مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوزىنىڭ 2017 جىلى 31 قاڭتارداعى «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەكونوميكا دامۋىنىڭ جاڭا ۆەكتورىن بەلگىلەدى, ول ەڭ الدىمەن ەكونوميكانىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋىنا باعىتتالادى.
العا قويىلعان بەس باسىمدىقتىڭ ىشىنەن ءبىرىنشى كەزەككە ەكونوميكانى ۇدەمەلى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ شىعارىلدى. بۇرىندارى قيال-عاجايىپتاي كورىنەتىن يدەيالار بۇگىندە الەمدە ناقتى ءىس جۇزىنە اسىپ وتىر دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ باسىندا Bloomberg جاپوندىق SoftBank كومپانياسىنىڭ جاساندى ينتەللەكتىگە يە Pepper گۋمانويد روبوتى امەريكالىق اۋەجايلاردىڭ ءبىرىنىڭ تولىققاندى قىزمەتكەرىنە اينالعانى تۋرالى ماقالا جاريالادى. بۇل – العاشقى قارلىعاشتاردىڭ ءبىرى. McKinsey كومپانياسىنىڭ زەرتتەۋ بولجامدارىنا سۇيەنسەك, الداعى ۋاقىتتا وندىرىستىك ۇدەرىستەردىڭ 59%-ىنا دەيىن اۆتوماتتاندىرىلاتىن بولادى.
سوڭعى ۋاقىتتارداعى بارلىق الەمدىك ترەندتەردى ەسكەرسەك, جولداۋدا 3D-پرينتينگ, ونلاين-ساۋدا, ءموبيلدى بانكينگ, تسيفرلىق سەرۆيستەر ءتارىزدى تسيفرلىق تەحنولوگيالار قولدانىلاتىن جاڭا يندۋستريانى كەڭىنەن تاراتۋ قاجەتتىلىگىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلدى.
بۇل تۇستا جاڭا يندۋستريالاردى قۇرۋمەن قاتار, ونەركاسىپتىك, اوك, كولىك جانە لوگيستيكا ءتارىزدى ءداستۇرلى نەگىزگى سالالاردى دامىتۋعا سەرپىن بەرۋ قاجەت ەكەندىگى ەرەكشە اتاپ كورسەتىلدى. بۇگىندە قازاقستان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىنا سەنىمدى تۇردە بەت الدى. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل, ارينە, ءوندىرىس.
2015-2016 جىلدارداعى داعدارىس جاعدايلارىندا ءبىز كاسىپورىنداردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماعا قوماقتى ۇلەس قوسقانىنىڭ كۋاسى بولدىق. جاڭا كاسىپورىنداردىڭ ىسكە قوسىلۋى بيۋدجەتتىڭ شيكىزاتتىق تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ تومەندەۋىنەن بولاتىن شىعىندارىن جويدى.
2016 جىلى العاش رەت 10 جىل ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءوندىرىس كولەمى كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتى ءوندىرۋ كولەمىنەن اسىپ ءتۇسىپ, 0,7% ءوسىمدى كورسەتتى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا شيكى مۇناي مەن تابيعي گازدى ءوندىرۋ كولەمى 7,3 ترلن تەڭگەنى, وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 7,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.
مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءوندىرىس كولەمى ناقتى ءوسىمىنىڭ تومەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرمەدى. ءسويتىپ, اتالعان باعدارلاما بيزنەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار قالىپتاستىرۋعا وڭ اسەرىن تيگىزگەن وسىنداي باسقا دا دامۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ مەن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى ىقپال ەتۋشى كۇشىنە اينالدى.
ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ تاڭدالعان باعىتىنىڭ دۇرىستىعىن حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى ماقۇلدادى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى 2017 جىلدىڭ 8 اقپانىندا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ 2017 جىلداعى ءوسىمىنىڭ بولجامىن 2,5%-عا دەيىن ارتتىردى.
ەكونوميكا ءوسىمى 2017 جىلى دا, ورتاشا مەرزىمدى كەلەشەكتە دە جىلدامداي تۇسەدى دەگەن بولجام بار. 2017 جىلى ەكونوميكا ءوسىمى 2,5%-عا جەتەدى دەپ شامالانۋدا, ونىڭ ىشىندە مۇنايلى ەمەس سالالار بويىنشا 2021 جىلعا قاراي 4% ءوسۋى ءتيىس.
جولداۋدا بيزنەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جانە قولايلى جاعدايلاردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ەرەكشە اتاپ ءوتىلدى, ونىڭ ءىشىندە سالىق جەڭىلدىكتەرى, جەڭىلدەتىلگەن ۆيزا جانە ەڭبەك رەجىمدەرى بار.
