«...باۋ-باقشاسىز, كىتاپحاناسى جوق, تەاترسىز قالالار بولۋى مۇمكىن, بىراق عيباداتحانالارسىز شاھارلار بولۋى مۇمكىن ەمەس», دەيدى ءبىزدىڭ بۇگىنگى سۇحباتىمىزدىڭ كەيىپكەرى.
مەملەكەتتىك تۇتاستىعىمىزدىڭ تاعى ءبىر كەپىلى – يماندىلىق پەن ىزگىلىك ەكەنىن ەستى ادام بىلەدى. ەلباسى دا: «ساياسات كۇندە وزگەرەدى, ال ءدىن – ماڭگىلىك» دەپ, ءبىر كەزدەگى كەڭەستىك يدەولوگيا سالدارىنان ءدىنى السىرەپ, دىڭگەگى شايقالا باستاعان حالقىمىزدى يماندىلىققا ۇيىتۋ ءۇشىن «اسىل ارنا» تەلەارناسىن اشۋعا تىكەلەي ىقپال ەتكەن بولاتىن. ونىڭ قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگى جايلى «اسىل ارنا» يسلامي-اعارتۋشىلىق تەلەارناسىنىڭ باس ديرەكتورى مۇحامەدجان تازابەك اڭگىمەلەيدى.
– مۇحامەدجان مىرزا, 2009 جىلدىڭ تامىزىندا عانا تۇساۋىن كەسكەن «اسىل ارنا» تەلەارناسىن باس-اياعى ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ءار شالعايىنداعى ىزگىلىككە سۋسىنداعان مۇسىلمان بالاسى كورە باستاپتى؟
– كەز كەلگەن تەلەارنانىڭ اشىلۋى سياقتى, ونىڭ تارالۋى دا وڭاي شارۋا ەمەس. بىراق, «اسىل ارنا» ءبىز ويلاعاننان دا جەدەل دامىپ كەلەدى. بۇل حالىقتىڭ وسىنداي تەلەارناعا دەگەن مۇقتاجدىعىنا بايلانىستى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى قايتارىپ بەردى, سونىڭ ءبىرى – اسىل ءدىنىمىز. قازىر جاستارىمىز مەشىتكە بەت بۇرىپ, اعا-اپالارىمىز ءوز دىنىنە ورالۋدا. وسى قاجەتتىلىكتى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن – ءبىر اقپاراتتىق بۇلاق كوزى قاجەت بولدى جانە ول بۇقارانى قامتۋى كەرەك ەدى.
مىنەكەي, ءبىر جارىم جىلدان بەرى كابەلدىك جۇيەلەر ارقىلى ءىرى قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارى قامتىلىپ تۇر. ءبىر جىلداي ۋاقىت بولدى, سپۋتنيكتىك كەڭىستىككە دە شىقتىق. ەندىگى جەردە قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارى «اسىل ارنانى» تولىق كورەتىن دارەجەگە جەتتى. تمد ەلدەرى, شىعىس ەلدەرى, تۇركيا, قىتايدىڭ بەرگى جاعىنداعى قانداستارىمىز دا تىڭدايمىن دەسە مۇمكىندىگى بار.
– باستاپقىدا «اسىل ارنانىڭ» باستى قيىندىعى – تەلەۆيزيا سالاسىنداعى ماماندار ءدىندى بىلمەي جاتادى, ءدىندى بىلگەن ادام تەلەديدار جۇمىسىن بىلمەي جاتادى» دەگەن ەدىڭىز؟
– كەز كەلگەن تەلەارانانىڭ جۇمىسىن جۇرگىزۋ – قارجى بولسا اسا قيىن شارۋا ەمەس. بىراق, ءبىز ءدىندى ناسيحاتتايتىن ارنا بولعاندىقتان, ونىڭ ۇستىنە ءدىنسىز قوعامنان شىققاندىقتان, ءارى ءدىندى بىلەتىن ءارى ءوز ماماندىعىنىڭ شەبەرى, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى ادامدى تابۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. دەگەنمەن, «اسىل ارنانىڭ» ءوز مەكتەبى قالىپتاسىپ كەلەدى. ءدىندى بىلەتىن, قابىلەتتى جاستاردى وسى كاسىپتىڭ قىر-سىرىنا باۋلۋعا كوشتىك. الىس-جاقىن يسلام مەملەكەتتەرىندەگى تەلەارنالارعا ماماندارىمىزدى جىبەرىپ, ءتاجىريبە بايىتىپ كەلەمىز. تەلەارنا اشىلماي تۇرىپ تا ەۋروپا مەن باسقا ەلدەردەگى مۇسىلمانشىلىقتى ناسيحاتتايتىن ارنالاردىڭ جۇمىسىمەن تانىستىق.
– باستاپقىدا تەلەارنا 40-قا جۋىق تەلەجوبانىڭ تۇساۋىن كەسكەن ەدى. قازىر ونىڭ سانى قانشا, ساپاسى قانداي؟
– باعدارلامالاردىڭ اۋقىمى كەڭ. ەڭ باستىسى, كورەرمەندەر نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان جوبالاردىڭ 99 پايىزى ءوزىمىزدىڭ جەكە تەلەونىمدەرىمىز. ءدىن – نازىك دۇنيە بولعاندىقتان, وزگەلەرگە ەلىكتەۋگە كونە بەرمەيدى. ماسەلەن, دۇنيەجۇزىندەگى مۇسىلماندىق كينوتۋىندىلار مەن انيماتسيالىق ءدۇنيەلەر قارجى تابۋ ماقساتىمەن جاسالادى. سوندىقتان ولاردىڭ ءوز شارتتارى بار.
– قاي باعدارلامالار سۇرانىسقا يە؟
– «تانىم مەن تاعىلىم», «مىنبەر» «جۇما نامازى», «مۇباراك», «اسىل مۇرات» دەگەن تانىمدىق باعدارلامانى جاماعات جاقسى باعالاپ ءجۇر. مۇنان دا بولەك, الەمنىڭ ايگىلى ادامدارى مەن وزگە دىندەگى وكىلدەردىڭ يسلامدى قابىلداۋى, سەبەپتەرى مەن سالدارلارى جايلى «نۇرلانعان جۇرەكتەر» نەمەسە «حاقپەن قاۋىشۋ» سىندى باعدارلامالار دا سۇرانىسقا يە. «ميلوسەرديە-مەيىرىم» اتتى ءومىردىڭ ءتۇرلى سىناقتارىنا دۋشار بولعان, بىراق, يمانى مەن قۇلشىلىق-عيباداتىنىڭ ارقاسىندا ساۋ ادامداردان دا ءوزىن باقىتتى سەزىنەتىن جاندار جايلى باعدارلامانى قىزىعا كورەتىندەر بار. ماتەريالدىق يگىلىكتەر ءبىرىنشى كەزەككە شىعىپ, ادامدار وزدەرىنىڭ رۋحاني سۇرانىسىنا جاۋاپ تابا الماي وتىرعاندا, جاستاردىڭ وزىنە ءوزى قول سالۋى, وتباسىلاردىڭ اجىراسۋى, قارتتاردىڭ قادىرىنىڭ قاشۋى, تۋىسقاندىق قارىم-قاتىناس پەن وتباسىلىق قۇندىلىقتاردىڭ السىرەۋى – قازىرگى كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا. وسىنداي جاعدايعا دۋشار بولۋدىڭ استارىندا يمانسىزدىق جاتسا, ونى شەشۋگە دە يماندىلىق سەپتەسەدى. وسى تۇرعىدان العاندا اتالعان تەلەجوبالاردىڭ كوتەرەتىن جۇگى اۋىر جانە تىكەلەي پايداسىن تيگىزىپ وتىرعان تۇستارى دا بار. يسلامدى تاريحپەن, ەكونوميكامەن, مادەنيەتپەن, كۇندەلىكتى ءومىرمەن بايلانىستىراتىن باعدارلامالارعا دەن قويۋ جوسپاردا.
– تەلەباعدارلامالاردىڭ 99 پايىزى ءوز تەلەونىمدەرىڭىز. بۇل تۇساۋى جاڭا كەسىلگەن تەلەارنا ءۇشىن وتە ۇلكەن كورسەتكىش ەكەن!
– «اسىل ارنا» 1997 جىلى ستۋديا بولىپ تىركەلىپ, 2009 جىلى جارىققا شىققان بولسا, 2006 جىلدان باستاپ روليكتەر دايىنداپ, قىسقا مەتراجدى فيلمدەر تۇسىرۋمەن اينالىسا باستادىق. ءبىر جاعى بۇل ۇزاق دايىندىقتىڭ ناتيجەسى مەن نيەتىمىزدىڭ دۇرىستىعىنىڭ جەمىسى.
– تەلەارنا سوڭعى ۋاقىتتا قانداي باعدارلامالارمەن تولىقتى؟
– بىلگەنىمىزدى ءبىر-اق كۇندە توگىپ بەرە سالۋعا قارسىمىز. يسلام ولاي تارقاتىلمايدى. بۇل باستاما ۇزاق ساپارعا, پايدالى ءناتيجەگە جەتۋدى كوزدەيتىن جول بولعاندىقتان, ەلدىڭ دەڭگەيىمەن ساناسپاي تۇرا المايمىز.
ال قۇراننىڭ اياتتارى دا 23 جىل بويى ءۇزىلىپ-ءۇزىلىپ ءتۇسىپ وتىرعان. اللا تاعالا ونى ءبىر-اق كۇندە ءتۇسىرەمىن دەسە – قۇدىرەتى جەتەر ەدى. بىراق, اللا تاعالا دا ادامداردىڭ سانا-سەزىمىنە قاراي, بىرتىندەپ ءتاربيەلەگەن. سوندىقتان دا «اسىل ارنا» ءبىر كۇندە ادامداردى يماندى ەتىپ, ءبىر كۇندە حارامدى كورسەتىپ, جاماندىقتان بەزدىرە المايدى.
– كورەرمەنى قالىپتاسىپ قالعان تەلەارنانىڭ كەلەشەكتەگى تىنىسى قانداي بولماق؟
– كەز كەلگەن تەلەارنالار سەكىلدى ءبىز دە باعدارلامالارىمىزدىڭ ساپاسى جاقسارۋىنا, تەحنيكالىق بازامىزدىڭ جەتىلۋىنە, كورەرمەندەرىمىزگە مۇنان دا ءتيىمدى, تۇسىنىكتى, تارتىمدى بولۋعا ۇمتىلامىز.
بىلايشا ايتقاندا, «اسىل ارنانىڭ» حالىقتىڭ ءومىرىنە تەرەڭ كىرىگىپ, تاماققا قوساتىن تۇزى سەكىلدى, كۇندەلىكتى ءومىرىنىڭ اسىل ءبولشەگىنە اينالدىرۋدى كوكسەيمىز.
بولاشاقتا الەۋمەتتىك بەينە-روليكتەر جاساپ, قازاق دالاسىندا بۇرىن باستاۋ الماعان مۇسىلمانشا كوركەم فيلمدەر مەن تەلەسەريالدار ءتۇسىرۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. اللا بۇيىرتسا, الداعى ۋاقىتتا حالىق وسى يدەيالارىمىزبەن قاۋىشىپ قالار.
اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي.
الماتى.