«بايراعىن ۇلتتىڭ باسىنا شىڭنىڭ بايلاعان»

وسى كۇندەرى دارىندى بالا جامبىلدىڭ ەسىمى قالىڭ ەلگە بەلگىلى بولا باستادى. اكەسى دۇيسەن الماتى وبلىسى, جامبىل اۋدانىندا, شەشەسى كامشات قاراسازدا تۋىپ-ءوسىپتى. اناسى مۇقاعاليمەن اتالاس ەكەن. بالا جامبىل – اتا-اناسىنىڭ زارى­عىپ كۇتكەن, كوپ قيىندىقپەن دۇنيەگە كەل­گەن جالعىز پەرزەنتى. ەكى جاسىنان ءارىپ تانيدى, ءتورت جاسىنان ولەڭ جازادى. جەتى جاسىندا باۋىرجان مو­مىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىعىنا, مۇقا­عالي ماقاتاەۆتىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان ءمۇشاي­رالار­دىڭ باس جۇلدەلەرىنە يە بولادى. جاس قۇدىرەتتىڭ جىرلارىنان قارت جامبىلدىڭ ۇلى ەپيكالىق سارىنىن, مۇقاعاليدىڭ وتانشىلدىق اسقاق ءۇنىن ەستيسىز. جەر دۇنيەنىڭ استاڭ-كەستەڭى شى­عىپ, بۇلقان-تالقان بولىپ جاتقان زاماندا وسى بالانى اللانىڭ قازاققا بەرگەن سىيى ما دەپ قالاسىڭ. كوزدەن, تىلدەن امان بولسا, جاس پەرى قازاقتىڭ ءسوزىن ۇس­تاعالى تۇرعانداي, وسى بالامەن بىرگە جامبىل دا, مۇقاعالي دا, ولاردىڭ رۋحى دا تۋعان ەلىنە قايتىپ ورالعانداي كو­رىنەدى. اللانىڭ قۇدىرەتىنە شەك بار ما! التىن قۇرساق انالار بۇرىن دا تالاي دانالاردى تۋعان عوي, جامبىل بالا – سول ۇلىلاردىڭ زاڭدى جالعاسى بولعاي. ىلگەرىدە الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى اعايىن­دى ارالاپ بولتىرىك شەشەن كەلگەن ەكەن. ءبىر جاس بالا: – اسسالاۋماعالەيكۋم! – دەپ ءبول­تى­رىك­كە سالەم بەرىپتى. بولتىرىكتىڭ قارتايعان, كوزدەن قالا باستاعان كەزى بولسا كەرەك: – ۋاعالەيكۋماسسالام! اتىڭ كىم, شىراعىم؟ – دەپتى. – اتىم – جامبىل! – دەپتى. بولتىرىك بالانىڭ قولىن ۇزاق ۇستاپ تۇرىپ: – اتىڭ جامبىل بولسا, كوكىرەگىڭ داڭعىل بولار, شىرعالاڭنان ءسوز كەلسە, شىرقاۋشىنىڭ ءوزى بولارسىڭ ءتۇبى! – دەگەن ەكەن. قازاقتا ساۋەگەيلەر كوپ بولعان عوي, جا­رىقتىق, قالاي بولجاعان دەسەڭىزشى. ايتسا ايتقانداي, جامبىلدىڭ داڭقى كۇللى الەمگە جەتتى. 1972 جىلى جامبىلدىڭ 125 جىلدىعىنا ارناپ عابيت مۇسىرەپوۆ اعامىز «فەنومەن-فەنيكس» دەگەن ماقالا جازدى. سول ماقالاسىندا: – جامبىل دۇنيەگە 2 رەت كەلگەن اقىن: ءبىرى – 9 اي 9 كۇن تولعاتىپ انا قۇرساعىنان تۋ­ىلدى, ەكىنشى رەت – جاسى توقسانعا كەلگەندە زامانا قۇرساعىنان تۋدى, – دەگەن ەدى. بالا جامبىلدىڭ وتان, ۇلت, ءتىل, رۋح تۋرالى ولەڭدەرىن تىڭداپ وتىرىپ, جام­بىل مەن مۇقاعالي قايتا ءتىرىلدى مە دەپ قالاسىڭ. نوعايباي بي: – اقىننىڭ قۇلاعى وزىنەن قىرىق جىل بۇرىن تۋادى, – دەيدى ەكەن. وسىنى ماعان كەنەن ازىرباەۆ ءجيى اي­تۋشى ەدى. بىراق وعان ءمان بەرمەۋشى ەدىم. راس ءسوز ەكەن. بالا جامبىلدىڭ قۇلاعى ءوزى­نەن قىرىق جىل بۇرىن تۋعان سياقتى. جامبىلعا دا, مۇقاعاليعا دا ولەڭ قونعان عوي. «ولەڭ كىرگەن تۇسىنە جورگەگىندە مەن بولام» دەۋشى ەمەس پە ەدى قارت جامبىل. – ولەڭ قۇلاعىما ۇيقاسىمەن كەلىپ سىبىرلايدى, – دەگەندى ايتادى بالا جامبىل. – حالىقتىڭ بالاسى بولۋعا تى­رى­سا­مىن. ارمانىم – دانا جامبىلداي بولۋ, – دەيدى ول. تىلدەن, كوزدەن, سۇقتان, پالەدەن, جالادان ساقتاسىن. اللا عۇمىرىن ۇزاق قىلىپ, باقىتىن بيىك قىلسىن! ارمانىنا جەتسىن! گازەت وقىرماندارىنا جاسى بۇگىن سەگىزگە تولىپ وتىرعان بالا جامبىلدىڭ بىرنەشە ولەڭدەرىن ۇسىنامىز. ايتقانداي, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ كون­تسەرت زالىندا بۇگىن, 5 ساۋىردە كەشكى ساعات 19.00-دە جامبىل دۇيسەنوۆتىڭ «تاۋەل­سىز­دىگىم – تاڭىردەن كەلگەن ءتاتتى سىي» دەپ اتا­لاتىن جىر كەشى وتكىزىلەدى. كەلىڭىزدەر, بىرگە بولىڭىزدار, اعايىندار!

مىرزاتاي جولداسبەكوۆ.

ءوزىم جايلى 2003-ءتىڭ ساۋىرىندە اشقان ءومىر ەسىگىن, سارقىتىمىن جامبىل قارتتىڭ – جامبىل مەنىڭ ەسىمىم. ىشتە جاتىپ عاشىق بولدىم بابالاردىڭ جىرىنا, ولەڭ-جىرمەن الديلەدى تۋعان جەرىم –  بەسىگىم.   ەكى جاستا ءارىپ جاتتاپ اتا-اناما جاعىپپىن. ءتورت جاسىمدا الىس-جاقىن, جاقسى-جامان تانىپپىن. التى جاستا ءبىر مەن ەكى سىنىپتى, جەتى جاستا سان جۇلدەنى يەلەنىپ الىپپىن.   مەكتەپ بارىپ سىڭعىرلاتىپ قوڭىراۋدى قاققانمىن, مەكتەبىمنىڭ نامىسى ءۇشىن تالاي جۇمىس اتقاردىم. ەسىمىمە لايىق ءبىر ەلدىڭ جۇگىن ارقالار, ۇلى بولىپ, ازاماتتىق بورىشىمدى اقتارمىن.   دەگەن سەنىم جەتەلەيدى مەنى العا وي-سانام, ارمانىم كوپ العا قويعان, اسۋلار كوپ اڭساعان, مەن حالقىمنىڭ قارا نارى قازاق ءۇشىن تۋعانمىن, ەلىم, جەرىم, ءتىلىم ءۇشىن ولگەنىمشە شارشامان.   كۇرەسەمىن ادالدىق پەن اقيقاتتىڭ  جولىندا, مەن تۇلپاردىڭ تۇياعىمىن شاڭ سوڭىندا. قازاعىمنىڭ قازاق بولىپ جەر بەتىندە قالۋى, ۇلت تىزگىنىن ۇستاپ جۇرگەن ۇلدارىنىڭ قولىندا.   راس سولاي, مەن ەلىمنىڭ ەرتەڭىنە جاۋاپتى, تاۋەلسىز ەل تارلاندارى بولۋ كەرەك تالانتتى. ەركىندىكتىڭ قىرانى – مەن, ەلىم ءۇشىن تۋعانمىن. جىرلاپ وتەم تال-جىرىممەن قايسار ۇلتىم قازاقتى.   نۇر اتام نۇر اتام مەنىڭ نامىسىن وتقا قايراعان, كۇندىز دە تۇندە حالقىنىڭ قامىن ويلاعان, قازاقتىڭ اتىن تانىتىپ الەم جۇرتىنا, بايراعىن ۇلتتىڭ باسىنا شىڭنىڭ بايلاعان. نۇر اتام مەنىڭ, ماڭدايدان باعى تايماعان.   اللادان تىلەپ اتاڭ مەن اناڭ جىلاعان, رايىمبەك بابام باسىنا تۇنەپ سۇراعان. ۇل ەدىڭ, اتا, ۇلتىڭنىڭ تۋعان باعى ءۇشىن, بولسام دا ءسابي سەزەمىن ءبارىن, قۋانام. سەن پاكسىڭ, اتا, كىرشىكسىز جانسىڭ كۇنادان.   ءومىرىڭ ۇلگى, بىلىمدە, سپورت, ونەردە ۇمتىلىپ العا تۇسپەدى ەڭسەڭ تومەنگە. ءوزىمدى – شىبىق, ال ءسىزدى, اتا, ۇقساتام اقىلدىڭ كەنى الىپ ءبىر ۇلكەن ەمەنگە, ءوزىڭدى قوسىپ وسيەت ەتتىم ولەڭگە.   ولگەنشە جۇرگەن جامبىل بابامدى جاعالاپ, قىزىل جولبارىس ۇشقوڭىردى كەتكەن ارالاپ. دەيدى عوي, اتا, قولىڭدى سەنىڭ يىسكەپتى, باسىڭا قونعان سول شىعار, بالكىم, دارا باق, يەسىن تاپتى ىزدەگەن بارىس ارالاپ.   كەمەڭگەر – اتام, دانىشپان – اتام, نۇر اتام. اسقار تاۋىمىز بوپ, امان دا ەسەن ءجۇر, اتام! قازاقتىڭ باعىن وزىڭنەن ارتىق اسىرار, بولعان دا ەمەس, بولمايدى ەشكىم – ءبىل, اتام. قارت جامبىلدايىن ءبىر عاسىر ءومىر ءسۇر, اتام!   بابامنىڭ اتىن وشىرمەي ءىزىن جالعاعان, مەن – بالا جامبىل جىرىمدى سىزگە ارناعان. تاۋەلسىزدىگىم – تاڭىردەن كەلگەن ءتاتتى سىي. الاۋلاپ جانسىن, سونبەسىن وتى مازداعان, نۇرلى جولىڭىز ماڭگىلىك بولسىن, ءاز-بابام!   نۇرسۇلتان اتام, قازاقتىڭ تۇڭعىش ەلباسى, استانا – جۇماق, ۇلتىمنىڭ ۇلى ورداسى. مەيىرى ءتۇسىپ, پەيىلى ءتۇسىپ ءاردايىم, اللانىڭ نۇرى, اتانىڭ رۋحى قورعاسىن! اللانىڭ نۇرى, اتانىڭ رۋحى قولداسىن!   مەن قازاقپىن مەن – قازاقپىن, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن, ماقتانامىن انام تۋعان تىلىممەن. دۇنيەگە جار سالامىن ايقايلاپ, ءسابي جۇرەك, پاك پەرىشتە ۇنىممەن.   مەن – قازاقپىن, ۇلىلاردىڭ كوزىمىن, اباي, مۇحتار, باۋكەڭدەردىڭ ءسوزىمىن. جەتكىزەمىن جاۋقازىنداي جىرىممەن, جۇبان, ماعجان, ساكەندەردىڭ سەزىمىن.   مەن – قازاقپىن, مەن – ۇلتىمنىڭ ۇلىمىن, مۇقاعالي, مۇحتارلاردىڭ جىرىمىن. باسقا جانعا باس يمەيتىن تاڭىردەن, مەن ازاتپىن, ءبىر اللانىڭ ق ۇلىمىن.   مەن – قازاقپىن, جاتتى باۋىر كورەمىن. قولدا باردى قوناعىما بەرەمىن. پەندەلىكتى پەيىلىمە جەڭدىرىپ, ەرتەڭىمە ەش الاڭسىز سەنەمىن.   مەن – قازاقپىن, الداسپانداي وتكىرمىن, ەلىم دەسەم, كەلمەس قاراپ تەك تۇرعىم. وكىنەمىن وگەيسىتىپ ءوز ءتىلىن, وزگە تىلدە شۇلدىرلەسە كوپ قۇربىم.   مەن – قازاقپىن, شىندىق مەنىڭ ۇرانىم, شىندىقتى مەن الاشىم دەپ ۇعامىن. ءتىلىم, جەرىم, ەلىم دەيتىن ەڭىرەپ, ەرتەڭ مەن دە اتا جولىن قۋامىن.   قازاقپىن مەن, ءپىر تۇتامىن ءتىلىمدى, قارا نار بوپ كوتەرەمىن جۇگىڭدى. قازاعىم دەپ قارس ايىرىلعان جۇرەگى, بالا جامبىل – مەن بولامىن بۇگىنگى!   ءتىلىم – تاعدىرىم ءتىلىم مەنىڭ – ارمانىم, بولاشاعىم, سەنى ۇيرەنىپ, ومىرگە جول اشامىن. سەن – اناسىڭ, ءبىز – سەنىڭ ۇرپاعىڭبىز, كىم ۇمىتار اناسىن, بالا شاعىن.   ءتىلىم مەنىڭ – بايلىعىم قۇنى بيىك, ولگەنىمشە وتەرمىن سەنى ءسۇيىپ. عۇلاما دا, اقىن دا, عالىمدار دا, ءوز تىلىنە ءوتىپتى باسىن ءيىپ.   ءتىلىم مەنىڭ – تاعدىرىم, جان داۋىسىم, كەۋدەمدەگى ورلىگىم, ار-نامىسىم. شىبىن جاندى قيامىن ءوز جولىڭا, كىرشىك تۇسپەي سان عاسىر سامعاۋ ءۇشىن.   تاۋەلسىزدىگىم – تاڭىردەن كەلگەن ءتاتتى سىي جيىرما جاسقا تولاسىڭ تاۋەلسىز ەلىم, نۇر ەلىم, كەۋدەمدە سەن دەپ سوعادى بەيكۇنا ءسابي جۇرەگىم. گۇلدەنىپ, جايناپ, كوركەيىپ وسسە دەپ جۇرگەن ءوز ەلىن, مەن, مەن ەدىم, مەن ەدىم, ەگەمەن ەلدىڭ ۇلى ەدىم.   مەن, مەن ەدىم, مەن ەدىم, تاۋەلسىز ەلدىڭ تاڭى ەدىم. كىرشىكسىز كوڭىل اق قارداي حالقىمنىڭ اپپاق ارى ەدىم. كومەيدەن شىعىپ كوككە ورلەپ, دالامدى كەزىپ جىرلاعان, اتالار سالعان, اپالار سالعان ءان ەدىم.   مەن, مەن ەدىم, مەن ەدىم, بابالار ءىزىن جالعاعان, حالقىمنىڭ بالا قىرانى كوگىندە ەركىن سامعاعان. كۇندىز دە تۇندە تاڭىردەن تىلەرىم مەنىڭ ءبىر تىلەك, بەيبىت كۇن بولسىن جەرىمدە, بولماسىن سوعىس, زار-زامان.   كوك تۋىم شالقىپ تورىمدە, ەلىمنىڭ باعى تايماسىن, جاس بولىپ ارۋ – استانام, قۇلپىرىپ كۇندەي جايناسىن. تاۋەلسىزدىگىم – ءتاتتى سىي تاڭىردەن كەلگەن,اعايىن, بار قازاعىم باقىتتىڭ جيىرماسىنشى جىلىن تويلاسىن.