ءىسى زامان تالابىنا ساي جاڭاشا قۇرىلعاندا عانا تيىمدىلىك اكەلەتىن بولادى
مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعانى بەلگىلى. وسىلايشا ەلىمىزدە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى قايتا قولعا الىندى. بۇل رەتتە ءبىز زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى بولعان, بۇگىندە مەديتسينا سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى زاۋرەش امانجولوۆاعا جولىعىپ, قازىرگى جۇيەنىڭ تاۋەكەلدەرى قانشالىقتى جان-جاقتى ەسكەرىلگەندىگىن جانە وزگە دە سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ بەرۋىن وتىنگەن ەدىك.
– زاۋرەش جۇمانالىقىزى, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەلى جاتىر. بۇعان قانداي فاكتورلار ىقپال ەتتى؟
– جاھاندىق قاۋىپتەر – الەمدە قارت ادامدار سانىنىڭ ءوسۋىمەن, ەڭ الدىمەن, ينفەكتسيالىق سانالمايتىن اۋرۋلاردان تۋىندايتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى شىعىننىڭ ارتۋىنان, سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە رەسۋرس قامتىمدىلىقتى جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ەسەبىنەن ارتىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, وتكەن ونجىلدىقتا جىل سايىن الەمدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جۇمسالاتىن قارجى ءوسىمى 350 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. قازىرگى تاڭدا ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەردە ءاربىر ادامعا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ 3000 اقش دوللارىن قۇراسا, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ەلدەرىندە 2011 جىلى ول ورتاشا ەسەپپەن 3300, ال اقش-تا 8500 دوللارعا دەيىن جەتتى. بۇل ەلدەردە دەنساۋلىق ساقتاۋداعى شىعىن ءىجو-ءنىڭ 7 پايىزىن (چەحيا), گەرمانيادا 11 پايىزدان جوعارى, اقش-تا 17 پايىزىن قۇرادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋدى قارجىلاندىرۋدىڭ سالماعى ادەتتە ء(ىجو-ءنىڭ 2,5 پايىزى) مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە ءتۇسەدى. مەملەكەت تاراپىنان تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرىلىپ كەلەدى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ الەمدىك داعدارىستارعا قاتىستى ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماي, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتى وزگەرىسسىز قالادى – ەل تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ باسىم باعىت سانالادى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سەكتورىن قارجىلاندىرۋ ءتومەندەمەيتىن بولادى دەگەندى ۇدايى ايتىپ كەلەدى. سوڭعى 10 جىلدا جۇيەنى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ كولەمى 6,3 ەسەگە ءوسىپ, 2015 جىلى 867 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. الايدا, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. ماسەلەن, 2015 جىلى ءاربىر ادامعا شاققاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جۇمسالاتىن قارجى شامامەن 49 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. بۇل – وتە از.
– قازاقستاندا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى قولدانىسقا ەنگىزگەننەن نە ۇتامىز؟
– مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ء(مامس) ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى ماقساتىن بىرنەشە قىرىنان قاراستىرۋعا بولادى. اتاپ ايتقاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ تۇراقتىلىعى; تۇرعىنداردى قولجەتىمدى جانە ساپالى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋ; دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە مەديتسينالىق ۇيىمدار باسەكەلەستىگىن قۇرۋعا باعىتتالعان جاڭا ەكونوميكالىق قاتىناستاردى دامىتۋ; نارىققا باعىتتالعان باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جانە مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ; تۇرعىنداردىڭ ۇنەمى ءوسىپ وتىرعان سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەلەستىگىن جانە قارجىلىق-تۇراقتىلىعىن قۇرۋ; جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ جانە مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ نەگىزگى قۇرالدارىن دەر كەزىندە جاڭارتىپ وتىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ; مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ بيۋدجەتىن تولىقتىرا جانە مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ (مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك) اراسىنداعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرا وتىرىپ, تۇرعىنداردى جوعارى ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ساقتانۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ. ەڭ باستىسى – تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىن وياتۋ. بۇل ءۇشىن بيۋدجەتتىك ۇيىمدار مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرىن ءباسەكەگە قابىلەتتى بولاتىنداي جالاقىمەن قامتاماسىز ەتۋلەرى قاجەت.
ءمامس تۇرعىندار اراسىندا, اسىرەسە, ءىرى كاسىپورىندارداعى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك ۇيىمدار مەن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى ءتومەندەتۋگە باعىتتالعان. ءمامس جۇيەسى مەملەكەتتىڭ, جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشىنىڭ (تۇرعىندار) ىنتىماقتى جاۋاپكەرشىلىگى نەگىزىندە قۇرىلادى جانە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ەكونوميكالىق ەركىندىگى, ولاردىڭ ءمامس باعدارلاماسىنا كەڭىنەن قاتىسۋى ارقىلى باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاستىرۋ كوزدەلەدى. قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا ارنالارىنىڭ پايدا بولۋى – جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىسشىلاردىڭ مەديتسينالىق ساقتاندىرىلۋى, ياعني مەملەكەت, كاسىپورىن مەن تۇرعىندار اراسىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ءتيىمدى ءبولىسۋ ءۇشىن العىشارتتار جاسايدى.