PricewaterhouseCoopers اۋديتورلىق كومپانيالارىنىڭ ماماندارى دۇنيە جۇزىندەگى 32 ءىرى ەكونوميكاعا تالداۋ جاساپ, ساتىپ الۋعا جارامدىلىعىنىڭ تەپە-تەڭدىگى بويىنشا ءىجو كولەمى رەيتينگىن قۇردى. «2050 جىلداعى الەم» بايانداماسىندا ەكونوميكاسى دامىپ كەلە جاتقان ەلدەرگە ۇزاق مەرزىمدى ءوسىم الەۋەتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءوز ينستيتۋتتارى مەن ينفراقۇرىلىمدارىن نىعايتۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى. بۇل تۇرعىدان العاندا, ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىن حالىقارالىق ساراپشىلار دا ناقتىلاپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, «نۇرلى جول» جانە 5 ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى مەن نەگىزگى دامۋ باعدارلامالارىندا وتاندىق ەكونوميكانى دامىتۋداعى كاسىپكەرلىكتىڭ ءرولىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر قويدى. بۇل تۇستا 2050 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسىن 50%-عا دەيىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى ماقسات قويىلعان.
جاھاندىق شيكىزات نارىقتارىندا باعانىڭ تۇراقسىزدىعىنا بايلانىستى الەمدىك ءتاجىريبە وڭدەۋ سەكتورىن دامىتۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. سەرپىندى تەحنولوگيالار تۋرالى اڭگىمە بولعاندا, بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە ماشينا جاساۋ سالاسى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ىقپالى ىرگەلەس سالالاردا 10-عا دەيىن قوسىمشا جۇمىس ورنىن قۇرۋ مۇمكىندىگىمەن سيپاتتالادى. ءتىپتى, قازىرگى كۇردەلى جاعدايلاردىڭ وزىندە وتاندىق ماشينا جاساۋشىلار حالىقارالىق ترانسۇلتتىق كومپانيالارمەن بىرلەسىپ, باعانىڭ جاھاندىق تىزبەگىن قۇرۋدا.
كەلەسى كەزەڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى قوسىلعان قۇن دەڭگەيىن بىرتىندەپ ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى بولادى: اگروونەركاسىپتىك كەشەندە جانە تاماق ونەركاسىبىندە شيكىزات وڭدەۋ بارىسى تەرەڭىرەك بولۋى, ال تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى كەشەنى مەن ماشينا جاساۋدا جوعارىراق جانە كۇردەلىرەك شەكتەرگە كوشۋى كەرەك.
نەلىكتەن ەلباسى جولداۋى ناق بۇگىنگى كۇندە اسا وزەكتى بولىپ وتىر؟ ونىڭ جاۋابى ايقىن: ەگەر قازاقستان قازىردىڭ وزىندە ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك ءتوڭكەرىستىڭ الدىندا بولماسا, ەرتەڭگى كۇنى ەكونوميكالىق ءوسىم قارقىنىنان ايىرىلىپ قالۋى ىقتيمال.
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى قازىرگى ەكونوميكا جاعدايلارىندا جۇمىس كۇشىنىڭ ارزاندىعى بۇرىنعىداي ءرول اتقارمايتىنىن اتاپ ءوتتى. سەبەپ: روبوتتار كونۆەيەردەگى جانە ۇجىمدىق جۇمىستاردى ءبىرتىندەپ جاقسىراق ورىنداۋدا, سونىمەن قاتار, ولار بۇرىنعىدان ارزانىراق بولا تۇسۋدە.
دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ (WEF) بولجامىنشا, 2020 جىلعا قاراي روبوتتى تەحنيكا مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى 5 ملن جۇمىس ورنىنىڭ قىسقارۋىنا اكەلەدى ەكەن. بۇل ەسەپ قاتارىندا اۆستراليا, قىتاي, فرانتسيا, گەرمانيا, ءۇندىستان, يتاليا, جاپونيا, ۇلىبريتانيا, اقش ءتارىزدى ەلدەر بار جانە بارلىعى 15 دامىعان ەلدى قامتيدى.
2016 جىلى داۆوستاعى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمدا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك توڭكەرىس ءۇشىن فيزيكالىق, تسيفرلىق جانە بيولوگيالىق سالالاردىڭ اراسىنداعى شەكارانى جوياتىن تەحنولوگيالاردىڭ ۇيلەسىمى ءتان بولاتىنى اتاپ ءوتىلدى.
ءوندىرىستىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنا كاپيتال ەمەس, تالانت اينالادى. باسەكەلەستىك دەڭگەيى بىرنەشە ەسەگە ارتادى, سەبەبى, نارىق «قاراپايىم داعدىلار – قاراپايىم جالاقى», «قوماقتى داعدىلار – قوماقتى جالاقى» قاعيداتى بويىنشا بولىنەدى.
جوعارىدا اتالعان جاھاندىق وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەلباسى قازاقستان دامۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدى ءارى جاۋاپتى كەزەڭىندە تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا باعىتىن بەلگىلەدى.
تاعدىرشەشتى وسى كەزەڭدە بىزگە اۋىزبىرشىلىك پەن ءىس-ارەكەتتەرىمىزدىڭ ۇيلەسىمدىلىگى كەرەك. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىنىڭ بارلىق بەلگىلەنگەن بەس باسىمدىعىن ورىنداعاندا عانا, ءبىز الەمنىڭ اسا دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جوسپارىنا قول جەتكىزە الامىز. ءبىزدىڭ كۇشىمىز – بىرلىكتە.
مەيرام پشەمباەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى