىرۋ دراماتۋرگتەن جوعارى شەبەرلىكتى تالاپ ەتەرى بەلگىلى دەسەك, جاڭا ساحنالىق تۋىندى مەن تۇپنۇسقا اراسىنداعى ايىرماشىلىقتار مەن الشاقتىقتار دا سپەكتاكلدى كورگەننەن كەيىن ايقىندالا تۇسەدى.
«نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلى, مەنىڭ اتىم,
بار ەلگە ماعلۇم بولعان اسىل زاتىم»
نەمەسە:
«بالاسى بايمىرزانىڭ بالۋان شولاق,
وڭ قولىم وتقا كۇيىپ بولدىم مولاق», دەپ ءوزى انگە قوسقان, تاريحي تۇلعانىڭ كەلبەتىن ساحنادان كورۋمەن بىرگە, جۇلدە العان شىعارمانىڭ ساحنالىق نۇسقاسى قاي دەڭگەيدە شىققانىنا نازار اۋدارۋ بولاتىن.
دراماتۋرگ پەسا جەلىسىنە س.مۇقانوۆ پوۆەسىنىڭ شۇرايلى بەتتەرى «بالۋان شولاق», «ادام بارىمتاسى», «كوكشەنىڭ كەۋدەسىندە», «سىناسۋ» سەكىلدى ت.ب. تاراۋلاردى تاڭداپ العان ەكەن. وقيعا دا قىزىلجار جارمەڭكەسىنە كەلگەن بارشا جۇرتتىڭ اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ ايتاتىن تۇيە بالۋان قوردابايدىڭ جاۋىرىنىن جەر يىسكەتكەن جاس باعلان نۇرماعامبەتتىڭ جۇلدىزدى شاعى, ءوزى اتتاس پاڭ نۇرماعامبەتتەن باتا الۋى, وزبىر دولگونوسوۆتىڭ قىزى تاتيانانى الىپ قاشىپ بارىپ, شىڭ باسىندا وتكىزگەن ءۇش كۇندىك عۇمىرى سۋرەتتەلەدى.
پەساداعى وقيعا جەلىسىن ساحنا زاڭدىلىعىنا ىڭعايلاپ شيراتا تۇسكەن دراماتۋرگ ءوز تاراپىنان ساحناعا تولىقتىرۋلار ەنگىزگەن. جاريالانعان بايگە تاقىرىبىنا («تاۋەلسىزدىك تولعاۋى») ساي, حالقىمىزدىڭ اسقاق ارمان-تىلەكتەرى, ەركىندىك سۇيگىش دالا پەرزەنتىنىڭ ەرلىگى ساحنالىق شىعارمادا ءبىر ارناعا ءتۇسىرىلىپ, كۇرەسكەر, ءھام كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ تۇلعا ەتىپ كورسەتىلگەن. پەساداعى وقيعا بالۋان مەن ول ىڭكار بولعان ايەلدەر (جارى بالقاش, عاشىعى عاليا, تۇتقىن قىز تاتيانا), بالۋاننىڭ ازاتتىق ءۇشىن كۇرەس جولى (جەر ءۇشىن, حالقىنىڭ تىنىشتىعى, ار-نامىس تازالىعى) سەكىلدى بىرنەشە جەلىلەر بويىنشا ءورىلىپ, جيىنتىقتالا كەلىپ, ساحناعا ارنالعان شىعارمانىڭ نەگىزگى باعىتى مەن وي-يدەياسىن ايقىنداعان.
سپەكتاكلدى ساحنالاعان – تەاتردىڭ باس رەجيسسەرى جانە كوركەمدىك جەتەكشىسى ە.وباەۆ. قىزۋ وقيعا جەلىسىنە قۇرىلعان شىعارمانى ساحنالاۋ بارىسىندا رەجيسسەر اۆتوردىڭ نەگىزگى وي-يدەياسىن اشۋعا, باستى كەيىپكەر ءومىرىنىڭ جاۋاپتى ءبىر كەزەڭىن, حالقىنىڭ بولاشاعىن ءوز تاعدىرىمەن تىعىز بايلانىستىرعان كەزدەگى جاۋاپتى ءساتىن اشىپ بەرۋگە كۇش سالعان. ساحنا الاڭىن ۇيىمداستىرۋدا رەجيسسەردىڭ قويۋشى-سۋرەتشى ە.تۇياقوۆپەن بىرلەسىپ, جەمىستى جۇمىس ىستەگەنى بايقالادى. ورتاداعى اينالمالى دوڭگەلەكتىڭ ورنىمەن ىسكە قوسىلۋى سونىڭ ءبىر جارقىن ايعاعى ىسپەتتى. وقيعا وتەتىن قىزىلجار جارمەڭكەسىن, وياز ءۇيىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى جاساۋى, شىڭ باسىنداعى الاڭقاي مەن تابيعاتتىڭ كورىكتى كەلبەتىن سۋرەتشى نانىمدى بەرە بىلگەن. كەيىپكەرلەردىڭ كيىم ۇلگىسىندە ءحىح عاسىر اياعىنداعى قازاقستانداعى قازاق, ورىس, تاتار, ت.ب. سەكىلدى ۇلت وكىلدەرى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قوعامنىڭ ەتنوگرافيالىق كەلبەتىن اشاتىن ىزدەنىس ىزدەرى اڭعارىلادى. وسى ورتادان پاڭ نۇرماعانبەت, تسيرك ديرەكتورى, ويازدار مەن ولاردىڭ ايەلدەرى, قاراپايىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قاي توپقا جاتاتىن بەلگىلەرى انىق كورىنىس بەرگەن. جازۋشى س.مۇقانوۆتىڭ سيپاتتاماسى بويىنشا تىگىلگەن كيىم ۇلگىسى بالۋان شولاقتىڭ سىرت كەلبەتىنە جاراسىپ-اق تۇر. بىراق, ەكىنشى بولىمدە بالۋاننىڭ وياز ۇيىنە كەلگەندەگى كيگەن كيىمى مۇنداي اسەر بەرە قويمايدى.
رەجيسسەر جەكەلەگەن ساحنالىق سۋرەتتەر اراسىنداعى وقيعا وتەتىن ورىنداردىڭ الماسۋىن وڭدى ۇيلەستىرىپ, دراماتۋگيالىق ارەكەت اراسىن ۇزبەي جالعاستىرىپ بەرە العان. ءبىرىنشى سۋرەتتەگى ءجارمەڭكە وتەتىن الاڭقايداعى ساحنالىق جالپى كوڭىل-كۇيدىڭ كىلتى, بالۋاننىڭ ايەلى بالقاش پەن ءبىر كورگەننەن عاشىق بولعان عالياسىمەن ارا-قاتىناسىن, ءۇشىنشى سۋرەتتە وياز باستىعى دولگونوسوۆتىڭ ۇيىندەگى, جوعارى مارتەبەلى قوناقتار اراسىنداعى اڭگىمە-دۇكەن, دەمالىس ساتتەرىن, تاتيانانى الىپ قاشۋ مەن شىڭ توبەسىنە شىعىپ كەتكەن كەزدەرىن ورنىقتى تۇردە بايلانىستىرعان.
