كىندىگىن ارقادا قيىپ, تۇندىگىن الاتاۋدا تۇرگەن ءداۋىتالىنى قاسىم اعاسىنىڭ ءىزىن جالعاعان داۋىلپاز دەسەك تە ارتىق ايتقان بولماس ەدىك. بۇعان ءبىز جۋىردا, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى, اقىن ءداۋىتالى ستامبەكوۆتىڭ تۋعانىنا 70 جىل تولۋىنا وراي قاراعاندىداعى ماڭىزدى ءبىلىم بەرەتىن «بولاشاق» كوللەدجىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن «ۋاقىت ءسوز بەرىپ تۇر بۇگىن ماعان» اتتى ادەبي-سازدى ەسكە الۋ كەشىندە كۋا بولدىق.
ءىس-شاراعا اقتوعاي مەن الماتىنىڭ اراسىنداعى تۇگەل جۇرت جاپىرىلدى. اقىننىڭ ولەڭگە جانى قۇشتار كوز كورگەن ەت جاقىندارى مەن ەڭ جاقىندارى ەستى سوزدەن ەستەلىك قۇراپ, ەمەن-جارقىن كەزدەسۋ ساتىنە ءبىزدى كۋا قىلدى. وعان دەيىن دە «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ ء«ابىلحاياتىنان» ءداۋىتالى اعامەن جاقسى تانىس ەدىك. اقىننىڭ «كىپ-كىشكەنە بولتىرىكتى ۇرادان, الىپ كەلدى ءبىزدىڭ ۇيگە ءبىر ادام. سىيعا تارتتى شىن قىزىقتى بىزدەرگە, سول سىيلىعى بارىمىزگە ۇناعان. بىرتە-بىرتە بولتىرىك تە ءوزىنىڭ, كەتتى ۇمىتىپ بورىلىك ءبىر سەزىمىن. ءشوپ قورادا ويناپ ءجۇرىپ ءبىر كۇنى كوزى ءتۇستى جانارىنا قوزىنىڭ. و, عاجاپ-اي, تۇرىپ قالدى تاڭدانىپ, ەسى كەتىپ, كوزى جانىپ, جاندانىپ! سودان كەيىن جالت بۇرىلىپ, جوق بولدى, بۇل قورادا جۇرگەنىنە ارلانىپ» دەيتىن ولەڭى بار. ۇلىقبەك اقىننىڭ مىنا ەستەلىگى جوعارىداعى ولەڭنىڭ تاپسىرىندەي ەدى: «1972 جىلى كازگۋ-دە ۇلكەن پوەزيا كەشىندە قالىڭ ەلدىڭ كوزىنشە ءداۋىتالى «مەنىڭ بايقاۋىمشا, بۇگىنگى پوەزيا ەكى باعىتپەن دامىپ كەلەدى. ءبىرى – ازاماتتىق ليريكا, ەكىنشىسى – نازىك ليريكا. العاشقىسىنىڭ نەگىزىن سالعان ماياكوۆسكي, كەيىنگىسىنىڭ باستاۋى – ەسەنين. وسىلاردىڭ قايسىسىن تاڭداعان ءجون؟ ەگەر, الدا-جالدا كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاي قالسا, ماياكوۆسكي قوسا قۇلايدى. ونىڭ جولى ۋاقىتشا. ال, ەسەنيننىڭ پوەزياسى ماڭگىلىك. سوندىقتان, مەن وسى سوڭعىسىن تاڭدادىم» دەپ بارىپ ولەڭىن وقىپ كەتتى» دەيدى.
اتالمىش كەشتى دە مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى سول ۇلىقبەك ەسداۋلەت اشتى. ء«داۋىت-ءالى» اتتى ولەڭىن وقىپ, ەسىمىندە ەكى پايعامباردىڭ اتى بار اقىندى ەرەكشە قۇرمەتپەن ەسكە الدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا «الماتىدان قازاقستان جازۋشىلار وداعى سالەم جولداپ جاتىر. اللا قالاسا, الداعى ۋاقىتتا الماتىدا ءبىر ۇلكەن كەشىن وتكىزۋگە دايىندالىپ وتىر» دەپ سۇيىنشىلەدى. وسى رەتتە ءبىز دە ءداۋىتالى اقىننىڭ الداعى بۇدان دا ۇلكەن تويى تۋعان توپىراعى – اقتوعايدا دۇركىرەپ وتەتىنىن حابارلار ەدىك. ودان كەيىندە ساحناعا ءسوز سويلەۋشىلەردىڭ كوشىن باستاپ, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اقىن سەرىك اقسۇڭقار ۇلى مەن استاناداعى س.سەيفۋللين مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اقىن نەسىپبەك ايت ۇلى شىقتى.
