«قۇدايعا شۇكىر, ەگەمەندىگىمىزدى الىپ, ءوز الدىمىزعا ەل بولدىق. ەندى كىمگە جالتاقتايمىز؟» دەپ باستادى اڭگىمەسىن جامبىل اۋدانى, گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ءسۇلتانالى امانجولوۆ. اقساقالدىڭ كوكەيىنە بۇككەن تالاي سىرى بار ەكەنى بايقالدى. تالاي جىلدان بەرى سول اۋىلدى قونىستانعان, نانىن جەپ, سۋىن ىشكەن اعا بۋىن بۇگىنگى جارقىن زامانعا ريزاشىلىق پەيىلدەرىن بىلدىرە كەلە, اۋىل جايىنان اڭگىمە قوزعادى. باستى اڭگىمە اۋىلدىڭ اتاۋىنا بايلانىستى ءوربىدى.
گرودەكوۆو اۋىلدىق وكرۋگىنە گرودەكوۆو جانە قىزىلديحان اۋىلدارى جاتادى. بۇگىندە گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ وزىندە 2278 قازاق وتباسى بولسا, 2142 كۇرد ۇلتىنىڭ وكىلدەرى تۇرادى. سونداي-اق, ورىس, تاتار, قىرعىز, وزبەك, نەمىس جانە وزگە دە ۇلتتار وسى اۋىلدا شوعىرلانعان. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بۇل اۋىل ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ شىنايى كورسەتكىشىندەي. سەبەبى, «ءتىلى باسقا بولسا دا تىلەگى ءبىر» ازاماتتار تالاي جىلدان بەرى گرودەكوۆو اۋىلىندا تۇرىپ كەلەدى. الايدا, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تالاس وبلىسىمەن شەكارالاس ايماقتىڭ اتاۋى ءالى كۇنگە دەيىن وزگەرتىلمەگەن. نە سەبەپتى اۋىلدىڭ اتاۋى ءالى كۇنگە ورىس گەنەرالىنىڭ اتىندا ەكەنى بەلگىسىز.
– كەزىندە سوعىس ارداگەرى ورازباي مەيىرمانوۆ باستاعان ءبىراز ازامات اۋىلدىڭ اتىن وزگەرتۋگە حالىق اراسىندا ناسيحات جاساعان ەدىك. ءسوز جۇزىندە عانا ەمەس, ءىس جۇزىندە دە قۇجاتتار دايىندالدى. بىراق ول كىسى بۇل كۇنگە جەتە المادى. وسىدان التى جىل بۇرىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا اۋىلدىڭ اتىن ىنتىماق, وكرۋگتىڭ اتىن الاتاۋ دەپ اتاساق دەپ ويلاعانبىز. سەبەبى, بۇل جەردە ءتۇرلى ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرىپ جاتسا دا, ىنتىماعى جاراسقان ەلمىز. سونداي-اق, اۋلىمىزدىڭ ەكى جاعىندا دا الاتاۋ. ەندى مىنە, وتكەن جىلى ءتاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىن دا ابىرويمەن وتكىزدىك. بىراق گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ اتاۋى ءالى كۇنگە وزگەرىسسىز قالىپ وتىر. ەلىمىز ەگەمەندىك العالى بەرى تالاي جەردىڭ اتاۋى وزگەردى عوي. بۇل اۋىلعا كەلگەندە نەگە توقتاپ قالعانىن بىلمەيمىن, – دەيدى گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ تۇرعىنى قادىربەك ەگەمبەرگەنوۆ.
گرودەكوۆو اۋىلى تاراز قالاسىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىندا 12 شاقىرىم قاشىقتىقتا تالاس وزەنى اڭعارىنىڭ سول جاعاسىندا ورنالاسقان. ون توعىزىنشى عاسىردىڭ سوڭىندا ىرگەسى قالانعان اۋىل اۋەلگىدە ءاۋليەاتا گارنيزونىنداعى اسكەري قىزمەتتەن بوساعان ساربازدار قونىستانعاندىقتان, سەلو سولداتسكوە اتالعان ەكەن. كەيىننەن اۋىلعا پاتشا اسكەرىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستانداعى قولباسشىسى گرودەكوۆتىڭ اتى بەرىلگەن.
1973 جىلى جارىق كورگەن «قازاق سوۆەت ەنتسيكلوپەدياسىندا» كورسەتىلگەندەي, نيكولاي يۆانوۆيچ گرودەكوۆ گەنەرال, مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ مۇشەسى, اسكەري جازۋشى. 1883 جىلى سىرداريا وبلىسى اسكەرلەرىنىڭ, ال 1906-1908 جىلدارى تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنىڭ قولباسشىسى بولعان. ەندى تۇرعىندار ءبىر كەزدە بەرىلىپ كەتكەن گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ اتاۋى وزگەرتىلىپ, قازاقشا اتاۋ بەرىلسە دەيدى. اۋىل تۇرعىنى بەكمۇرات اياپ ۇلى دا ءوز ويىن وسى تۇرعىدا ساباقتادى.
اۋىلداعى مىڭداعان تۇرعىنمەن تىلدەسىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس, ارينە. دەگەنمەن, كوپ جاعدايدا اتاۋ ماسەلەسىندە پىكىر ەكىگە جارىلا بەرەتىن كورىنەدى. وسى كۇنگە دەيىن اۋىلدىڭ اتىن اۋىستىرۋ بويىنشا اۋىلدا ەكى رەت جينالىس وتكىزىلىپ, جيىن قورىتىندىسى وبلىستىق ونوماستيكا كوميسسياسىنا جولدانعان ەكەن. وبلىستىق ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى زيبا قۇلامانوۆا گرودەكوۆو اتاۋىن وزگەرتۋ تۋرالى ماسەلە كوپتەن بەرى كوتەرىلىپ جۇرگەنىن ايتادى.
بۇل باستامانى كۇرد ۇلتىنىڭ وكىلدەرى دە قولداپ وتىر ەكەن. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ەلۋ پايىزدايىن اتالعان ۇلت وكىلدەرى قۇراپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, بۇل دا ۇلكەن كۇش ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. «باربانگ» قازاقستانداعى كۇردتەر قوعامدىق بىرلەستىگى قاۋىمداستىعىنىڭ جامبىل اۋدانىنداعى رەسمي وكىلى سابري اسانوۆ تا بۇل تۇرعىدا پىكىردىڭ ەكىگە ءبولىنىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. راسىندا دا, اۋىلداعى كەيبىر ۇلت وكىلدەرى گرودەكوۆو اتاۋىنىڭ اۋىسقانىن قالامايتىن كورىنەدى. ال وسى جەرگە كەلگەنىنە سەكسەن جىل بولعان جەرگىلىكتى كۇرد ۇلتىنىڭ وكىلدەرى اتىنان سابري اسانوۆ اۋىلدىڭ اتىن اۋىستىرۋدى قولدايتىنىن ايتىپ وتىر.
گرودەكوۆو اۋىلى بۇگىندە وركەندەگەن اۋىلدىڭ بىرىنە اينالدى. اۋىلدا اۋداندا جوق مادەنيەت ءۇيى بار. ودان بولەك, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەر دە لايىقتى دەڭگەيدە حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە.
جامبىل اۋدانى – بۇگىنگى تاڭدا وبلىستاعى وركەندەگەن, ورلەگەن ايماقتىڭ ءبىرى. «قۇتتى مەكەنىمىز – جامبىل اۋدانى وتكەن جىلى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردە العا قويىلعان مەجەلەردى ورىنداپ قانا قويماي, كوپتەگەن سالادا كۇتىلگەن ناتيجەلەردەن ارتىق كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. اۋدانىمىز ءداستۇرلى تۇردە وبلىس كولەمىندە الدىڭعى قاتاردا» دەگەن اۋدان اكىمى مادەن مۇساەۆتان اۋىلداردىڭ ورىسشا اتاۋىنىڭ اۋىسپاي تۇرعانى جونىندە سۇراعانىمىزدا, ناقتى جۇمىستار جاسالىپ, ۇسىنىستار بەرىلىپ جاتقانىن ايتتى.
