نەمەسە جازىلبەك قۋانىشباەۆ اتامىزدىڭ جانىنا جالاۋ بولىپ, اپالى-سىڭلىلىدەي سىيلاستىقتا ءومىر سۇرگەن ءجايشىبالا مەن ءالىمحان اپالارىمىز حاقىندا ءبىر ۇزىك سىر
جازەكەڭنىڭ بايبىشەسىنىڭ اتى ءجايشىبالا. ال توقالىنىڭ اتى ءالىمحان. ءالىمحان انامىز جازاتانىڭ تەگىمەن قۋانىشباەۆا بولىپ جازىلادى. ءوز اكەسىنىڭ اتى ءبايدىلدا. اناسىنىڭ ەسىمى قويلىقىز. ەكەۋىنەن ءبىر ۇل, ەكى قىز بولعان. ءالىمحان انامىز جازەكەڭە 28 جاسىندا تۇرمىسقا شىعىپتى. ايدارلىدا وتىرعاندا. قىستا. ال قويشىباي مەن تويشىباي 1967 جىلى ناۋرىزدا دۇنيەگە كەلىپتى. ولاردىڭ الدىندا ءبىر ۇلى شەتىنەپ كەتكەن كورىنەدى. اتى راشيد ەكەن. سودان ءتورت جىلدان كەيىن ەگىزىن كوتەرگەن. ەگىز ۇلدى دۇنيەگە اكەلىسىمەن بىرەۋىن وزىنە ەنەسىندەي ەمىرەنە بايەك بولعان بايبىشە – ءجايشىبالانىڭ باۋىرىنا سالىپتى.
مىنەكي, دومالاق پەن سىلاندى انالاردىڭ دالالىق دانالىقتارىنىڭ جالعاسى! مىنەكي, اۋىل ايەلدەرىنىڭ ءلۇپىلدەگەن جۇرەكتەرىنىڭ كەڭدىگى مەن كەمەلدىگى! سول ەگىزدىڭ سىڭارى ءالى كۇنگە دەيىن ءجايشىبالا اپاسىنىڭ بالاسى بولىپ ەسەپتەلەدى. ال تۋعان اناسى ءالىمحاندى جورتا «مويىندامايدى».
كەزىندە دىنمۇحاممەد قوناەۆ جازىلبەك قۋانىشباەۆقا الماتى قالاسىنان 4 بولمەلى پاتەر بەرەدى. بۇلار وندا 4 جىل وتىرادى. ول ۇيگە كەيىن جازەكەڭنىڭ اسىرىپ العان قىزى يە بولادى. بىراق كۇيەۋى قايتىس بولعاننان كەيىن ءمىنايى سەبەپتەرمەن پاتەردەن ايىرىلىپ قالادى.
ءالىمحان اپانىڭ ءومىردىڭ وزىندەي قاراپايىم اڭگىمەسىنە ءوز جانىڭنان بىردەڭە قوسۋدىڭ دا, الۋدىڭ دا قاجەتى جوق.
– ءبىزدىڭ شال بارماي ما قوناەۆتىڭ ۇيىنە. قوناەۆتىڭ اكەسىمەن دە سالەمدەسەدى. «ءبىر شارۋاعا كەلدىم» دەپتى. قوناەۆ: «نە شارۋا؟» دەيدى. «قويشىباي مەن تويشىبايدى وقۋعا اكەلدىم» دەپتى شال. سوندا قوناەۆ: «وي, جازەكە, ءسىز وقۋعا تۇسىرۋگە كوپ بالا اكەلدىڭىز عوي» دەپ قالجىڭداپتى. جازەكەڭ ساسپاپتى. ازىلگە ازىلمەن جاۋاپ بەرىپ: «تاعى دا بالا اكەپ وتىرمىن, ال قايتەسىڭ!» دەپ سالىپتى.
سوندا دىنمۇحاممەد قوناەۆتىڭ اكەسى احمەت اتا:
– ديماش-اۋ, جازەكەڭنىڭ بۇنىسى سەندە نە ۇل, نە قىز جوق, سونان كەيىن ەلدەگى باۋىرلارىڭنىڭ بالالارىن شەتىنەن اكەلىپ جاتىرمىن دەگەنى عوي, – دەپ كۇرسىنىپتى.
اكە ءسوزىنىڭ استارىن ءتۇسىنىپ, جۇرەگى قان جىلاعانىمەن, قانداي اۋىر سوققىنى دا قاباق شىتپاي قابىلدايتىن ديمەكەڭ سوندا:
– قازاقستاننىڭ بالالارى ءبىزدىڭ دە بالالارىمىز ەمەس پە, اكە؟ جازەكە, ەلدەگى بارلىق بالانى اكەلە بەرىڭىزشى, – دەگەن ەكەن.
ءالىمحان اپا ايتىپ وتىرسا, تاعى ءبىر قىزىق ءجايت بار. جازەكەڭ قۇيرىعى شاراداي ءداۋ قازاقى قويدى توقالىم بوسانعاندا سويامىن دەپ جۇرەدى ەكەن. بىراق توقالىنىڭ ناعاشىسى ۇشكەمپىر جازەكەڭە: «اناۋ تۇرعان قىزىل قويدى بەرەسىڭ» دەپ الگى ءداۋ قويدى كورسەتەدى. جازەكەڭ: «مەن ونى ايەلىم تۋعاندا سويامىن دەپ ءجۇر ەدىم» دەيدى. سوندا ناعاشاسى: «سىزگە قوي دەگەن ءسوز بە ەكەن» دەپ ءدال سول قويدى الىپ كەتىپتى. ۇشكەمپىر, ءسويتىپ, قويشىباي مەن تويشىباي دۇنيەگە كەلگەندە ايدارلىداعى 9 ۇيدەن ءسۇيىنشى سۇراپ, 9 قوي الىپ, «شالا بايىپ» قالىپتى.
ەگىز ۇل ەكى ءتۇرلى بولىپ ءوستى. سۇندەتكە وتىرعىزعاندا قويشىباي جىلاپ جىبەرىپتى, سوندا جازاتا ۇلىمەن قوسىلا جىلاعان كورىنەدى. مۇنى سول وقيعاعا كۋا ءالىمحان اپا ايتادى. كەيىن قويشىباي اپاسى ءجايشىبالاعا ءتان بولىپ, ءالىمحان اناسىن مويىنداماي وسەدى.
ءجايشىبالا بايبىشە, ەسكى تىلمەن ايتساق «كۇندەسى» ءالىمحان انامىزعا ريزا بولىپ دۇنيەدەن ءوتىپتى. بۇل كىسى دە بايبىشە كوز جۇمعانشا قويشىبايدى «كەمپىردىڭ بالاسى» دەگەن كورىنەدى.
جازاتا قويشىبايدى مال دارىگەرى بولسىن دەپ الماتى مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسىرەدى. ال تويشىبايدى قازمۋ-ءدىڭ قۇقىق قورعاۋ فاكۋلتەتىنە وقىتقان. جازەكەڭ كوزى تىرىسىندە بالالارىنا ەگىز قىزدى اتاستىرىپ كەتكەن ەكەن, سونىڭ بىرەۋىنە قويشىباي ءۇيلەنەدى. «اتامنىڭ ارمانى ەدى» دەپ تۇڭعىش بالالارىنىڭ اتىن ارمان دەپ قويادى. بۇگىندە قويشىبايدان ارمان, ابزال دەگەن ەكى ۇل بار. ال تويشىبايدان - ەركەبۇلان, نۇرلان ەرجەتىپ كەلەدى.
ءالىمحان اپامىزدىڭ ايتۋىنشا, جازەكەڭ تۇيەنىڭ شۇباتىن ۇناتقان. اسقازانى قىمىزدى دا قوش كورگەن. تاماقتان دا تارتىنباعان. اناسىنان 7 جاسىندا جەتىم قالىپتى. اكەسى «باتىربەكتە» ءولىپتى. «باتىربەك» دەگەن جەردىڭ اتى. «سول جەرگە الىپ بار» دەپ سول كەزدەگى اۋدان باسشىسى ايتباي نازاربەكوۆكە ايتقان ەكەن, الىپ بارىپتى. جازەكەڭ اكەسىنىڭ قابىرىنە قۇران وقىتىپ, «مەن ولسەم وسى جەرگە قويعىز» دەپ اماناتتاپتى. بىراق جازەكەڭنىڭ ءمايىتى مويىنقۇم اۋدانىنىڭ ورتالىعىنداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنا قويىلدى. شەشەسىنىڭ قابىرى شالداباردا جاتىر. بۇل... باياعى اقسۇيەك اشتىققا بايلانىستى قازاقتار اۋا كوشكەن كەزدە بولعان وقيعا سياقتى.
