كەشە تۇستەن كەيىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا كەلدى. مۇندا ول ورداباسى اۋدانى بادام اۋىلىنداعى قۇس فابريكاسىندا بولىپ, كاسىپورىن جۇمىسىمەن جانە وبلىستىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىمەن تانىستى.
كوكتەم تۇستىكتە ءوز قۋاتىنا ابدەن مىنگەن ەكەن, كۇننىڭ قىزۋى توبە كۇيدىرەدى. اۋانىڭ تەمپەراتۋراسى بولسا 16-17 گرادۋس جىلىلىقتى كورسەتىپ تۇر. ەلباسىنىڭ كورتەجى شىمكەنتتەن 30 شاقىرىم جەردەگى بادامعا كەلگەندە مۇنداعى حالىق جەڭىل كيىممەن جەلدىرىپ ءجۇر.
بۇگىنگى كۇنگى سەرپىندى جوبالاردىڭ بىرەگەيى – كۇركەتاۋىق ءوندىرىسى. وسى شارۋانى قولعا العاندا ءبىزدىڭ ماماندار قاي ەلدىڭ كۇركەتاۋىعىنا تاڭداۋ سالامىز دەپ باس قاتىرعانعا ۇقسايدى. توقتاعانى – كانادا. دۇنيەجۇزىلىك رىنوكتا ءباسى جوعارى, ءوسىمتال, ەتى ءدامدى, سالماعى اۋىر. ءبىر كۇركەتاۋىق 25-27 كيلو ەت بەرەدى. مۇنىڭىز – ەكى رەت قار باسقان قويدىڭ سالماعى. “ورداباسى قۇس” جشس كانادادان 76 مىڭ دانا جۇمىرتقا ساتىپ العان. كانادادان الماتىعا ۇشاقپەن, الماتىدان شىمكەنتكە ويلى-قىرلى جولدارمەن سالدىراعان ءماشينەمەن جەتكەن سول جۇمىرتقالاردان 70 مىڭ باس بالاپان جارىپ شىقتى. بۇل – جاقسى كورسەتكىش, ساپالى ءونىم.
ورداباسى اۋدانىنىڭ بادام اۋىلىندا ورنالاسقان قۇس فابريكاسىنىڭ قۇنى 3 ملرد. 802 ملن. تەڭگە, ونىڭ 3 ملرد. 090 ملن. تەڭگەسى «قازاگروقارجى» اق جەلىسى بويىنشا قارجىلاندىرىلعان. ءبىرىنشى كەزەڭدەگى جاڭا قۇس فابريكاسىنىڭ وندىرىستىك قۋاتى – جىلىنا بەس مىڭ تونناعا جۋىق كۇركەتاۋىق ەتى. بۇل رەتتە «قازاگروقارجى» اق ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, كاسىپورىن تولىق وندىرىستىك قۋاتقا شىققاندا بيۋدجەتكە تۇسەتىن قارجى شامامەن 232,3 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, قۇس فابريكاسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ايماقتاعى كەيبىر الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە دە ىقپالىن تيگىزبەك. بۇگىنگى تاڭدا 270 جۇمىس ورنى اشىلعان. ءوندىرىستىڭ دامۋىمەن قاتار, قوسىمشا تاعى دا 230 مامان جۇمىسپەن قامتىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
ايتا كەتكەن ءجون, قۇس فابريكاسىن سالۋ ارقاسىندا جاقىن ورنالاسقان ۇيالى جار جانە ىنتىماق اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى دا تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتىلدى. قۇس فابريكاسى كۇركەتاۋىق ۇستاۋ, ءوسىرۋ جانە ونەركاسىپتىك نەگىزدە كۇركەتاۋىق ەتىن وڭدەۋ بويىنشا بارلىق حالىقارالىق تالاپتارعا جانە ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى. ەلباسىعا “ورداباسى قۇس” جشس ديرەكتورى مۇرات تاعاەۆ قۇس كەشەنىندەگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى بايانداپ بەردى. كۇركەتاۋىقتىڭ وزىندىك قۇنى – 420 تەڭگە. قاراشا ايىندا اكەلىنگەن جۇمىرتقادان شىققان كۇركەتاۋىقتاردىڭ العاشقى لەگى سويىسقا ءتۇستى. نەگىزىنەن ىشكى رىنوكقا, انىعىراق ايتقاندا, شىمكەنت, استانا جانە الماتى قالالارىنا شىعارىلىپ جاتىر. سىرت ەلدەردەن سۇرانىس بار. قازاقستان قۇسىنا رەسەي كوز سالىپ وتىرعانعا ۇقسايدى.
قۇس ءوسىرۋ تەحنولوگياسى يزرايلدەن الىنعان. بۇگىن بارلىق تەحنولوگيالىق تالاپتار ساقتالىپ, ول ارناۋلى قوندىرعى ارقىلى باقىلانىپ وتىرادى ەكەن. بارلىق پروتسەسكە قاجەتتى جىلۋ, جارىق, ىلعالدىق, ت.ت. وسى قوندىرعىنىڭ باقىلاۋىندا.
قۇس كەشەنىن ارالاپ, جۇمىسىمەن تانىسقاننان كەيىن ەلباسى ن.نازارباەۆقا وبلىس اكىمى ا.مىرزاحمەتوۆ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ءجونىندە بايانداپ بەردى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا وبلىس كاسىپكەرلەرى مەن سەرىكتەستىك باسشىلارى ءوز كاسىپورىندارىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارى جانە بولاشاقتاعى جوسپارلارىمەن تانىستىردى. بۇل تۇرعىدا وبلىستا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنداي باياندى ىستەر كوپ. وسىعان كوڭىلى توعايعان ەلباسى كاسىپكەرلەرمەن سۇحباتىندا: «ەلىمىزدە ءوز وتباسىن اسىرايمىن دەگەن ازاماتتارعا بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر. ۇكىمەت جەڭىل نەسيەمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق سالاسىن سۋبسيديامەن قامتاماسىز ەتۋدە. ال, اۋىلدا ەمەس, قالادا جۇمىس جاسايمىن دەگەن ازاماتتارعا يندۋستريالىق كەشەندەر دايىن تۇر. كوبىندە جۇمىس كۇشى جەتىسپەيدى. مۇندا دا مەملەكەت مامان دايىنداۋدى ءوز موينىنا الادى, تەگىن وقىتادى. بۇگىنگى زامان – ارقانى كەڭگە سالىپ, جايباراقات جۇرەتىن زامان ەمەس, باسەكەنىڭ, ءبىلىمنىڭ, ءىلىمنىڭ زامانى. ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز وسىعان لايىق بولۋى كەرەك», – دەدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ كوڭىل كونشىتەرلىك دارەجەدە ەمەستىگى تۋرالى سىني پىكىرلەر سوڭعى ۋاقىتقا دەيىن كوپ ايتىلىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. سونىڭ ىشىندە انا مەن بالا ءولىمىنىڭ كوپتىگى تۋرالى دا ءجيى ايتىلاتىن. بۇل ماسەلەنى ەلباسى ن.نازارباەۆ تا قاتتى سىنعا الىپ, ءوڭىر باسشىلىعىنا جۇرەك-قان تامىرلارى سىرقاتىنان, تۋبەركۋلەزدەن جانە انا مەن بالا ءولىمى سانىن ازايتۋ ماسەلەسىن شەشۋدى تاپسىرعان ەدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن دە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بولىنەتىن قاراجات كولەمى ەسەلەپ ارتتىرىلعان. سونىڭ ارقاسىندا قازىر شىمكەنت قالاسىنىڭ وزىندە 3 پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ قىزمەت ەتۋىنە جاعداي جاسالعان. وسىنىڭ ۇستىنە 3 جىل بۇرىن ەلباسى جەكە ءوزى تاراپىنان بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرىنە ءوتىنىش جاساپ, حاليفا بەن زايد ءال ناحايان اتىنداعى قايىرىمدىلىق قورىنان شىمكەنت قالاسىنا تاعى ءبىر جاڭا پەريناتالدىق ورتالىق قۇرىلىسىن سالعىزۋعا قول جەتكىزدى. ءسويتىپ, قازىر شىمكەنتتەگى انا مەن بالا ورتالىعىنىڭ سانى تورتەۋگە جەتتى. بۇل جىل سايىن بالا تۋ سانىن 70 مىڭعا جەتكىزىپ, ەلىمىزدە ءدۇنيەگە كەلگەن بارلىق شارانانىڭ تورتتەن ءبىرىن قۇراپ وتىرعان ءوڭىر ءۇشىن اسا ۇلكەن قاجەتتىلىك ەدى. جۋىردا, سول پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولعان. مىنە, سول ورتالىقتى كورىپ, جۇمىسىمەن تانىسۋ ءۇشىن كەشە ن.نازارباەۆ وسىندا كەلدى.