اۋىل شارۋاشىلىعى قارىشتى دامىپ, ءوندىرىسى وركەندەگەن, بىلىمىمەن باسەكەگە قابىلەتتىلىك ورناتا الاتىن اۋداندا اۋىسپاعان اتاۋ جالعىز گرودەكوۆو ەمەس. كولحوزداستىرۋ كەزەڭىندە قويىلىپ كەتكەن پيونەر اۋىلى ءالى كۇنگە دەيىن سول اتاۋمەن اتالىپ ءجۇر. پيونەر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارى مەن جەرگىلىكتى قوعامداستىق مۇشەلەرى جينالىسىندا دا بۇل ماسەلە كوتەرىلگەن ەكەن. تۇرعىندار وكرۋگ اتاۋىن قاراسۋ دەپ اتاۋدى ۇسىنعان. اقساقالدار القاسىنىڭ مۇشەسى اسقانبەك بايتوقوۆ اۋىل اتاۋىن اششىبۇلاق دەپ اتاۋدى ۇسىنىپ وتىر ەكەن. «وسى ماسەلە بويىنشا اۋىلدىڭ اكىمدىگىنە تالاي رەت كەلدىم. اۋەلى ۇسىنىس وبلىستىق ونوماستيكا كوميسسياسىنا جولدانعان كەزدە اۋىلىمىز اششىبۇلاق اتالاتىن بولدى دەپ قۋانىپ ەدىك, بىراق سول پيونەر كۇيىندە قالدى. اششىبۇلاق دەگەن – جەر-سۋدىڭ اتى. كەزىندە اۋىل ىرگەسىندە بۇلاق بولعان. تۇرعىندار اۋەلگىدە سول جەردەن سۋ ءىشىپ, قاجەتىنە جاراتىپ تۇرعان. كەيىننەن بۇلاقتىڭ اششى ءدامى بىلىنە باستاعان سوڭ, وسىلاي اششىبۇلاق اتالىپ كەتتى. سول اششىبۇلاقتىڭ ۇلكەن وزەن بولىپ اققانى ەسىمدە», دەيدى قاريا.
ال «پيونەر» وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى الپىسباي جۇماحانوۆ پيونەر سوزىنەن ەشبىر سوكەتتىك كورىپ تۇرماعانىن, قايتا بۇل ءسوز «جاڭارۋ» دەگەن ماعىنا بەرەتىنىن ايتادى.
وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وبلىستا 152 اۋىلدىق وكرۋگ, 1 وبلىستىق, 3 اۋداندىق ماڭىزى بار قالا, 384 ەلدى مەكەن جانە 5394 كوشە بار. تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى 1924 كوشە, 172 نىسان, 146 ەلدى مەكەن اتاۋى قايتا اتالعان.
– وڭىردەگى ونوماستيكا سالاسىن جۇيەلەندىرۋ ماقساتىندا ءارى قازىرگى يدەولوگيالىق كوزقاراس بويىنشا كونەرگەن جانە ولارعا جاڭا اتاۋ بەرۋ پىكىر قايشىلىعىن تۋدىرمايتىن ەلدى مەكەندەر مەن ولاردىڭ قۇرامداس بولىكتەرىنە جانە فيزيكا-گەوگرافيالىق اتاۋلاردى توپونيميكالىق تاريحي اتاۋلارعا وزگەرتۋ شارالارىن قابىلداۋ بويىنشا قارقىندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە, – دەيدى باسقارما باسشىسى عاليا بورانباەۆا.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى