ينەمەن قۇدىق قازعانداي ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ءوز سالاسىندا توڭكەرىس جاساعانىمەن, سونىڭ جەمىسىن تاتپاعانىنا, ەلەپ-ەسكەرىلمەگەنىنە, ادىلەتسىزدىك كەشكەنىنە قاراماستان ءبارىبىر ىزدەنىسىن يتجاندىلىقپەن جالعاستىرىپ, اينالاسىنا قۋانا قارايتىن دا ادام بار ارامىزدا. سۇلەيمەن راحىمجان ۇلى نەندەي كەدەرگىگە تاپ بولسا دا, وزىنە دەيىن ەشكىم جۇيەلەمەگەن ەكونوميكالىق سوزدىك ءتۇزۋ ماشاقاتىن جالعاستىرىپ, ءۇنسىز كۇرەسەدى, ياعني جازادى, سىزادى, سالىستىرادى, تۇزەيدى, قالايدا سوڭعى جاڭا نۇسقاسىن تابادى. ىزدەگەنى ءسوز بولسا دا, ءسوزدىڭ ەمەس, ءىستىڭ ادامى. عىلىمي اتاعى, ءبىر دە ءبىر ماراپاتى جوق, سىي-سياپاتقا ەنتەلەمەگەن مومىن, تاپ-تازا قالپىندا, مىنە, 75 جاسقا جەتتى.
جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە بىرگە وقىعان سۇلەيمەن توقسانباەۆ 1969 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى قىزىل ديپلوممەن ءبىتىرىپ, جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان «قازاق سوۆەت ەنتسيكلوپەدياسىنا» عىلىمي رەداكتور بولىپ ورنالاستى دا, ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسىنا قوسىلعان 13 تومنىڭ دايىندالۋىنا باستان-اياق قاتىستى. 1978 جىلدان پارتيا تاريحى ينستيتۋتىنىڭ قۇرامىنداعى «ۆ.ي.لەنيننىڭ تولىق شىعارمالار جيناعىن قازاق تىلىندە شىعارۋ جونىندەگى باس رەداكتسيادا» كەڭەستىك كوسەم شىعارمالارىن, ساياسي بيۋرو ءمۇشەلەرىنىڭ سويلەگەن سوزدەرىن اۋدارۋعا بەلسەنە قاتىستى. سول تۇستا اۋدارمادا ارالاسپاعان سالاسى جوق ەكەن: مەديتسينا, بيولوگيا, ۆەتەريناريا, حيميا, ماتەماتيكا, گەوگرافيا, قۇرىلىس, پوليتەحنيكا, فيلوسوفيا, تاريح, ت.ب. عىلىمي اتاعى جوق, پارتيا مۇشەسى ەمەس, سوندىقتان, ەنتسيكلوپەدياعا اتى-ءجونى جازىلمادى. اسا جاۋاپتى دا ازاپتى جۇمىس سۇلەيمەندى توزىمدىلىككە باۋلىپ, قالاماقى تولەۋدىڭ ءتۇرلى قيتۇرقىسىنا كونۋىنە تۋرا كەلدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى قازاقستان ۇلتتىق ەنتسيكلوپەدياسىندا ەكونونوميكا, زاڭ, دەموگرافيا سالالارىن ءبىر ءوزى جۇرگىزىپ, وندا 500-گە تارتا ماقالاسى جاريالانىپ, ءبىرازىندا اتى-ءجونى كورسەتىلدى.
سۇلەيمەن راحىمجان ۇلىنىڭ قارجى-ەكونوميكا سالالارىنىڭ تەرميندەرىن جيناپ, جۇيەلەۋى, ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋى 1990 جىلى قارجى مينيسترلىگىنە اۋدارما ءبولىمىنىڭ باستىعى بولىپ كەلگەن كەزىنەن باستالىپ, سۇيىكتى كاسىبىنە اينالدى. ەكونوميكا سالالارى بويىنشا اۆتور ۇسىنعان 2 500 اتالىم مەملەكەتتىك تەرمينكومدا بەكىتىلدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن جارىق كورگەن سوزدىكتەرىنىڭ سانى 20-عا جەتىپ, جالپى كولەمى 2 200 ەسەپتى باسپا تاباقتان استى. ونىڭ ءبىرازىن ءوز اقشاسىنا شىعاردى, قورجىندا سۇرلەنىپ جاتقان 5-6 سوزدىگى تاعى بار.
«ۇلكەن ەكونوميكالىق ورىسشا-قازاقشا سوزدىگى» – «بولشوي ەكونوميچەسكي رۋسسكو-كازاحسكي سلوۆار» پارلامەنتتەن باستاپ, اتقارۋشى بيلىك قۇرىلىمدارىنىڭ اۋدارماشىلارىنا دەيىن قولدان تۇسپەيتىن ءسوزدىككە اينالدى. ويتكەنى, مۇندا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى تەرميندەرى مەن شەت ءسوزدەرگە قىسقاشا تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن. ءسىرا, سوندىقتان دا شىعار, بۇل سوزدىكتى قازمۇۋ-ءدىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتى مەن ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى قەۋ-ءدىڭ ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشىلارى وقۋلىق رەتىندە پايدالانىپ كەلەدى. «بولشوي ەكونوميچەسكي رۋسسكو-كازاحسكي سلوۆار» ء(ۇشىنشى باسىلىم, 85 مىڭ تەرميندى قامتيدى, كولەمى 112,2 ەسەپتى باسپا تاباق) جانە «ىسكەر ادامدارعا ارنالعان ورىسشا-قازاقشا ءتىلاشار» مەن «بانك جۇيەسىنىڭ قىزمەتشىلەرىنە ارنالعان ورىسشا-قازاقشا انىقتامالىق-ءتىلاشار» 2007 جىلى كيپردىڭ استاناسى نيكوسيا قالاسىندا شىعاتىن حالىقارالىق «ABBYY Lingvo ح 3 ەلەكتروندى سوزدىكتەر الەمىنە» (قازاقستاننان جالعىز) ەنىپ, ەلەكتروندى نۇسقاسى دۇنيە جۇزىنە تارادى. اتالمىش «ۇلكەن سوزدىك» ماسكەۋدەگى «چتو؟ گدە؟ كوگدا؟» تانىمدىق باعدارلاماسىنان بەرىلدى جانە سۇلەيمەن توقسانبايدىڭ ەڭبەگى جايىندا «ايتۋعا وڭاي» باعدارلاماسىندا «اۋدارما جانە تەرمينولوگيا» تاقىرىبى اياسىندا تەلەحابار كورسەتىلدى.
ول زەينەتكە شىققاننان بەرى سوزدىك تۇزۋگە ءبىرجولاتا دەن قويىپ, كۇنىنە 15-20 ساعات كومپيۋتەردىڭ الدىندا وتىرادى. ناتيجەسىندە, كىم-كىم دە تاڭعالارلىقتاي, ەكى تومدىق ەكونوميكالىق سوزدىك دايىن.
150 مىڭ تەرميندى قامتيتىن سەنساتسيالىق كولەمدەگى مۇنداي سوزدىك الەمنىڭ بىردە-ءبىر ەلىندە جوق. بۇل سوزدىگىن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىنا ارناۋى دا سوندىقتان.
ماعيرا قوجاحمەتوۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى