مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا اشىلعان جوبالاردىڭ «جىرى» كوپ
قازىنادان قىرۋار قارجى قارالىپ, يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن جوبالاردىڭ و باستا جۇمىسى دا, جارناماسى دا جاقسى ەدى. «قازاقستاندا جاسالعان», «اتىراۋدا شىعارىلعان» دەپ جارىسا جازعانبىز. الايدا, قۋانىش ۇزاققا بارمادى. وتاندىق ونىمگە دەگەن سۇرانىس ازايدى, باسەكەگە قابىلەتتى بولا الماي قالدىق, ىشكى نارىقتا دا اسا تارتىمدى ەمەسپىز.
مىسالى, اتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ العاشقى جىلدارىندا مۇنايلى ايماقتا ىسكە قوسىلعان جوبالار – «كازتۋربورەمونت» سەرۆيستىك ورتالىعى تۋربينا جابدىقتارىن جوندەسە, «براندو» زاۋىتى شپريتس پەن قۇيىلمالى قۇرالدار شىعاردى. ءالى دە بار, بىراق قارقىن باياعىداي ەمەس. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى دياس جانىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, «كازتۋربورەمونتتىڭ» جۇمىسىنىڭ ءجوندى بولماۋىنا سۇرانىس ازدىعى سەبەپ. سوندىقتان, كاسىپورىن اۋەلگى قىزمەت كورسەتۋ باعىتىن وزگەرتىپ, قازىر مەتالل قۇراستىرىلىم وندىرىسىنە كوشىپتى. ال جىلىنا 250 ملن دانا ءبىر رەتتىك قولدانىلاتىن مەديتسينالىق ينە شىعارادى دەگەن «براندوعا» نە بولدى؟ «سامۇرىق-قازىنا فارماتسيا» سەرىكتەستىگى تاراپىنان تۋىنداعان ءونىمدى ساتىپ الۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر «براندونىڭ» بولاشاعىنا بالتا شاپتى ما؟ ايتەۋىر, قازىر اتىراۋدا شىعارىلاتىن شپريتستەردىڭ دەنى شەكارا اسىپ, رەسەيگە جونەلتىلىپ جاتىر. جەرگىلىكتى نارىقتا سۇرانىس بولماعانعا ۇقسايدى. ەسەسىنە, رەسەيلىكتەردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى, ءتىپتى باعاسى دا ەداۋىر قىمبات.
قارىزعا باتقان كاسىپورىندار قاتارىندا يندەر اۋدانىنداعى قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىن شىعاراتىن زاۋىت تا بار. بانككە بەرەشەگى ءتورت ملرد تەڭگەدەن استام «بياس تەك» زاۋىتىندا قازىر جۇمىس ءجۇرىپ جاتقان جوق. نەسيە وتەلمەگەن. جوبالىق قۋاتى جىلىنا 125 مىڭ توننا گيپس, 150 مىڭ توننا قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىن وندىرۋگە جەتەدى دەپ ەسەپتەلگەن كومپانيا وسىلايشا ورتا جولدا توقىراپ قالدى. «جىل سوڭىنا دەيىن جۇمىس قايتا جاندانادى, – دەيدى سالالىق باسقارما باسشىسى دياس جانىبەكوۆ. – ينۆەستور تابىلدى. جاڭا جابدىقتار الىنىپ, ەسكىلەرىن تەحنيكالىق جوندەۋدەن وتكىزىپ جاتىرمىز». سولاي بولسا يگى. ايتپەسە, ءبىر عانا يندەر اۋدانىنىڭ وزىندە «بياس تەكتەن» بولەك «تۇز», ناتري گيپوحلوريد زاۋىتتارىنىڭ دا جاعدايلارى ايانىشتى حالدە. دەندەر تۇزدى كولىن يگەرىپ, تەحنيكالىق جانە اس تۇزىن وندىرەدى دەگەن مەكەمەنىڭ بۇرىنعى ينۆەستورى ءوز قارجىسىن دۇرىس ەسەپتەمەي كەلىپتى, سونىڭ كەسىرىنەن «تۇز» اشىق ساتۋعا قويىلدى. جاڭا ينۆەستور جوبانى بيىلدان قالدىرماي باستاۋعا ۋادە ەتكەن.
تاپسىرىستىڭ ازدىعى وپتيكالىق-تالشىقتى كابەل ءوندىرۋ زاۋىتىن دا اينالىپ وتپەدى. «زاۋىت قازىر 30 پايىزعا عانا جۇمىس ىستەپ تۇر», – دەيدى «پكف «كونتينەنت كو لتد» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مارات قالىموۆ. وپتيكالىق-تالشىقتى كابەلدىڭ 12 ءتۇرىن شىعاراتىن نىسان نەگىزىنەن «قازاقتەلەكوم» مەكەمەسىنەن تاپسىرىس قابىلدايدى. باسقاداي سۇرانىس ءبىلدىرۋشى جوققا تاياۋ. ەلىمىزدەگى وسى سالاعا ماماندانعان ەكىنشى كاسىپورىن ىشكى نارىقتان لايىقتى ورىن تاپپادى, ەندى رەسەيدەگى بايقاۋلارعا قاتىسۋعا ىنتالى. بۇل دا «سۋعا كەتكەن تال قارمايدىنىڭ» كەبى بولماسىنا كىم كەپىل؟
تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاجەتتى زاتتار دايىندايتىن پوليەتيلەن قۇبىرلار زاۋىتىنىڭ اشىلعانىنا بيىل ءتورت جىل بولادى. بىراق, ەلىمىز بويىنشا تەك اتىراۋدا عانا شىعارىلاتىن ونىمگە تاعى دا سول قىزىعۋشىلىق كەم. مۇنى زاۋىتتىڭ و باستا جوسپارلاعان مەجەگە ءالى كۇنگە دەيىن جەتە الماي كەلە جاتقانىنان-اق اڭعارۋعا بولادى. جەرگىلىكتى جۇرت ساپالى وتاندىق تاۋاردان بۇرىن بازار سورەلەرىندە قاپتاپ تۇرعان قىتايدىڭ ارزان دۇنيەسىن الۋعا قۇمار. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىنىڭ زاڭدىلىقتارى دا زاۋىت جۇمىسىنا قولبايلاۋ سياقتى. تاۋار باعاسىنىڭ ارزان بولۋىنا باسىمدىق بەرىلەتىندىكتەن, كوممۋنالدىق كاسىپورىندار زاڭنان اتتاپ كەتە المايدى. «شەۆرون مۇنايگاز ينك» كومپانياسى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ومار ابديەۆ ونىمدەرىنىڭ ساپاسى جوعارى بولعانىمەن, نارىققا ىلەسە الماي وتىرعاندارىن ايتادى. «ءتاجىريبە كورسەتكەندەي, تەندەر ۇيىمداستىرۋشىلار نەگىزگە الاتىن تومەن باعا بيۋدجەتتى ءتيىمدى يگەرۋگە كەپىل ەمەس. ساپاسىز نارسەنى الۋ ءۇلكەن تاۋەكەلدى قاجەت ەتەدى, اپات بولعان جاعدايدا ءجوندەۋ جۇمىستارىنا ەكى ەسە شىعىندالۋىڭىز مۇمكىن», دەگەن ول قازىر ەلىمىزدەگى پوليەتيلەن قۇبىرلار جاساۋعا اكەلىنەتىن شيكىزاتتىڭ 70 پايىزى ءتيىستى ستاندارتقا ساي ەمەس ەكەنىن جاسىرمادى. الايدا, سول تالاپقا ساي ەمەستەردىڭ داۋرەنى ءجۇرىپ تۇر...
«تەندەر جىرى» ءىرى كاسىپورىنداردىڭ دا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس يەلەرىنىڭ دە «باس اۋرۋىنا» اينالعان. ونىڭ سالقىنى توسەك جابدىقتارى مەن كەڭسە تاۋارلارىن دايىندايتىن «قازاق زاعيپتار قوعامى اتىراۋ وقۋ-وندىرىستىك كاسىپورنىنا» دا ءتيىپ وتىر. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى وتىز ادام جۇمىسپەن قامتىلعان سەرىكتەستىكتىڭ جابدىقتارىن جاڭعىرتپاعانىنا ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. اقشا جوق, جوق دەۋگە دە بولمايتىن شىعار, از. جشس باسشىسى بولات قۇسايىنوۆ تەندەرگە ءجيى قاتىسقانىمەن, باعانى تىم تومەندەتىپ جىبەرەتىن كاسىپكەرلەردىڭ «ارقاسىندا» تابىسقا قول جەتكىزە الماي وتىرعاندارىن ايتادى.
وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عۇمار دۇيسەمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ايماقتا 54 جوبا ەنگىزىلگەن. ءبىرىنشى بەسجىلدىقتا 28 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى, ەكى مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. ەكىنشى بەسجىلدىقتا 26 جوبا اشىلىپ, 3500 ادام جۇمىسقا ورنالاستى. ارينە, مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندەگى جوبالاردىڭ ءبارى بىردەي جۇزەگە اسپاي جاتىر دەپ ايتا المايمىز. مىسالى, «جىگەرمۇنايسەرۆيس», «پوليمەر پروداكشن» سەرىكتەستىكتەرىنىڭ ونىمدەرى ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە. ال جوعارىدا اتالعان ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ ءتوڭىرەگىندە ازىرگە ۇمىتتەن كۇدىك باسىم بولىپ تۇر.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