جازەكەڭنىڭ تەمىربەك دەگەن اعاسى ەتىكشى ءارى ۇستا ەكەن. سول اعاسىنىڭ يمانقۇل دەگەن جالعىز بالاسى بولىپتى. بىراق ول جازەكەڭنىڭ اتاق-داڭقىنىڭ شىققانىن كورمەي دۇنيەدەن ءوتىپتى. يمانقۇل بولسا قىزمەتكە ارالاسىپ, كەيىن اۋرۋدان قايتىس بولعان. اۋرۋ دەمەكشى...
جازەكەڭ 6 اي اۋىرىپتى. ءالىمحان اپا «وعان دەيىن اۋىرعان ەمەس ەدى» دەيدى. التى ايدان كەيىن جاعدايى كۇرت ءتومەندەي بەرەدى. قويشىباي اسكەرگە بارعان جوق. ونى الىپ قالعان. ال تويشىباي اسكەرگە كەتەدى. اكەسى الىپ قالماق بولىپ اسكەري كوميسسارياتتىڭ باستىعىنا بارسا, كونبەي قويىپتى. سودان كوڭىلى بۇزىلىپ, جىلاپ كەلەدى. «ەندى قايتەسىڭ, قۇدايدىڭ سالعانىن كورەمىز دە» دەيدى ءالىمحان اپا. تويشىباي اسكەردەن دەمالىسقا كەلگەندە شال اۋىرىپ جاتىپتى. بىراق بالاسىنىڭ كەلگەنىن بىلمەيدى. ەسىكتىڭ الدىنا ۇلكەن كيىز ءۇي تىگىپ قويىپتى. تويشىباي ماشينادان تۇسە سالىپ, «اتام ءولىپ قالدى ما» دەپ جىلاپ جىبەرىپتى. ءالىمحان اپا: «ولگەن جوق» دەيدى. «وندا مىنا ءۇيدى نەگە تىگىپ قويدىڭدار؟» دەيدى. «توي جاسايمىز دەپ تىكتىك» دەپ جاۋاپ بەرگەن.
جازەكەڭ اۋىرىپ جاتقان كەزدە جامبىل كەڭشارىنداعى قارىنداسىن كۇتىپتى. كۇتكەندە «جۇماكۇل كەلسىن» دەپ جان-جاعىنا قاراي بەرىپتى. قارىنداسىنىڭ كۇيەۋى مولدا بولعان, كەلىپ دەم سالعانى سول ەكەن, جازاتا قارىنداسىنىڭ قولىنان ۇستاپ, ءجۇرىپ كەتىپتى.
بۇگىندە قويشىباي تارازدا مۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇر. اتانىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ءۇي بەرىلگەن ەكەن, سوندا تۇرىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ال تويشىباي مويىنقۇم اۋىلىندا ىشكى ىستەر بولىمىندە قىزمەت ەتەدى. جازەكەڭنىڭ قويشىباي مەن تويشىبايدان باسقا بايبىشەسى ەكەۋى اسىراپ العان بەيبىت دەگەن دە بالاسى بولعان.
ايتپاقشى, كەڭەس وكىمەتى كەزىندەگى «كوپ ايەل الدى» دەگەن قۋدالاۋدان ساقتانعان جازەكەڭ ءبايبىشەسىن «ءاپكەسى» رەتىندە قۇجاتتاپ, توقالىمەن زاڭدى نەكەگە تۇرىپ الىپتى. بۇل «قۋلىقتىڭ» اۆتورى اۋداننىڭ سول كەزدەگى اقىلدى باسشىسى ايتباي نازاربەكوۆ ەكەن. ايتىپ وتىرسا, ونىڭ جازاتاعا وتە كوپ جاردەمى ءتيىپتى.
شوپان-اتا اتانعان ارداقتى جازەكەڭ جونىندە ءبىز بىلەتىن سىردىڭ بىرەر ءساتى وسىنداي
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, جامبىل وبلىسى.