پەسادا شۇبالاڭقى تۇستار دا بارشىلىق ەدى. مۇنداي جەرلەردى رەجيسسەر ساحنادا ميزانستسەنالىق قۇرىلىمدارمەن ورىندى اۋىستىرا بىلگەن. ال رەجيسسەرلىك تۇرعىدا تولىق ءيى قانباعان تۇستار قايتالاۋلارعا نەمەسە ساحنالىق ماعىناسىزدىققا الىپ كەلگەن. سپەكتاكل باسىندا جارشىنىڭ نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلى جەڭىسكە جەتتى دەپ حابارلاپ بولعاننان كەيىن پاڭ نۇرماعامبەتتىڭ قايتالاپ سۇراپ جاتۋى ما دەپ قالاسىڭ. رەجيسسەر پەسانىڭ كەيبىر تۇستارىن قىسقارتىپ, كەي تۇستارىنا بۇگىنگى كۇننىڭ زاماناۋي ءۇنىن بەرەرلىك (كونيۋكتۋرا) قوسىمشالار ەنگىزگەن. بۇل قىسقارتۋلار كەي تۇستا ساحنالىق ارەكەتكە شيراقتىق اكەلسە, كەي تۇستا «بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرعانداي» ساحنالىق وقيعانىڭ جۇيەلى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرگەن. ول شىعارمادا دا, پەسادا دا باسىنان اياعىنا دەيىن ايتىلاتىن تاتيانا اتىنىڭ «ءتانەيجان» بولىپ وزگەرتىلۋىنە بايلانىستى ديالوگتاردىڭ سپەكتاكلدە بولماۋى. وسىدان كەلىپ كورەرمەن قويىلىمنىڭ باسىنداعى تاتيانانىڭ اتىن ەكىنشى اكتىدە بالۋاننىڭ «تانەيجان» دەپ ەركەلەتە اتاۋىنىڭ سەبەبىن ءتۇسىنبەي قالادى. پەساعا مۇنداي قىسقارتۋلار جاساعان رەجيسسەر سول كەسىلگەن جەرلەردىن قيۋىن كەلىستىرىپ جىبەرىپ وتىرۋعا ءتيىس. نەمەسە ءبىرىنشى اكتىنىڭ اياعىندا قاشقىندار تاۋدا ءجۇرگەندە اقىلباي اتىپ تۇسىرگەن قىرعاۋىلدىڭ ەتىن وتقا قاقتاپ جەيتىن جەرى بار. مىنە, وسى كورىنىستەن كەيىن تاتيانا بالۋانعا «...مەن سەنى مەرگەن دەپ اتاعىم كەلەدى. كەشە توبەمىزدەن ۇشىپ بارا جاتقان قىرعاۋىلدى قاراماي-اق اتىپ ءتۇسىردىڭ عوي», دەيدى دە سپەكتاكلدىڭ سوڭىنا دەيىن باس قاھارماندى مەرگەن دەپ اتايدى. سپەكتاكلدىڭ ءبىرىنشى ءبولىمىنىڭ اياعىندا بالۋاننىڭ ەمەس, اقىلبايدىڭ مەرگەندىگىن ساحنادان انىق باقىلاعان كورەرمەن تاتيانانىڭ بۇل ءسوزىنىڭ جالعاندىعىنا مۇلدەم سەنىمسىزدىكپەن قاراپ, جان-تانىمەن قارسىلىق بىلدىرەدى. مۇنداي اۆتور ماتىنىنە باتىل رەداكتسيالىق قىسقارتۋ-قايشىلاۋلار ساحناداعى قويىلىم رەجيسسۋراسىنان تىڭعىلىقتى جۇمىس جاساۋدى, ءاربىر فاكتىنى سالماقتاپ, سارالاپ بارىپ كورەرمەنگە ۇسىنۋدى تالاپ ەتەدى.
سپەكتاكلدى مۋزىكامەن كوركەمدەۋدەگى كاسىبي بىلىكتىلىك قويىلىمنىڭ ءساتتى شىعۋىن قامتاماسىز ەتەتىن سەبەپتىڭ ءبىرى. بۇل مىندەتتى ورىنداۋعا جاس تالانتتى كومپوزيتور ە.ەلگەزەكوۆ تارتىلعان. سازگەر قويىلىمنىڭ مۋزىكالىق پارتيتۋراسىندا جوعارى بيۋدجەتتى گولليۆۋد كينوفيلمدەرىنىڭ ساۋند ترەكتەرىنە ءتان اۋقىمدى دىبىستاردان تۇراتىن مۋزىكانى مولىنان قولدانا وتىرىپ, سپەكتاكلدىڭ ءۇنىن بارىنشا قاتتى شىعارۋعا تىرىسقاندىعىن كوردىك. وقيعانىڭ دىبىستىق سۇيەمەلدەۋلەرى ءساتتى دەسەك تە, تەاتر زالى دىبىستىق دولبي قۇرىلعىلار جۇيەسى بار كينو زالى ەمەس قوي...
وياز ۇيىنە بارعاندا دومبىراسىن اپارىپ ءان سالماي-اق قويسىن, بىراق تاۋداعى وتەتىن ساحنالاردا بالۋاننىڭ شىنايى شىعارماشىلىق كەلبەتىن كورسەتۋگە ابدەن بولار ەدى دەگەن ويدامىز. ب.ەرزاكوۆيچ, ز.قوسپاقوۆ سەكىلدى مۋزىكا زەرتتەۋشىلەرى كەنەننەن, ت.ب. جازىپ الىپ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەپ كەتكەن بالۋان شولاقتىڭ 25 ءتول ءانى بار. ءومىرىن سىرشىل انىمەن ارلەگەن جاننىڭ تۋىندىلارى جايىنا قالىپ, بالۋان شولاققا ارنالعان سپەكتاكلدە ءبىرجان مەن اقاننىڭ اندەرى ءجيى قولدانىلۋىن تۇسىنە المادىق. سپەكتاكل باسىندا ءبىرجان سالدىڭ «ايتباي» ءانى شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ءماتىندىك مازمۇنى جاعىنان جارمەڭكەنى اشىپ-جاباتىنداي نەمەسە ويازدىڭ ۇيىنە بارىپ رويالگە قوسىلىپ ايتاتىنداي نەندەي سىرى بار؟ كومپوزيتور م.تولەباەۆ كەزىندە بۇل ءاندى ءوزىنىڭ «ءبىرجان-سارا» وپەراسىندا قوياندى جارمەڭكەسىندە ءبىرجاننىڭ ءوزىن ساحناعا شىققانداعى تانىستىرۋ ارياسى رەتىندە قولدانعان بولاتىن. رەجيسسەر بۇل سپەكتاكلدە دە بالۋاندى اتالمىش وپەراداعى ءاندى (اريانى), سول وپەراداعى ماتىنىمەن دايىن كۇيىندە شىعارا سالعان. كالاي بولعاندا دا ءبىز بالۋاندى تالانتتى كومپوزيتور ءارى تاماشا داۋىسى بار ءانشى رەتىندە كورگىمىز كەلگەنى انىق.
سپەكتاكلدەگى باستى كەيىپكەر – بالۋان ورىنداعان اندەردىڭ باسىم بولىگى فونوگرامماعا جازىلعان اندەر. تاۋ بوكتەرىندە كەڭ تىنىسپەن جاڭعىرىپ ءان ايتۋ شىنىندا دا كوڭىل سارايىن ايقارا اشاتىن تاماشا ءسات ەمەس پە؟! تەاتردا «سەن تۇر, مەن اتايىن» دەيتىندەي تاماشا اكتەرلەر قۇرامى بولا تۇرىپ, ولاردىڭ قولىنان ءان ايتۋ ونەرى كەلەتىنىنە ەشقانداي كۇمان جوق كەزدە رەجيسسەردىڭ مۇنداي شەشىمگە بارۋىن, ارينە, ءبىز تۇسىنە المادىق.
سپەكتاكلدىڭ ەستە قالار تۇسىنىڭ بىرىنە بالۋان شولاقتىڭ ويازدىڭ ۇيىنە بارعان كورىنىسىن جاتقىزامىز. رەجيسسەردىڭ بۇل كورىنىستە دە ءبىزدىڭ ويىمىزشا «وتە باتىل» شەشىمگە بارۋى كوڭىلگە ونشا قونا بەرمەيدى. ايتايىن دەگەنىمىز, تاريحي شىندىقتىڭ كوركەمدىك شىندىقپەن اراجىگىندەگى بالۋاننىڭ شىنايى كەلبەتىنە باسى ارتىق دۇنيەنى جاپسىرا بەرۋدىڭ دە رەتى جوق سەكىلدى. بىرىنشىدەن, وزدەرىن اسقان مادەنيەتتى, ال قازاقتاردى جابايى ساناپ وتىرعان ويازدار ۇستىنە سموكينگ كيىپ, ولاردىڭ ءوزدەرىن وقىتارلىقتاي ساۋاتتى, مادەنيەتتى, جوعارى ءبىلىمدى, ەۋروپاشا مۋزىكالىق ساۋاتى بار, ەشبىر ءمىنى جوق بالۋان شولاقتىڭ كەلگەنى بارشاعا ەرەكشە اسەر ەتتى. ءبىز بالۋان شولاقپەن ەمەس, س.مۇقانوۆتىڭ «اققان جۇلدىزىنان» ۋنيۆەرسيتەتتى التىن مەدالمەن ءتامامداپ كەلگەن قۇددى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ وزىمەن جۇزدەسكەندەي بولامىز. ءيا, ساحنادا بار ءبىتىم-بولمىسى, ءىس-ارەكەتى شوقان دەرسىڭ. رەجيسسەر «ءاڭگىمەمدى باستاعان ەكەنمىن, اياعىنا دەيىن جەتكىزەيىن» دەگەن سياقتى. وسى ساحنادا بالۋان قاقپاعى اشىق تۇرعان رويالگە كەلىپ وتىرا قالىپ, قۇددى وپەرا انشىلەرى سەكىلدى كۇشتى باريتون داۋىسىمەن (فونوگرامما) ءوزىن-ءوزى سۇيەمەلدەپ اندەتە ءجونەلگەندە تاڭدانىسىمىزدا تاعى دا شەك بولمادى.
ال پەساداعى بالۋاننىڭ بەينەسى, ونىڭ ويازبەن اراداعى اڭگىمەسىنەن بالۋان شولاقتىڭ قاراپايىمدىلىعىن, ءالى دە بولسا ۇلكەن ساياساتتىڭ ويىنشىسى بولماعان ساتىندەگى ءسوز ساپتاۋلارىن كورەمىز. اشۋ-ىزامەن اشىنا ايتقان ءاربىر سوزىنەن حالقىنا, ەلىنە كومەكتەسسەم دەگەن شىنايى نيەتىن كورەمىز. رەجيسسەر بۇل ساحنالاردا ماحامبەتتىڭ «حان ەمەسسىڭ, قاسقىرسىڭ...» دەپ بايماعامبەت سۇلتانعا ايتقانىنداي, بالۋانعا دا شىندىقتى ويازدىڭ بەتىنە اشۋ-ىزامەن وسقىلاپ تۇرىپ ايتقىزادى. بالۋاننىڭ پەساداعى: «...مىنا ءبىر ويما تاز كىم ءوزى, ءسوزدى قايتا-قايتا بولە بەرەدى عوي» نەمەسە (دولگونوسوۆقا) «قايتامىن دەسە جىبەرە سالىڭىزشى, سىزبەن وڭاشا سويلەسىپ الايىن», بولماسا «...ءا-ءا, سولاي ما؟ اقمولا ۋەزىنىڭ ويازى ما؟ وندا كەشىرىڭىز! قۇدا قالاسا, اۋىلىڭىزعا قوناق بولىپ بارىپ قالارمىز», دەگەن سوزدەرىنەن ءبىز اڭعالدىعى باسىم, «باتىر اڭقاۋ, ەر كودەك» تۇلعانىڭ ءىس-ارەكەتىن انىق كورەمىز. ال قويىلىمدا بالۋان بۇل ساحنادا وياز ءۇيىنىڭ الدىنا مىڭ سان قولىمەن ءوزى باس بولىپ كەلىپ, اسكەرىن ءيىرىپ قويىپ, جاۋىن جەرگە تىعىپ جىبەرەردەي باتىرىپ تۇرىپ باتىل سويلەيتىن قولباسى بولىپ كورىنەدى. باس كەيىپكەردىڭ بەينەسىن يدەاليزاتسيالاۋ, بولماعان ەرلىكتەرىن قوسا كورسەتۋ بار ەكەندىگىن مويىنداۋىمىز كەرەك. سپەكتاكل جاس ۇرپاق ساناسىنا زور ماقتانىش سەزىمىن وياتۋمەن بىرگە, تاريحي تۇلعانىڭ كەلبەتىن تانىپ-بىلۋدە, وزگە دە پىكىر قالىپتاستىرۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال.
بالۋان شولاق رولىنە ە.ءبىلالوۆ, ب.ايتجانوۆ جانە ە.دايىروۆ تاعايىندالعان ەكەن. العاشقى ەكى كەشتە وسى كەزەكپەن ونەر كورسەتكەن ورىنداۋشىلار قۇرامىندا ە.ءبىلالوۆتىڭ بالۋانى وزىندىك قىرلارىمەن ەرەكشەلەنىپ كورىنە الدى. اكتەردىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىنە ساحنادا الىنباس قامال جوقتاي. ول «اتاڭنىڭ ەمەس, ادامنىڭ بالاسى بول» دەگەن قاعيداتتى ۇستانعان, ەلى مەن جەرىنىڭ شىنايى جاناشىرى, كۇرەسكەر, ماحاببات ءۇشىن جانىن پيدا ەتەتىن دالا ۇلىنىڭ تولىمدى بەينەسىن سومدادى. حالقىنىڭ «ناعىز قازاق جىگىتى وسىنداي!» دەپ ماقتانا الارلىقتاي سەگىز قىرلى ۇلىنىڭ كەلبەتى تاتيانامەن وتەتىن تاۋداعى ساحنالاردا ءار قىرىنان كورىندى. ول قۋانا دا, مۇڭايا دا بىلەدى جانە وسى كوڭىل-كۇي سەزىمىنە پسيحولوگيالىق تۇرعىدا تەز اۋىسادى. اكتەردىڭ بالۋانىن عالياعا دەگەن اسىل دا اسقاق سەزىمىن جوعارى ۇستاپ وتكەن جان رەتىندە تانىدىق. راس, بالۋاننىڭ باتىرلىق, كۇرەسكەرلىك كەلبەتىن كورسەتەر, ءتىپتى كەيبىر ءوزدى-ءوزدى بولىپ وڭاشا قالاتىن ساحنالارىندا دا ورىنداۋشىنىڭ داۋىسى ىلعي قاتتى ديناميكالىق كۇشپەن ەستىلۋى ادامدى جالىقتىرىپ جىبەرەتىندەي. بۇل كەمشىلىك سپەكتاكلدەگى باسقا اكتەرلەردىڭ دە سويلەۋ مانەرىنە ءتان. سوندىقتان, تابيعاتىندا ءجاي, وتە ءجاي, ءتىپتى سىبىرلاپ سويلەۋ دە اكتەردىڭ ساحناداعى بەينەلەۋ قۇرالىنىڭ وتە ماڭىزدى كومپونەنتتەرى ەكەندىگىن ەستەن شىعارماعان ءجون. وسى ءرولدى ەكىنشى كەشتە سومداعان ب.ايتجانوۆ بويىنان دا دالانىڭ بىلەكتى دە جۇرەكتى نار جىگىتىنە ءتان باتىرلىق, بيىكتىك, سوزىنە بەرىك مارتتىكتى كورە الدىق. سالماقتىلىقپەن, سابىرلى دا قىزۋقاندىلىقپەن ورىندالار بەينەدەن ەلىنىڭ اماندىعىن, شاڭىراعىنىڭ باقىتىن ارمانداعان ەل ەركەسىن كوردىك. اكتەردىڭ سىرت كەلبەتى, داۋىس دياپازونىنىڭ مول مۇمكىندىگى بار, ءالى دە بولسا تولىق اشىلاتىن قىرلارى كوپ ەكەندىگىنە سەندىك. دەگەنمەن, ءبىز تاماشالاعان اكتەرلەردىڭ ورىنداۋشىلىق ءمۇمكىندىكتەرىن ءالى دە تولىق پايدالانۋعا بولار ەدى دەگەن ويدامىز.
تاتيانانىڭ ءرولىن ەكى كەشتە دە ورىنداعان جاس اكتريسا س.باكاەۆا ساحنادا پاك سەزىمدى, مەيىرىمدى جاننىڭ بەينەسىن جاسادى. جاس اكتريسا ءوزى قۇرالپى جاس قىزدىڭ اكە-شەشەلەرى «جابايى» دەپ تانىعان بالۋانمەن ءار ءتۇرلى سيتۋاتسيالار ارقىلى ءتىل تابىسىپ, قيماس دوسقا اينالۋىن نانىمدى بەرە ءبىلدى.
اق پاتشانىڭ قازاق جەرىندەگى كوزى مەن قۇلاعى بولعان ويازدار: دولگونوسوۆتى – اكتەرلەر ا.بورانباي مەن ا.سۇراپباەۆ, ترويتسكيدى د.اقمولدا سومدادى.
ا.بورانبايدىڭ ورىنداۋىندا كوكشەتاۋ ويازى ەڭسەلى, تىك مىنەزىنە قوسا وقيعاعا ويلانا قارايتىن, ءبىر ساۋساعىن ىشىنە بۇككەن, ءوز ەسەبى بار جان بولىپ شىققان. الايدا اكتەردىڭ تەنور داۋىسى مەن ويىن جاڭىلتپاشتاي تەز ايتۋى كورەرمەننىڭ قابىلداۋىنا كەدەرگى كەلتىردى. سىرت كەلبەتى كەلىستى, داۋىسىنىڭ دا سالماعى بار اكتەر ا.سۇراپباەۆتىڭ وسى رولدەگى دولگونوسوۆى دا نانىمدى ورىندالعان.
اكتەر د.اقمولدانىڭ وياز ترويتسكيى ءاربىر قادامىن اڭداپ باساتىن, وتە اككى ساياساتكەر جانە قازاق حالقىنا وتارشىل پيعىلمەن قارايتىن جان بولىپ شىققان. باس كوتەرەر تۇلعا كورىنسە, بىردەن باس سالىپ كوزىن قۇرتۋعا بەيىم, يتجەككەنگە ايداۋدى كەڭىنەن قولداناتىن قاتال, سونىمەن بىرگە ءوزىنىڭ دارەجەسىنىڭ ءوسۋىن قاداعالايتىن كارەريست جان.
ورىس حالقىنىڭ وكىلدەرى نەگىزىنەن وكتەم, بۇيىرا سويلەپ قالعان جاندار. قازاق اتىنا ايتىلاتىن نامىسقا تيەر سوزدەر ولاردىڭ اۋزىنان شىعىپ جاتقانىمەن, وعان قارسى بەرىلەتىن بالۋان شولاق تاراپىنان جاۋاپتىڭ ءوز دەڭگەيىندە بولۋى كورەرمەندەردىڭ ريزاشىلىعىن تۋعىزسا, سول ورتادان دا تاتيانا, ميحايل سەكىلدى بالۋاننىڭ جاقتاستارى مەن جاناشىرلارىنىڭ تابىلۋى حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماققا جەتەلەر ويلارىمەن ەستە قالادى.
ەليزاۆەتانى د.ءجۇسىپ پەن ەكاتەرينانى ن.قارابالينا وينادى. ەكى ءتۇرلى قاراما-قايشى مىنەز-ق ۇلىقتارىمەن ساحنادان كورىنگەن بۇل بەينەلەر ارقىلى ءبىز كورىكتى, زامانىنا ساي ارەكەت ەتكەن, قازاق دالاسىنداعى كۇيەۋلەرى ۇستانعان ساياساتتىڭ جەلىسىن وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن تولىقتىرا تۇسكەن وتارشىل ەلدىڭ وكىلدەرىن كوردىك.
ن.قارابالينا ويناعان ەكاتەرينا ءوز كۇيەۋىنىڭ دارەجەسىن, سالماعىن جاقسى سەزىنگەن, ونىڭ جاساعان قادامدارىنا سىن كوزبەن قارايتىن, ءجونى كەلگەندە اقىل قوسىپ وتىراتىن, قاجەت بولسا مەملەكەتتىك ىستەرگە دە ارالاسىپ كەتەتىن, كۇيەۋىنە ءسوزى وتەتىن ايەلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە كورىنگەن. ياعني, اكتريسا اق پاتشانىڭ دەكابريستەرگە, ولاردىڭ تۋعان-تۋىستارى مەن بالالارىنا جاساعان قۋعىن-سۇرگىنىنەن ءتالىم الىپ وسكەن, كوپ تىڭداپ, از ءسويلەيتىن, تەرەڭنەن ويلاپ, سالماقپەن بايىپتايتىن اقىلدىلىعىمەن بىرگە جۇيەلى ەسەپكە جۇگىنگەن جاندى سومدايدى.
قويىلىمدا بالۋاننىڭ سەرىگى اقىلبايدى (ا.سەيتمەتوۆ), بالحاشتى – (ك.شاياحمەتوۆا), وياز شابارمانى سۇتەمگەندى (ت.ساعىنتاەۆ), پاڭ نۇرماعامبەتتى (ا.بەكتەمىر), ءميحايلدى (ق.مامىتقاليەۆ), تسيرك ديرەكتورى, ت.ب. رولدەردى ورىنداۋشىلار قۇرامى ساحنادا وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن دارالانىپ كورىنە الدى.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, بۇل قىزىقتى شىعارما رەسپۋبليكاداعى باسقا دا رەجيسسەرلەر تراكتوۆكالارىندا سان قىرىنان ءالى دە تالاي رەت ساحناعا قويىلارى انىق. وعان شىعارمامەن تانىسۋ بارىسىندا انىق كوزىمىز جەتتى. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعىمەن ءۇندەسەتىن بۇل قويىلىمنىڭ تاقىرىبى, ايتپاق وي-يدەياسى كەزىندە ۇلت تاعدىرىنا, ەل مەن جەرىنە بايلانىستى ايتا الماي تۇنشىققان نەبىر قىمبات ويلارىمىزدى ەركىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل قويىلىم سول ءبىر كەزەڭدە كەتكەن ەسەمىزدى قايتارۋعا, ءالى دە بولسا بەلگىسىز سەبەپتەرمەن تولىق اشىلا قويماعان وتكەن تاريحىمىز بەن ءور كەۋدەلى تۇلعالارىمىز كەلبەتىن تانۋداعى كەزەكتى قادامنىڭ ءبىرى. بۇگىنگى زامان جاستارىنىڭ ساناسىن ءبىر سەرپىلتىپ وتەتىن, وسىناۋ جاڭا قويىلىم كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالاتىنىنا سەنگىمىز كەلەدى.
امانگەلدى مۇقان, م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى تەاتر ونەرى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ونەرتانۋ كانديداتى.