سەرىك اقسۇڭقار ۇلى «ەجەلگى ەپوستان باستاپ, جىراۋلار پوەزياسى, اباي, ماعجان, قاسىم, مۇقاعاليلارى بار قازاق پوەزياسىنىڭ بوساعاسىن اتتاپ كىرىپ, ءوز ورنىن الۋ – جەردىڭ تارتىلىس كۇشىن جەڭۋمەن پارا-پار قۇبىلىس. ەگەر الدىمدا داۋىتالىدەي اعام جۇرمەسە, دۇنيەدە سەرىك اقسۇڭقار ۇلى دەگەن باسى جۇمىر پەندە بولعانىمەن, اقىن بولماس ەدى...» دەپ اقىن اعاسىنا ارناعان ادۋىندى جىرىن وقىدى. سونداي-اق, رەسپۋبليكالىق «قاسىم» جۋرنالىنىڭ جىل باسىندا جارىق كورگەن تۇتاس ءبىر ءنومىرى ءداۋىتالى ستامبەكوۆكە ارنالعانىن قاپەرلەدى. نەسىپبەك ايت ۇلى بولسا, اقىننىڭ الدامشى دۇنيەگە بوي سۋىتپاعان پەرىشتە كوڭىلىن كوپ ايتتى. ءوز ەستەلىگىندە نەسىپبەك دوسى ء«ۇي الۋ دەگەن – قيامەت-قايىم زاماندا, ۇكىمەت تەگىن بەرىپ تۇرعان پاتەردىڭ كىلتىن الۋدى دا ءداۋىتالى ۇمىتىپ كەتىپ, فاريدا ەكەۋمىز بارىپ العانبىز» دەيدى. ءبىر جاعى, بۇل كۇندە ەكى اقىن ءبىر-بىرىمەن قان-جىنى ارالاسىپ, سۇيەك-شاتىس قۇدالىعى بار. تاعدىر تاماشاسى بۇيىرعان دەگەن وسى-اۋ! ءسوزىنىڭ سوڭىندا نەسىپبەك اقىن داۋكەڭنىڭ « ۇلى دالا» ولەڭىن وقىپ, ونداعى ۇلى دالا فيلوسوفياسىنىڭ تەرەڭىنە ءۇڭىلدى.
كەشتى تامىلجىعان تاڭعى اۋەنگە بولەگەن ەكى ءالىنىڭ جازعان جاۋھارى «تاڭعى تىلەك» ءانى بولدى. نەگە «ەكى ءالى» دەرسىز؟ «تاڭعى تىلەكتىڭ» ءانىن جازعان بەلگىلى كومپوزيتور تەمىرالى باقتىگەرەەۆ بولسا, ءسوزىن جازعان ءداۋىتالى ستامبەكوۆ. «سەن دەگەندە, سەن دەگەندە تاڭمەن بىرگە وياندىم» دەپ كەلەتىن تاماشا تۋىندىنى «بولاشاق» كوللەدجىنىڭ وقىتۋشىسى ءاليا تۇسىپباەۆا ناشىنە كەلتىرىپ ورىندادى. كەلەسىدە كەشتىڭ قۇرمەتتى قوناعى, جازۋشى, دراماتۋرگ روزا مۇقانوۆا بولدى. روزا قارىنداسى «مەن «اعاتاي» دەگەن ءسوزدى العاش رەت جانە سوڭعى رەت ءداۋىتالى اعاتايىما قولداندىم. جەتىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە, ەڭ العاش شىعارمامدى «قازاقستان پيونەرىنە» باستىرىپ, ءا دەگەننەن اعالىق قامقورلىعىنا الدى. وسپانحان اۋباكىروۆپەن جاقىن دوستار. سول كىسىدەن ەستىگەن ءبىر كومپوزيتور جايلى تاعدىرلى وقيعا جەلىسىن ماعان بەردى. پوەماعا سۇرانىپ تۇرعان سيۋجەتتى ماعان اڭگىمە قىلىپ جازۋىمدى ءوتىندى. كەيىن توسەك تارتىپ جاتقاندا, كوڭىلىن سۇراپ بارىپ, «ولەڭدەرىڭىز بار ما, كىتابىڭىزدى شىعارايىق؟» دەدىم. ءداۋىتالى اعاتايىم سوندا جيىرما باسپا تاباق ولەڭدەرى «جازۋشى» باسپاسىندا 12 جىل جاتقانىن ايتتى. باسپانىڭ باسشىسى اقىن ەسەنعالي راۋشانوۆتان سۇراعانىمدا, ىڭعايى كەلمەي جاتقانىن جەتكىزدى...
سودان ول كىتاپ سول كەزدەگى مادەنيەت ءمينيسترى التىنبەك سارسەنباەۆتىڭ قولداۋىمەن «جۇماعىم مەن تامۇعىم» دەگەن اتپەن جالعاننىڭ جارىعىنا شىعاردىق. وكىنىشتىسى, اعاتايىم ول كىتاپتىڭ مۇقاباسىن باۋىرىنا باسىپ, مازمۇنىن پاراقتاي المادى... » دەدى. حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اقىن ابزال بوكەن الماتىداعى عۇمىرىنىڭ 14 جىلى داۋكەڭمەن داۋىرلەگەنىن ايتتى. قيماس تا سىيلاس اعاسىن اقتىق ساپارعا اتتاندىرعان ءساتىن زور وكىنىشپەن اڭگىمەلەپ «قارا تومعا عانا ءبىزدى قاراتپاي, جۇرە تۇرعان ءجون ەدى» دەگەن ولەڭىمەن ءسوز ءتۇيدى. اتالمىش كەشتىڭ جۋان ورتاسىندا ساكەن سارايىنىڭ وردالى ءتورىن تولتىرعان تاعى ءبىر توپ, استانا مەن الماتىدان كەلگەن وي قوناقتارى ءسوز الدى.
اقىن-جازۋشىلاردان كەيىن سويلەگەن قالامگەر-جۋرناليستەردىڭ كوشىن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, جازۋشى تۇرسىن جۇرتباي باستاپ شىقتى. قارىمدى قالامگەر جانبولات اۋپباەۆ, ارداگەر جۋرناليست, قوعام قايراتكەرى ەسەن سافۋاني, اقمىلتىق جۋرناليست ساۋلەبەك جامكەنوۆ – ءبارى ءداۋىتالى جايلى ءدامدى دە ءماندى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. تۇگەلى داۋىتالىمەن گرۋپپالاس, پارتالاس, تاعدىرلاس, ارىپتەس. ەستەلىكتەرى جۇرەكتەردى ەلجىرەتىپ, جانارلاردى مولدىرەتىپ كەتتى... شىن ءسوزدى شىڭىراۋدان شىعارعان دوستار ءداۋىتالىنىڭ ءمارت شىعاتىن كوڭىلى مەن مورت سىناتىن مىنەزىن ازىلمەن ادەمى ورنەكتەدى.
ءداۋىتالىنىڭ ءداۋىرىن كوز الدىمىزعا اكەلدى. ىزگى-جارعى لەبىزدەردىڭ اراسىندا ستۋدەنتتەردىڭ وقۋىنداعى ءداۋىتالىنىڭ جىر- لارى مەن ءدۇلدۇل ءانشى داۋرەنبەك اركەنوۆ پەن بۇلبۇل ءانشى دانا ماقشونوۆا سالعان اندەر ساحناعا ءسان كەلتىردى. اقتوعاي اۋدانىنىڭ «توقىراۋىن تولقىندارى» ءان-بي ءانسامبلى سالعان اندەرگە دە ەل ەكپىندەتە قول سوعىپ, ريزاشىلىق تانىتتى. كەش سوڭىندا ساحناعا اقىننىڭ جارى فاريدا حانىم شىعىپ, جان تولقىتار جالقى ساتپەن ءبىزدى قاۋىشتىردى. ەلگە, جەرگە دەگەن ريزاشىلىعىن كەستەلى ورامالىنىڭ جيەگى جانارىنداعى مارجان شىقتى تەرگەندە بايقادىق. ەكى پايعامباردىڭ ەسىمىن ەنشىلەگەن ەرەك تۇلعاعا ەلى الدەقاشان جۇرەك تورىنەن ورىن ۇسىنعان. ول – ءداۋىتالىنىڭ جۇماعى ەدى. تامۇعى – تارشىلىق تاعدىرى دەپ تاپسىرلەدىك.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى