«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بالانىڭ قۇقىقتارى تۋرالى» زاڭعا سايكەس, ەلىمىزدە بالانىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى جۇزەگە اسىراتىن بىرقاتار ۇيىم, ونىڭ ىشىندە, كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋدىڭ 20 ورتالىعى (كبو), مiنەز-قۇلقى اۋىتقىمالى بالالارعا ارنالعان 7 ارناۋلى بiلiم بەرۋ ۇيىمى, 4 پانا ءۇيى (جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا جاتادى) جۇمىس ىستەيدى.
اتالعان ۇيىمداردىڭ فۋنكتسيالارى, جوبالىق قۋاتى, شتاتتىق كەستەسى مەن ينفراقۇرىلىمى ولار قۇرىلعان كەزدەگى تالاپتارعا سايكەس ايقىندالدى. الايدا, قازىرگى ۋاقىتتىڭ بولمىسى اتالعان ۇيىمدار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن, سونداي-اق, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسى ءۇشىن ەڭ وزەكتى مىندەتتەردى قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, كبو-لار ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ يۋريسديكتسياسىنا اۋىسقاننان كەيىن, كامەلەتكە تولماعاندارعا كورسەتىلەتىن قولداۋدىڭ نەگىزگى بولىگى – بالانىڭ اتا-اناسىن ىزدەستىرۋ, ونىڭ كبو-نى ءبىتىرۋى ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى.
كبو-داعى بالالارعا پەداگوگيكالىق جانە پسيحولوگيالىق قولداۋ دا كورسەتىلەدى, الايدا, ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن كەلىسىلگەن, بىرتەكتى, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر نىسانىندا ىسكە اسىرىلعان وڭالتۋ جانە تاربيە بەرۋ باعدارلامالارى ۇسىنىلمايدى. كامەلەتكە تولماعانداردى ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ, بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋ ورتالىقتارىنا قاراعاندا, سولاردىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان كبو-لار قىلمىس جاساعان جانە قوعامنان ۋاقىتشا وقشاۋلانۋى ءتيىس بالالاردى ۇستاۋدى جۇزەگە اسىرمايدى. فۋنكتسيالارىن قىسقارتۋ جانە وزگە دە وبەكتيۆتى سەبەپتەر ناتيجەسىندە شتاتتىق كەستەسى ءجۇز بىرلىككە دەيىن جەتەتىن كوپتەگەن كبو-لاردا ءبىر مەزگىلدە ۇستالاتىن بالالاردىڭ سانى, كوبىنەسە, ولارعا قىزمەت كورسەتەتىن پەرسونالدان الدەقايدا از بولادى.
كەيبىر وڭىرلەردە كبو-لارمەن قاتار, ولاردىڭ فۋنكتسيالارىن قايتالايتىن پانا ۇيلەرى جۇمىس ىستەيدى. مiنەز-قۇلقى اۋىتقىمالى بالالارعا ارنالعان ارناۋلى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ رەسۋرستارى بۇدان دا از دەڭگەيدە پايدالانىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك ەداۋىر اۋماقتا ورنالاسقان, بىرنەشە كورپۋستارى بار جانە ايتارلىقتاي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق رەسۋرستارعا يە.
وقۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ جانە ونى جەرگىلىكتى مەكتەپتەردىڭ بازاسىندا جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىلىگى بولىگىندە كامەلەتكە تولماعانداردى وقىتۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسى كوڭىل بولۋگە لايىق. ارناۋلى مەكتەپتەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى ءۇشىن تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا ءبىرىنشى كاسىپتى الۋ ءۇشىن تولىققاندى جاعداي جاساۋ تالاپ ەتىلەدى, سەبەبى, وقىتۋ وڭىردە سۇرانىسقا يە ماماندىقتار ەسكەرىلمەي, كورىنەۋ ەسكىرگەن جابدىقتا جۇزەگە اسىرىلادى, وسىعان بايلانىستى ولارعا فورمالدى سيپات ءتان.
ەلىمىزدە تۇرمىسى قيىن جاعدايداعى بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن كادرلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق رەسۋرستاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جوعارىدا اتالعان ۇيىمداردىڭ جۇمىس ىستەۋىنىڭ, ونىڭ ءىشىندە سولاردى ۇستاۋعا باعىتتالاتىن قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن ايرىقشا وزەكتى ەتىپ وتىر. جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە كەلە, كبو-لاردىڭ فۋنكتسيالارىن ناقتىلاۋ جانە ولاردىڭ بازاسىندا (نە سولاردىڭ جانىنان) تۇرمىسى قيىن جاعدايداعى, ونىڭ ىشىندە زاڭدى بۇزعان كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ ورىندى. مۇنداي ورتالىقتار كۇندىزگى ۋاقىتتا بالالارعا جانە ولاردىڭ وتباسىلارىنا كەشەندى الەۋمەتتىك, پسيحولوگيالىق جانە باسقا دا كومەك تۇرلەرىن كورسەتەر ەدى.
وسى ورتالىقتار مەكتەپكە بارمايتىن بالالارمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىستا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە دە قولداۋ كورسەتە الادى. ءبىلىم الۋشىلاردىڭ وقيتىن ورنى بويىنشا تۇرۋ مۇمكىندىگى ەسكەرىلە وتىرىپ, ارناۋلى مەكتەپتەردىڭ بوساتىلاتىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن وڭىرلەردە كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بولادى. بۇل جۇمىسقا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى تارتا وتىرىپ, مەكتەپتەردىڭ بازاسىندا بالالارعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, وسى جەردىڭ حالقىنا دا قاجەتتى باسقا دا باعدارلامالاردى دامىتۋ مۇمكىن بولار ەدى.
وسى پروبلەمالار دەپۋتاتتار تاراپىنان ءتيىستى زاڭ جوباسىندا زاڭنامالىق دەڭگەيدە كورسەتىلگەن. سونىمەن بىرگە, ولاردىڭ باسىم بولىگىنە, نەگىزىنەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق سيپات ءتان. ولاردى شەشۋ ءۇشىن قىمبات تۇراتىن جانە ۇزاق مەرزىمدى باعدارلامالىق قۇجاتتاردى قابىلداۋ تالاپ ەتىلمەيدى. سوندىقتان ۇكىمەت ولاردى شەشۋگە نازار اۋدارار دەگەن ۇمىتتەمىز.
سۆەتلانا بىچكوۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى