ءسوز سويىل

بالعابەك قى­دىربەك ۇلى اتىنداعى جۇلدە ساتيرا ساربازدارى! اۋىزى دۋا­لى, تۋمىسىنان سايقىمازاق, ءازىل-قالجىڭدى قانجىعاسىنا بايلاپ وسكەن قالجىڭباس قالىڭ كوپ­شىلىك, “ەگەمەن قازاقستان” گازەتى ءوزىنىڭ ء“سوز سويىل” ءازىل-سىقاق وتاۋىندا جاريالاناتىن ءوت­كىر دە ءوتىمدى, سالماقتى دا سايقىمازاق, شا­لىم­دى دا شات-شادىمان ءازىل-وسپاق تۋىندى­لار­عا, ناقتى دا نانىمدى فە­لە­توندارعا – بالعابەك قى­دىربەك ۇلى اتىنداعى جۇلدەنى جالعاستى­را­دى. جۇلدەگەرگە بەرىلەر ارنايى ديپلوم, جەتپىس بەس مىڭ تەڭگە سىي-سياپا­تى­مىزدىڭ بار ەكەنىن ەسكەرتەمىز. ات­سالىسىڭىزدار, باق سى­ناڭىز­دار. جۇلدە شارتتارى: • جۇلدەگە ساتيرا-يۋمور, فەلە­تون, ءازىل-وسپاقتىڭ بار­لىق ايدارى ارقىلى بەرىلگەن ماتەريالدار قاتىسا الادى. كولەمى 3 بەتتەن اسپاۋى ءتيىس. • بايگە ماتەريال­دارى – جا­ريا­لانعان سا­تي­رالىق تۋىن­دى­لار ىشىنەن سۇرىپ­تالىپ الىنادى. • جەڭىمپاز ارنايى قۇرىلعان ساراپشىلار ال-قاسى ارقىلى انىقتالادى. • جۇلدە جەڭىمپازى جىل باسىندا (كەلەسى ناۋرىز ايىن­دا) انىقتالىپ, جا­ريا­­لانادى. __________ بارەكەلدى! «ءسوز سويىلدىڭ سەركەسى» «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە «ءسوز سويىل» ءازىل-سىقاق وتاۋى بويىنشا بەلگىلى جازۋ­شى-ساتيريك بالعابەك قىدىر­بەك ۇلى اتىنداعى جۇلدە ءۇشىن سايىس جالعاسقان بولاتىن. مىنە, بۇگىن جۇلدە جەڭىمپا­زى انىقتالدى. ساراپشىلار القاسى­نىڭ شە­­شىمىمەن «ءسوز سويىل» ءازىل-سىقاق وتاۋىندا جىل بويعى جارىق كورگەن مازمۇن­دى دا كوركەم تۋىندىلارى ۇزدىك دەپ تانىلعان ەرماحان شاي­حى­ ۇلىنا بالعابەك قى­دىر­بەك­ ۇلى اتىنداعى جۇلدە بەرىلدى. جۇلدەگەر ەرماحان شايحى ۇلى. 1966 جىلى تۇركىستان قا­لا­سىندا دۇنيەگە كەلىپ, 1993 جى­لى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن ءتا­مامداعان. «قازاق ۋنيۆەرسيتەتى» باسپاسىندا رەداكتور, «ءتۇر­كىستان» گازەتىندە ءبولىم مەڭ­گە­رۋشىسى, قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە اعا وقى­تۋشى قىزمەتتەرىن اتقار­عان. قا­زىر «ايقىن» گازەتى باس رە­داك­تورىنىڭ ورىنباسارى. قازاقستان جۋرناليستەر جانە جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. «اۋىز تيە وتىرىڭىز», «ءبىر ءتۇرلى كىتاپ», «قازىرگى قازاق ساتيراسى», «مىناۋىڭ جىندى ەكەن» اتتى كىتاپتاردىڭ اۆتورى. * * * جاڭا جىلعا سۇراق: ەت اسا بىلەسىز بە؟ «ەت دەگەندە بەت بار ما؟!» دەگەن ماقالدى قازەكەم سىلەكەيىن اعىزا وتىرىپ, ىنتا-شىنتاسىمەن ايتقان. قازىرگى جاستار «ەت – ەتكە, سورپا ۆ موردۋ» دەپ اجەپتاۋىر اران اشاتىن ماقالدى ازىلگە اينالدىرىپ ءجۇر. ءاربىر ءازىلدىڭ ءتۇپ توركىنىندە شىندىق جاتاتىنىن ەسكەرسەك, ەتتىڭ ەتكە, سورپانىڭ بەتكە قۇيىلاتىنى راس. ەتتى قازاق پەن قاسقىرلار وتە جاقسى كورەدى. بىراق ەكەۋىنىڭ اراسىندا ءسال-ءپال ايىرماشىلىقتار بار. قازاق ەتتى قازانعا سالىپ, 2-3 ساعات بۋىن بۇرقىراتا قايناتىپ, قامىر سالىپ بارىپ جەسە, قاسقىرلار ەتتىڭ قانىن سورعالاتا ءجۇرىپ, جىلىداي جەگەندى ۇناتادى. ەتتى قويدىڭ, سيىردىڭ, جىلقىنىڭ تاعى باسقا ادال جانۋارلاردىڭ ەتىنەن اسۋعا بولادى. ال جايىقتىڭ بويىنان بولساڭىز,  وندا قىزىل بالىقتان دا ەت اسا بەرەسىز. قازاق اپتاسىنا ەكى-ءۇش رەت ەت اسىپ جەمەسە, كوڭىلى كونشىمەيدى. ءتىپتى بازبىرەۋلەر كۇندە ەت اسىپ جەيدى دەسەك, شىندىققا قيانات جاسامايمىز. اسىرەسە, قازاقستاننىڭ شىعىس, سولتۇستىك, باتىس وبلىستارىنداعى قازاقتار ءبىر قويدىڭ ەتىن ءبىر-اق اسسا, وڭتۇستىكقازاقستاندىقتار ءبىر قويدىڭ ەتىن سوعىم ەتىپ, قىس بويى جاپىراقتاپ جەپ شىعادى. سوندىقتان دا بولار, وڭتۇستىك قازاقستاندا تۋعان ەكونوميستەر كوپ. سوڭعى ۋاقىتتا بانكروتقا ۇشىراپ جاتقان بانكتەر مەن فيرمالاردىڭ باسشىلارى الگى ەتتى اياماي اسىپ جەيتىن شىعىس, باتىس, سولتۇستىك قازاقستاننان ەكەندىكتەرى شاك كەلتىرمەيدى. قازاق سۇيگەن قىزىنا ولەڭ ارناسا, سۇيىكتى اسىنا ماقال شىعارادى. «ەت جەسەڭ تىسىڭە كىرەدى, جەمەسەڭ تۇسىڭە كىرەدى» دەيدى. ناعىز ءپالسافا. سوسىن قازاقتىڭ قارنى ىشىندە ەمەس, مىنا ساۋساعىنىڭ ۇشىندا بولادى ەكەن. ساۋساعى كۇيمەي, قارنى تويمايدى. سوندىقتان قازاقتى سۋىپ قالعان تاعاممەن الدايمىن دەۋ – بوس اۋرەشىلىك. سول سەكىلدى, قازاققا ەت اسۋدى ۇيرەتۋ دە جۇمىرتقانىڭ تاۋىققا اقىل ايتۋىمەن بىردەي. ەرماحان شايحى ۇلى. الماتى. ____________________________ قويان كەلە جاتىر! يتكە ءمىنىپ, تۇيە ايداعان, الدىنا ەسەك وڭگەرىپتى. بۇل نە دەگەن عاجايىپ اڭ ارتىنا ەشكى بوكتەرىپتى. شىن قازاق بول­سا­ڭىز­دار وسى جۇمبا­عىمدى وي­لانباي شە­شىڭىز­دەر­شى, كانەكي؟ ارينە, بۇل يت اياقتى, تۇيە ەرىن­دى, ەسەك قۇلاقتى, ەشكى قۇي­رىقتى قويان عوي. اڭگىمەمىزدى جۇم­­باقتان باستاعان سەبەبىمىز, كادىم­گى قويانىڭىز جۇمباعى كوپ اڭ. ويتكەنى, ونىڭ جىل اتىن الىپ جىلجىپ كەلگەندە قىسى قاتتى, جازى جۇمساق, مىنەزى ەلەڭ-سەلەڭ, ءبىتىمى ويقى-شويقى, باس­قان ءىزى قيقى-جيقى, ءجۇرىسى ۇيقى-تۇيقى, ويىنى استان-كەستەڭ بو­لاتىن