– مەملەكەتتىڭ ءمامس-كە ءتولەم جاسالۋىن 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا اۋىستىرۋىنا نە سەبەپ بولدى؟
– نەگىزگى سەبەبى, كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك كولەمى (كتمكك) كۇنتىزبەلىك جىلعا بىردەي ەسەپتەلگەن, سوندىقتان اسىعىستىققا بارماۋ جاعى الدىن الا ويلاستىرىلدى. كەز كەلگەن قارجىلىق قاتىناستار جىلدىڭ باسىنان ەنگىزىلۋى ءتيىس. ءسويتىپ, مەملەكەتتىڭ ءمامس الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا ء(ارى قاراي – قور) تولەيتىن تولەمدەرى 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا اۋىستىرىلدى. ازاماتتىق-قۇقىقتىق كەلىسىمشارت ارقىلى كىرىس كەلتىرەتىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ, جەكە كاسىپكەرلەردىڭ, جەكە نوتاريۋستاردىڭ, جەكە سوت ورىنداۋشىلاردىڭ, ادۆوكاتتاردىڭ, كاسىبي مەدياتورلاردىڭ, جەكە تۇلعالاردىڭ اۋدارىمدارى مەن ءتولەمدەرى دە 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە اۋىستىرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ءمىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ 5, 6 جانە 7-باپتارىندا قاراستىرىلعانداي, ءمامس جۇيەسىندە مەديتسينالىق كومەك الاتىن جەكە تۇلعالاردىڭ قۇقىعى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىن تاڭداۋ جانە ءمامس جۇيەسىنەن الاتىن مەديتسينالىق كومەك اۋقىمىن انىقتاۋ 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
– ءمامس ەنگىزۋ ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى دامىتۋعا كەرى اسەر ەتپەي مە؟
– ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ (ەمس) قوسىمشا باعدارلاما بولىپ تابىلادى. سوندىقتان ونى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋمەن قاتار قويۋعا بولمايدى. ويتكەنى, ءمامس – مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك باعدارلاما, ال ەمس – كاسىپورىنداردىڭ ءوز قىزمەتكەرلەرىن الەۋمەتتىك قورعاۋ ءجونىندەگى جەرگىلىكتى باعدارلاماسى. ەمس جۇمىس بەرۋشىلەر ءۇشىن قوسىمشا اۋىرتپالىق ەكەنىن دە ايتا كەتۋ كەرەك.
سونىمەن بىرگە, ءمامس شەڭبەرىندە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا مودەلى كەلەسى كەمشىلىكتەر مەن تاۋەكەلدەرگە الىپ كەلۋى مۇمكىن. جۇيەنى تولىق قارجىلاندىرماۋدىڭ سالدارىنان ەڭبەك نارىعى سەگمەنتتەرىنىڭ «كولەڭكەگە» كەتۋى تاۋەكەلى دە انىق بايقالادى. ءويتكەنى, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قاراسىنىڭ كوپ, ءوز كەزەگىندە وندايلاردا جۇمىسسىزدىق مارتەبەسى دە بولمايدى, سول سەكىلدى ايەلدەردىڭ كوپ ءبولىگى ءۇي شارۋاشىلىعىندا. سوندىقتان ولار ءمامس بويىنشا مەدقىزمەت پاكەتىمەن قامتاماسىز ەتىلمەيدى. زاڭدا مەملەكەت جۇمىسسىزدار قاتارىندا ءتىركەلگەندەردى ساقتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتسە, ءۇي شارۋاسىنداعى ايەلدەر ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قاتارىندا قالىپ قويادى. مۇنىڭ بارلىعى ايەلدەردىڭ, اسىرەسە, جۇكتى ايەلدەر دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلاۋىنا الىپ كەلمەي مە؟ ەگەر جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى كەشىكتىرىلىپ بەرىلسە, نە بولماسا ونىڭ جۇمىسى مەزگىلدىك (ۋاقىتشا) سيپاتتا بولسا, وندا ءمامس شەڭبەرىندە دەر كەزىندە كومەك كورسەتپەۋ جايى (ارينە, بۇل ۋاقىتشا فاكتورلارمەن بايلانىستى ەمەس, مۇنىڭ ءبىر بولىگى ءمامس تۋرالى زاڭدا قاراستىرىلعان) ناقتى شارالار الۋدى قاجەت ەتەدى.
قازىرگى تاڭدا ءتيىستى مينيسترلىك مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن رەتتەيتىن بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەردى ازىرلەۋدە. بۇل جوعارىدا ايتىلعان كەيبىر ولقى تۇستاردىڭ وڭتايلى شەشىلىپ, ءمامس-ءتىڭ تياناقتى اتقارىلۋىنا مول مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»