بۇل ورتالىق شىمكەنتتىڭ «نۇرسات» اتتى جاڭا شاعىن اۋداندارىنىڭ بىرىندە اشىلعان. جوبانىڭ قۇنى 25,5 ملن. اقش دوللارىنان اسادى جانە ول تۇتاسىمەن, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, شەيح ءال ناحاياننىڭ قورىنان قارجىلاندىرىلدى. قۇرىلىستى جۇرگىزگەن قازاقستاندىق «ەريستايل-كازاحستان» جشس.
وبلىستىق كولەمىندە جۇمىس ىستەيتىن ول 120 ورىنعا جاساقتالعان. سونىڭ ىشىندە بالا تۋ ءبولىمى 80 ورىنعا شاقتالعان. ونىڭ 12 ورنى ۇلكەندەرگە ارنالعان, 9-ى بوبەكتەرگە ارنالعان جانساقتاعىش ورىندارى.
جوعارى دارەجەدە جەتىلدىرىلگەن ەمدەۋ جابدىقتارىن الۋ ءۇشىن 5,5 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە قاراجات جۇمسالعان. سونىڭ ىشىندە ۋلترادىبىستى سكانەرلەرى بار ساندىق جابدىقتار جاپونيادان الىنىپتى. ال جوعارى جيىلىكتى جىلجىمالى رەنتگەن قوندىرعىسى يتاليادان اكەلىنىپتى. مۇنداي جابدىقتاردى ورتالىق قالالاردان دا تابۋ قيىن ەكەن.
ورتالىقتى ارالاپ شىققان سوڭ پرەزيدەنت قىزمەتكەرلەرمەن سويلەستى. ونداعى سوزىندە ن.نازارباەۆ انا مەن بالا دەنساۋلىعىنا مەملەكەتتىڭ جىل سايىن قامقورلىعى ارتا تۇسەتىنىن ايتتى. باسقا دا الەۋمەتتى سىرقات تۇرلەرىنە قارسى بىلىكتى شارالار ۇيىمداستىرىلۋدا, سونىڭ ارقاسىندا ادام ءولىمىنىڭ ازايعانىن جەتكىزدى.
جينالعاندار اتىنان ءسوز العان ساۋىقتاندىرۋ ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى ءتاشبيبى تىنىشتىقباەۆا ادام دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا جاسالىپ جاتقان ارەكەتتەر ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ال ليتۆا ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن مامان انتاناس پۋجاس قازاقستانداعى ادام دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا, سونىڭ ىشىندە انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ ىسىنە بايلانىستى جاسالىپ جاتقان شارالارعا ءوزىنىڭ كوڭىلى تولاتىنىن جەتكىزدى.
پرەزيدەنت كورتەجى ۇزاپ كەتكەنشە انالار سابيلەرىن قۇشاقتاپ, ۇزاق ۋاقىت بويى تاراماي, تەرەزەدەن قاراپ تۇردى. بۇگىن پرەزيدەنتتىڭ ساپارى تۇركىستان قالاسىندا جالعاسادى.
جاقسىباي سامرات, باقتيار تايجان, شىمكەنت.
سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.