ەج­ەلگى ادەتى. ءسۇيىنشى جۇرتىم! مىنە, وس­ىن­­داي مىنەز-قۇلقىمەن, كەلبەت-كەيپىمەن, بولمىس بىتىمىمەن قويان, ياعني قويان جىلى كەلە جاتىر. قويان قوڭىر قويداي مومىن اڭ ەكەنى دۇنيە جۇزىنە ايان. جان-جانۋار اراسىندا قورقاقتار كون­كۋرسىنىڭ التىن جۇلدەگەرى, ءزا­رە-قۇتسىزدار عىلىمدارىنىڭ كان­­ديداتى, سۋ جۇرەكتەر قوعامى­نىڭ مۇشەسى. بىراق «ورىس اراقتان قورقادى, اراق قازاقتان قورقادى» دەگەندەي, ەڭ قىزىعى سول قازاق­تار, (سونىڭ ىشىندە قىتاي مەن مونعوليادا تۇراتىن قازاقتار دا بار) وسى قوياننان (انىعى قويان جىلىنان) ولەردەي قورقادى. 1917 جىلعى قازان توڭكەرىسىنەن قايمىقپاعان, قۋجاق گولوششە­كي­نىڭ «كىشى وكتيابرىنەن» ىقپا­عان, قازىرگى ەكونوميكا قىسىمى­نان قىسىلماعان قازەكەمدەر قويان­نىڭ قىسىمىنان قاتتى ساسادى. تا­ريح­قا كوز سالساق, ونىڭ دا سەبەپتەرى بار ەكەن. قويانىڭىز جايشىلىقتا, ءومىر­­دە مومىن بولعانىمەن, جىل اتىن الىپ, 13 جىلدا ءبىر سوققاندا ارىستان ايبارلى, جولبارىس جو­تالى, ايداھار ءتىستى بولىپ كەلەدى. ەرتەدەگى قازاقتاردىڭ اۋىزشا جازىلعان ارحيۆتەرىندە وتە قۇ­پيا ءارى عاجاپ عىلىمي دەرەكتەر ساق­تالعان. ودان قويان جىلىنىڭ اۋ­ىر زارداپتارىن وقىساڭىز, ۇيىق­تاپ جاتقاندا شوشىپ ويانا­سىز نەمەسە وياۋ وتىرساڭىز ۇيىق­تاپ كەتەسىز, تاماقتانىپ وتىر­ساڭىز وڭەشىڭىزدەن اس تۇگىلى, اراق تا وتپەيدى. سول قۇجاتتارعا ءتۇڭىل­سەك تە ۇڭىلسەك: 1867-68 جىلعى جال­پاق ەلدى جايپاعان جالپاق قويان جۇتى, 1879-80 جىلعى ۇرەي­دى العان ۇلكەن قويان جۇتى, 1891-92 جىلعى كۇشتى العان كىشى قويان جۇتى, 1915-16 جىلعى جۇرت­تىڭ اقىر-تاقىرىن شىعارعان تاقىر قويان جۇتى. استاپىراللا, وسى جۇتتار ميلليونداعان مال-جان­دى جۇتىپ, قازاق ەلىن جۇتا­تىپ كەتكەن! قويەكەڭنىڭ سوڭعى سوق­قىسى 1963-64 جىلى كەڭەس وكى­مە­تىنىڭ كەرەگەسىن قيراتىپ كەتە جاز­دادى. مالدى اۋدانداردىڭ قورا­لارى قاڭىراپ, مالشىلار اڭىراپ قالدى. 1945 جىلى فا­شيس­تەردىڭ ك ۇلىن كوككە, جەڭىسىن جەلگە ۇش­ىرعان كەڭەستىڭ كەرەمەت قۋاتتى تانكىلەرى مالدى اۋىل­دارعا كو­مەككە كەلگەنىمەن, قويان جىلى­نىڭ قارى مەن قىرىنا ءالى كەلمەي قوياسى شىعىپ قالعانىن كوزىمىز كوردى. مىنە, قوياننىڭ كۇشى قايدا جاتىر! دەمەك قويان­نان قورقىپ قانا قويماي, ودان ساۋ ادام ساۋىسقاننان بەتەر ساق­تانۋى دا كەرەك. ساقتان­باعان­دار­دىڭ بەتىن قويەكەڭ ساۋىس-ساۋىس ەتىپ كەتۋى قيىن شارۋا ەمەس. «ساقتانساڭ – ساقتارمىن» دەگەن ءسوز بار عوي. بۇل جىلى اسىرەسە جۇتقا ۇشىراپ قالاتىن مالدى اۋىلدان گورى جۇتقان سايىن جۇتىنا بەرەتىن پاتشاعار پاراقورلار اۋىلى ساق بولعانى ءجون. ويتكەنى, قوياننىڭ اياعى ۇزىن بولعانىمەن, قولى قىسقا. سون­دىق­تان ول پارا العاندى ءيتتىڭ «نەسىنەن» دە جەك كورەدى! ولاي بولسا جەمقورلار مەن پاراقور­لار, سۋىققولدى سۇمپايى سۇعا­ناق­تار جىل بويى پارا دامەتپەي ومالىپ وتىرا تۇرعانى وتە دۇ­رىس. ەسەسىن ودان كەيىنگى جىل­دارى ەسەلەپ قايتارىپ الا جاتار. دەگەنمەن ولار پارا بەرەتىندەر اۋىزدارىن «ۇرىپ» كەتىپ, ۇلىپ قالىپ, جوسپارىن ورىنداي الماي ۇيات باسپاس ءۇشىن ۇلۋ جىلىنا كەلىسىمشارت جاساپ قويعانى وتە ورىندى بولماق. اتىن اتاماي-اق قويايىق, بىراق سوتەكەڭدەر مەن قارجىپول­دىڭ تەگىن مالتابار­لا­رى دا «ەي, ءتايىرى, قويان با؟» دەپ قوقىرايىپ قويانمەن قويان-قولتىق ايقاسقا وتە قاتتى بارا بەرمەسىن. ويتكەنى, ونىڭ قىسى عانا ەمەس, سۇسى دا, مىسى دا وتە باسىم تۇسە بەرەدى. «ءبىر جىلعا قويان تەرىسى دە شىدايدى» دەگەندەي, اتى اتالعان «العىشتار» ءبىر جىلعا شىداي تۇرسىن. پارا الماي-اق كۇن كورىپ جۇرگەن ادال ادامداردى سول ارامداردىڭ قاندى كوزدەرى كورىپ, كەرەڭ قۇلاقتارى ەستىپ ءجۇر عوي. ولاردىڭ توڭمويىڭدارى, قو­لا­پايسىز قولدارى مەن باستارى تەمىر توردى ساعىنسا, وزدەرى ءبىلسىن, بىراق ءتۇبى ايتپادى دەمەسىن. قوياننىڭ ءبىر قاسيەتى جىل اتىن ارقالانىپ قاي زاماندا كەلسە دە ۇرى-قارى سياقتى ۇرلانىپ كەلمەي, قىر كورسەتىپ, قىرلانىپ, سۋىعىن سۇيرەتىپ, سۇس كورسەتىپ سۇرلانىپ كەلگەن. ونىڭ مۇنداي مۇڭعا باتىرار مۇندارلىق ادەتىن جاقسى بىلەتىن قازەكەڭدەر بايا­عىدا وعان ءۇي-جاي, اس-سۋ ازىرلەپ, اۋزىن الۋعا قام جاساعان. قويە­كەڭ قۇرمەتىنە قوياندى, قويانجان, قويانولمەس دەپ جەر-سۋلارعا ات بەرىپ, قوياندى جارمەڭكەلەرىن اش­ىپ, جاتسا جاستىعى, تۇرسا توسەگى, جەسە جەمى, ويناسا ويىنشىعى, قۋسا قۋىرشاعى مەن قۇيىرشىعى بولعان. قويان كەلگەن بەتتە جاڭا تۋعان بالالارىنا ەل كوجەك دەپ ۇلىنا, اقكوجەك دەپ قىزىنا ات قويىپ, الدىنان شىعارىپ, اۋزى­نا تۇكىرتىپ, باسقان ىزىنە اۋناتىپ ابدەن ريزا قىلعان. الداركوسەدەي ايلاكەردى تۋدىرعان قازاق تا قۋ ەمەس پە, ءشوپ جەيتىن قويانعا ءتاتتى دە ءدامدى وسىمدىكتەر ءوسىرىپ, وعان قويانشوپ, قويانجۇزگىن, قويانجىن, قويانجۇن, قويانسۇيەك دەپ ات بەرىپ, ايدار تاعىپ, وسى شوپتەردەن قو­يان­گۇل, قويانقۇيرىق, قويانبەدە, قويان­جاپىراق دەگەن «گۇل-پارا» جاساپ ۇسىنعان. «بەرگەن پەردە بۇزادى» دەگەن راس ەكەن, قويان جىلى بۇعان جىلى ءجۇز تانىتىپ, ءۇش جۇزگە بىردەي ءجۇز شايىس­پايتىن ءجۇز كۇندىك رايىن دا, شىرايىن دا كورسەتكەن دەيدى. بۇل راس تا بولار, ويتكەنى قازاقستان ەگەمەندىك العالى 1-2 رەت كەلىپ كەتكەن قويان قاسقا ءتىسىن اقسيتقان جوق. قازاقپىز. مۇنى ۇمىتپايىق. قۇدايعا قۇل, بۇۇ-عا مۇشەمىز. عاسىرلار جىلجىعان سايىن ءبىز دە جىبىرلاپ جىلجىپ, وزگەرىپ كەلەمىز. حV-XVIII عاسىردا قازا­قيا اتانىپ, ءداستۇر, سالتىمىز, ادەت-عۇرىپ, ءجون-جوسىعىمىز, «جە­تى جارعىمىز» بار ىرگەلى ەل بولدىق. شارا بار ما, حح عا­سىردا ءدىنسىز, ءتىلسىز, اراقسىز اياق اتتامايتىن, عاسىر سوڭىندا پاراسىز باسپايتىن ورىس ءتىلدى, قىتاي كيىمدى, كارىس مىنەزدى حالىق بولۋعا اينالا جازداپ­پىز. الايدا اينىماس اتا سال­تى­مىز وڭ جولعا سالىپ سانالى سالتىمىزدى قايتا قولعا الدىق. ولاي بولسا, قويان جىلىنىڭ دا ىرىم-تىيىمدارىن, ادەت-عۇرپىن ەستىلەردىڭ ەسىنە سالا كەتەيىن. قويان وتە ءوسىمتال اڭ. ول جى­لىنا 3-4 رەت بالالايدى. سوندىق­تان بيىل ومىرگە سابيلەر كوپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن. تەك كەلىن-كەپشىكتەردى ماڭدايدان ءبىر تەۋىپ, كوجەكتەرىنە كوجە بەرمەي كەتەتىن قويانقىلىقتان ساقتاسىن دەيىك. ءبىر ەرەكشە ايتا كەتەتىن جاي, ەكىقابات كەلىنشەكتەر قويان ەتىنە جەرىك بولىپ قالماسىن. بەتىن اۋلاق قىلسىن, ءزاۋى سايتان وعان جەرىك بولا قالسا ودان كوزى توستاعانداي, قۇلاعى قالقايعان, ەرىنى جىرتىق, بىراق جەلمەن جارىساتىن جەلاياق تۋا­دى. رەتى كەلسە سول كەلىندەر قويان ەتىن جەمەگەنى دۇرىس بولار ەدى. ءتىپتى جەگىسى كەلىپ ءولىپ بارا جاتسا, تۋعانعا دەيىن 24 ساعات بۇرىن نەمەسە تۋعاننان سوڭ 24 ساعاتتان كەيىن جەۋگە رۇحسات. ۇمىتپاي تۇرىپ ايتا كەتەيىن, انا قوياندا ايدالادا كەزدەسكەن جەتىم كوجەك­تى با­ۋى­رىنا الىپ ەمىزە بەرەتىن مەيىرىمدىلىگى مەن بالاجاندىق قا­سيەتتەر تاعى بار. بۇدان قازاقى كەلىندەر عيبرات السىن. قويان تۋرالى ەل ىشىندە شيكى ءسوز, قيسىق-قىڭىر, ماقال-ماتەل­دەر كوپ-اق. «تۇلكى جۇيرىك – دىبىس جوق, قويان جۇيرىك – تىنىس جوق», «قوياننىڭ قاراسىن كورىپ قالجاسىنان ءتۇڭىل», «قاشقان قويان جاتقان قوياندى الا كەتەدى», «قوياندى قامىس ءولتى­رەدى» دەگەن سياقتى نامىسقا تيەتىن قاعىتپا­لاردى ولار­دىڭ قۇلا­عىنا جەتكىزبەگەن ءجون. «قويان اياعىن جەگەن», «قويانداي زى­تىپ», «قويانداي قور­قىپ», «قويانداي بۇعىپ» دەگەندەردى جىل بويى ايتۋعا بولمايدى, قوياننان ۇيات بو­لادى. قويان دەگەنىڭىز باسىن بۇرماي-اق, جان-جاعىن 