ادامزات بالاسىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى سالالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن جول مەن كولىكتىڭ اتقارار ءرولىنىڭ, ولاردىڭ ۋاقىتتىڭ تالابى مەن سۇرانىسىنا سايكەس كەلۋىنىڭ وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىنىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. وسى جول مەن كولىك ارقىلى حالىقتىڭ بارىس-كەلىس قاتىناستارىمەن بىرگە ولاردىڭ وزگە دە مۇقتاجدىقتارى مەن قاجەتتىلىكتەرىنىڭ وتەلۋى اتالعان سالانىڭ دامي ءتۇسۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى دەسەك جاڭىلىسپايمىز. بۇل تۇرعىدا كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي يگى جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى.
اتالعان مينيسترلىكتىڭ بەرگەن مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, سوڭعى جيىرما جىلدىڭ كولەمىندە كولىك سالاسىندا جالپى قۇنى 1,5 ترلن. تەڭگەنى قۇرايتىن 57 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا ەكەن. سونىمەن بىرگە حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنان 644,95 ملرد. تەڭگە كولەمىندە زايمدار تارتىلعان. كولىك-كوممۋنيكاتسيا كەشەنىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءوسۋى سوڭعى 10 جىلدىڭ ىشىندە ءبىرشاما دەڭگەيگە جەتكەن. ماسەلەن, تاسىمالدانعان جۇكتەردىڭ كولەمى 1,3-تەن 2,2 ملرد. تونناعا وسسە, جولاۋشى تاسىمالى 1,8 ەسەگە كوتەرىلگەن. ال جۇك اينالىمى 1,4 ەسەگە, سونىمەن قاتار جولاۋشى اينالىمى 2 ەسەگە جوعارىلاعان.
ىشكى جالپى ءونىم قۇرىلىمىنداعى كولىك سالاسىنىڭ ۇلەسى 2010 جىلى 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 7,5 پايىزعا وسسە, كولىكتەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى 13 پايىزعا ارتقان. بيىل ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. وندا ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى بەكىتىلگەن-ءدى. سونىمەن قاتار 2010 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ تۋرالى جاڭا سالالىق باعدارلاما دا قابىلدانعان. اتالمىش باعدارلاما شەڭبەرىندە جالپى قۇنى 2,8 ترلن. تەڭگەنى قۇرايتىن 58 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. ولاردىڭ قاتارىندا, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن قايتا سالۋ «قورعاس-جەتىگەن» ءجانە «وزەن-تۇركىمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا» تەمىر جول جەلىلەرىن سالۋ سەكىلدى ماڭىزدى جوبالار دا بار. بۇل جوبالاردىڭ قاي-قايسىسى دا ەل يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان يگى جۇمىستار ەكەنى ايقىن. بۇيىرتسا, ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي بيىلعى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا جوعارىدا ايتىلعان جوبالاردى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىناۋ ءىرى جوبالاردى قامتيتىن باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى, كولىك-كوممۋنيكاتسيا كەشەنىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن ىلگەرى دامىتۋ مەن كولىك بويىنشا جالپى قوسىمشا قۇن كورسەتكىشىن 63 پايىزعا ءوسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ەكەن.
«مىقتى بيزنەس – مىقتى مەملەكەت» ۇرانىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىعىنا باقىلاۋدىڭ جالپىعا بىردەي قاعيداتتارى مەن ەرەجەلەرى بەكىتىلگەن. كاسىپكەرلەرگە اكىمشىلىك قىسىمدى ازايتۋ ءۇشىن كولىك سالاسىندا رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىنىڭ كولەمى 2 ەسەگە كەمىتىلگەن.
الەۋمەتتىك مودەرنيزاتسيالاۋ ءجونىندە ءسوز قوزعاي وتىرىپ, جولداۋدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن رەفورمالاۋ قاجەتتىلىگىنە باسا نازار اۋدارىلدى. وسىعان وراي كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ الدىندا قازىرگى تاڭدا ەرەكشە سۇرانىسقا يە ازاماتتىق اۆياتسيا جانە تەڭىز كولىگى ءۇشىن مامانداردى دايىنداۋ ءمىندەتى تۇر. مامانداردىڭ جەتكىلىكتى بولۋى سول سالانى جەدەل دامىتۋدىڭ توتە جولى.
ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءجۇيەسىن جاقسارتۋ جانە مىڭداعان وتانداستارىمىزدىڭ ومىرلەرىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى كولىكتىك مەديتسينانى دامىتۋ ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسى رەتتە وتكەن جىلى جاڭا الەۋمەتتىك جوبا – «دەنساۋلىق» اتتى ەكى ارنايى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق-دياگنوستيكالىق پويىزدار رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ارالاسا, بيىل 3 مەديتسينالىق پويىزدى اتتاندىرۋ جوسپارلانۋدا. ۋاقىتىلى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 16 تىكۇشاقتى جانە اەروجۇمىلعىش گوسپيتالداردى جۇمىلدىرۋ قاجەتتىگى دە مينيسترلىك قاپەرىندە.
جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى رەسپۋبليكالاق ماڭىزى بار اۆتوجولدارداعى اپاتتى جاعدايلاردى تولىق ساراپتاۋدان وتكىزىپ, جالپى ۇزاقتىعى 1,7 مىڭ شاقىرىم بولاتىن ەڭ قاۋىپتى 16 ۋچاسكەنى انىقتاعان. بۇل جەرلەردە جىلىنا شامامەن العاندا 450 ادام جارىق دۇنيەمەن قوشتاسادى ەكەن. بۇل جول-كولىك وقيعالارىنان قازا بولعان ادامدار سانىنىڭ 36 پايىزىن قۇرايدى. سول سەبەپتى دە جول بويىندا دارىگەرلىك- قۇتقارۋ پۋنكتتەرىن ورنالاستىرۋ قارتاسىن جاساۋ قاجەت. سونىمەن قاتار, ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ ماقساتىندا جول-كولىك اپاتتارى ءجيى بولاتىن جالپى ۇزاقتىعى 2,3 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولدارىن 2015 جىلعا قاراي 1-ءشى تەحنيكالىق كاتەگورياعا وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
كولىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىندە جىلىنا 3 مىڭ ادام, سونىڭ 97 پايىزى اۆتوكولىك اپاتتارىندا قازا بولىپ جاتقاندىقتان, بيىلعى جىل باسىندا زاڭنامالىق نەگىزدە بىرقاتار ءىس-شارالار قابىلدانعان. ولاردىڭ قاتارىندا قالاارالىق جولاۋشى تاسىمالدارىن ليتسەنزيالاۋ مەن تەحنيكالىق باقىلاۋدى ساپالى جۇرگىزۋ جۇمىستارى بار. سونداي-اق, اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ قاجەتتى ەڭبەك ءوتىلىن 3 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ سىندى شارالار دا نازاردا تۇر.
تۇرعىنداردىڭ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىن كولىك سالاسى بويىنشا جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جوبالارىندا قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ترانزيتتىك ءاۆتودالىزىن قايتا سالۋ مەن «قورعاس-جەتىگەن», «وزەن-ءتۇركىمەنستانمەن شەكارا» تەمىر جول جەلىلەرىن سالۋ جوبالارىندا ءجۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى تارتۋ ودان ءارى جالعاسپاق. جالپى العاندا, بارلىق جوبالارعا بيىلعى جىلى 60 مىڭعا جۋىق ادام تارتىلماق.
جوعارىدا اتالعان حالىق ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان ءجانە اتقارىلۋعا ءتيىس جۇمىستار ءوز جەمىسىن بەرمەي قويمايتىنى ايدان انىق. قولعا الىنىپ جاتقان جوبالارعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جيىرەك تارتۋ, بۇل جۇمىسسىزدىق ءماسەلەسىن شەشۋدىڭ دە العىشارتتارى ىسپەتتى. سونىمەن بىرگە, جۇمىسشىلاردىڭ جوبا اياقتالار تۇسقا دەيىن سالادا بەلگىلى ءبىر كاسىپتى مەڭگەرىپ الۋلارىنا مول مۇمكىندىك تۋعىزباق.
جول-كولىك سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى ىستەردىڭ قاي-قايسىسى دا كەزەك كۇتتىرمەيتىنى حاق. ءويتكەنى, مۇنىڭ بارلىعى دا سايىپ كەلگەندە, وتانداستارىمىز بەن كەلەشەك ۇرپاق يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان شارۋالار بولىپ تابىلادى.