360 گرادۋس كورىپ وتىراتىن كورە­گەن جانۋار. سول سياقتى ۇزىن قۇلاعىن قايشىلاپ-قايشى­لاپ جىبەرىپ, الىس-جاقىن­داعى سىبىس پەن سىب­دىردى ەستىپ وتىرا­تىن «ونە­رى» تاعى بار. مەنىڭ قويان تۋرالى ار­تىق-اۋىس, تەرىس-كەرىس, قاڭقۋ وي-پىكىر اي­تا بەر­مەڭىزدەر دەگەنىم سول عوي. ەگەر اڭشىلاردىڭ قاق­پانىنا نە تۇزاعىنا بايعۇس قويان بايقاماي تۇسە قالسا, ونىڭ اۋزىنا ءبىر ءسابىز تىستەتىپ, بوساتىپ جىبەرسە, ساۋاپ­تىڭ ۇلكەنى سول بولادى جانە اڭشىلاردىڭ سول ساتتەگى تىلەگى مەن باتاسى پەرىشتەنىڭ قۇلاعىنا بىردەن شالىنادى. ۇمىتپاي تۇرىپ ايتا كەتەيىن, قويان جىلى ناۋرىز مەرەكەسىن الا كەلەدى عوي. بۇل كۇنى ۇلتتىق سالت-ءداس­تۇرى­مىزگە سايكەس «قويان مەن تا­زى», «قويان تو­بىعىن جۇتۋ» ويىن­دارى, «قو­يان قاش­­تى» سالت­تارى ۇمىت قال­ما­سىن. «جيەن­قۇ­­رىق­قا» ال­ساڭ دا وسى مەرەكەگە قويان تۇ­ماعىن, قويان ىشىك كيىپ, قويان ءجۇن ورامال تارتقان وتە جا­راس­تى ءىس. الايدا «ناۋ­رىزكوجەگە» قويان ەتىن, ءسۇتىن قو­سۋعا بول­مايدى. سولاي بو­لا تۇرسا دا قويان­نىڭ ءوتى «قويان­شىق» دەرتىنە مىڭ دا ءبىر ەم! ايتقانداي, ىر­ىم بويىنشا قويان جى­لى تۋعاندار قويان باۋىز­­دامايدى, ونى ۇر­ماي­دى, سوكپەيدى, بوق­­تا­مايدى, قور­قىت­پاي­دى, جامان ءسوز ايت­­پايدى. ءتۇ­سىندە دە بۇ­لاي ەتۋگە بول­ماي­دى. بىراق بۇل جى­لى تۋعان ءسابي­لەرگە قويان­باي, قويان­كۇل, اق­قويان, توق­قويان, كو­جەك, كوجەك­باي دەپ ات قو­يۋى مىندەتتى تۇردە. بۇل جاق­سى ىرىم ءارى قويان جى­لىن سىي­لاۋ بولىپ تابىلادى. ويباي, قويان كەلىپ قالدى! – ۋا, قويەكە, تورگە شى­عىڭىز! ناۋرىز تويىنا ءدال كەلدىڭىز. نە ىشەسىز, نە جەيسىز؟ قويان سابىزدەن سالات, قويا­ناياق­تان قۋىرداق بار. قويان­جۇتتان كونياك جۇتىڭىز, قو­يان­بەدەدەن قۇرعاق شاراپتان تاتىڭىز! ناۋ­رىزكوجەدەن اۋ­ىز ءتيىڭىز! سەيىت كەنجەاحمەت ۇلى. ارقالىق. _______________________ مەن جايلى ماتەلسىماقتار قويان كولەڭكە­سى­نەن قورقادى. * * * ءبورى بايلاۋعا كونبەس, قويان ايداۋعا كونبەس. * * * قوياننىڭ قارعىسى قاسقىرعا جەتپەيدى. * * * كوكپار تارتقاندىكى, قويان قاققاندىكى. * * * قويان ءوزىن قويعا بالايدى دا, «اتتەڭ» دەپ قۇلاعىنا قارايدى. * * * ءبىر جىلعا قويان تەرىسى دە شىداعان. * * * قاشقان قويان جات­قان قوياندى الا كەتەدى. * * * كۇشتىلەردىڭ ال­دىندا – قويانمەنەن بىردەيمىز, السىزدەردىڭ ال­دىن­دا – قويان ەمەس, پىلدەيمىز. _______________________________ ءمۇيىستى جۇرگىزگەن بەرىك سادىر.