بۇدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى ورال اۋەجايى حالىقارالىق مارتەبە الادى, وعان تاياۋ جانە الىس شەتەلدەرگە ۇشاتىن ۇشاقتار قوناتىن بولادى دەپ جەلپىنە اڭگىمەلەگەندى ءتاۋىر كورەتىن. مۇنىڭ مۇلدەم قيسىنسىز ەكەندىگى, شىندىققا سايكەسپەيتىندىگى, اۋەجايدىڭ سوناۋ جەتپىسىنشى جىلداردا بوي كوتەرگەن ءارى سول كەزدەن بەرى كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن ەسكى عيماراتى حالىقارالىق ستاندارتتار تالاپتارىنا تىپتەن جاقىنداي المايتىندىعى بۇگىنگى كۇنى ايقىن كورىنەدى. ال مۇنداي ستاندارتتار مەن ولشەمدەردى ازاماتتىق اۆياتسيانىڭ حالىقارالىق ۇيىمى بەلگىلەيتىنى ايان.
بۇعان قويىلاتىن تالاپتار جوعارىدا اتالعان اەرودروم مەن اۋە بەكەتىنىڭ سايكەستىگىنە قوسا ءاربىر ساعاتقا شاققانداعى جولاۋشىلاردى وتكىزۋ قابىلەتىن كوتەرۋ, ولارعا كورسەتىلەتىن قىزمەت مادەنيەتىن ارتتىرۋ مەن جايلى دا ىڭعايلى جاعدايلار تۋعىزۋ بولماق. سونداي-اق, اۋە كولىكتەرىنىڭ بارلىق تۇرلەرىن قابىلداي المايتىن اۋەجايلار حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەيدى. ءارى بۇل ءۇشىن ەڭ باستىسى ۇشۋ مەن قونۋدىڭ قاۋىپسىزدىگى قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك. بۇعان قوسا, بۇگىنگى زامانعى جاڭا تەحنيكالىق قوندىرعىلارمەن جابدىقتالماعان اۋەجاي عيماراتىنىڭ دا حالىقارالىق ستاندارتتاردان مويىنى قاشىق تۇراتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
ورال اۋەجايى ازاماتتىق اۆياتسيانىڭ حالىقارالىق ۇيىمى بەلگىلەگەن وسى ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. قانداي ءىستىڭ دە وزگەشەلىگىنە جانە ارتىقشىلىعى مەن ولقىلىعىنا سالىستىرۋ ارقىلى ايقىن كوز جەتكىزۋگە بولادى ەمەس پە؟! سوڭعى جىلدارى ورالمەن ىرگەلەس ءارى كورشىلەس قونىستانعان اقتوبە, اقتاۋ جانە اتىراۋ اۋەجايلارىنان كوككە كوتەرىلۋدىڭ ءساتى تۇسكەنى بار. سول كەزدە جۋرناليستىك اۋەستىكپەن ورال اۋەجايىمەن سالىستىرا قاراعاندا, بۇل اۋەجايلاردىڭ كوپتەگەن ارتىقشىلىقتارىنا كوز جەتكىزگەن ەدىك.
مۇندا ەڭ الدىمەن بايقالعانى – ساپالى حالىقارالىق اۋە تاسىمالدارىنىڭ ۇيىمداستىرىلعانى. كليەنتتىك بازالار مەن ترانزيتتىك رەيستەردى ۇلعايتۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ جۇيەلى جۇرگىزىلىپ وتىرعانى. ايتالىق, سونىڭ ناتيجەسىندە اقتوبە اۋەجايىندا رەسەيگە, ەۋروپاعا جانە ازيا ەلدەرىنە ۇشاتىن رەيستەردى تۇراقتاندىرۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپتى. ال اقتاۋ اۋەجايىندا Air Astanا, Bek Air جانە SCAT اۋە كومپانيالارى رەسپۋبليكانىڭ ءىشىن ايتپاعاندا, تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردىڭ سەگىز قالاسىنا جولاۋشىلار تاسىمالدايدى ەكەن. بۇعان قوسارىمىز ينتەرنەتتەن الىنعان دەرەكتەردە اقتاۋ اۋەجايى وتكەن 2015 جىلى 845 مىڭ 710 جولاۋشىعا قىزمەت جاساعانى كورسەتىلگەن. سونداي-اق, اتالعان اۋەجاي تەرمينالىنىڭ ەلەكتروندى جانە ەلەكترو-مەحانيكالىق جۇيەمەن جابدىقتالۋى, ەلەكتروندى تىركەۋ ءتاسىلى, ۇشۋ ۋاقىتىنىڭ ەلەكتروندى كەستەدە كورسەتىلۋى, عيماراتتى جىلىتۋ مەن سالقىنداتۋ, بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرى جانە ليفتىلەر مەن ەسكالاتورلار كوڭىلگە جاقسى اسەر قالدىرعانى ءالى ۇمىتىلا قويعان جوق.
ەندى ورال اۋەجايىنىڭ بۇگىنگى كورىنىستەرى قانداي دەگەن ساۋالعا كەلسەك, ءبىرتۇرلى كىبىرتىكتەپ, كۇمىلجىپ قالا بەرەمىز. سوكراتتىڭ «پلاتون مەنىڭ دوسىم, ايتسە دە اقيقات قىمبات» دەگەنىندەي كۇي كەشەمىز. ستانيسلاۆسكي ايتقانداي, تەاتر كيىم ىلگىشتەن باستالاتىن بولسا, اۋەجاي ۇشاققا وتىرۋدان باستالماق. ايتايىن دەگەنىم, ورال اۋەجايىنان ۇشاققا وتىراتىن جولاۋشىلار بەينە ءبىر ىنگە كىرىپ كەتكەندەي اسەردە قالادى. ويتكەنى, ولار بۇل ءۇشىن تومەنگە جەرتولەگە ءتۇسىپ كەتەدى. سودان سوڭ قايتادان كوتەرىلەدى. تىپتەن ىڭعايسىزداۋ. ەكىنشىدەن, ورال اۋەجايىنا كەلىپ قونعان جولاۋشىلاردىڭ قول جۇكتەرىن الۋى ۇلكەن ماشاقات. ويتكەنى, بۇل جەر وتە تار. اينالىمعا كەلمەيدى. وعان كىرىپ جول جۇگىن الىپ شىعۋدىڭ ءوزى تاۋسىلماس حيكايا. بۇل كورىنىستەردىڭ ءوزى اۋەجاي عيماراتىن تولىق جابدىقتاپ وعان قوسىمشا الاڭدار سالۋ ءىسى كەزەك كۇتتىرمەيتىنىن كورسەتەدى.
وسى ارادا ورال اۋەجايىن حالىقارالىق اۋەجاي اتاعىسى كەلەتىندەرگە تاعى ءبىر جاۋاپ قايتارعىمىز كەلىپ وتىر. ەگەر بۇدان تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردىڭ ءبىر دە بىرىنە, سونىڭ ىشىندە ىرگەدەگى رەسەيدىڭ استاناسى ماسكەۋگە ۇشاتىن رەيس بولماسا, مۇنىڭ نەسى حالىقارالىق اۋەجاي. مۇنى ايتاسىز, وتكەن جىلدارى كورشىلەس وڭىرلەر اقتاۋ مەن اتىراۋعا ۇشاتىن ۇشاقتار بولۋشى ەدى, بۇل دا قىسقارىپ قالىپتى. ايتەۋىر استانا مەن الماتىعا ۇشاتىن رەيستەر بار ەكەنىنە دە شۇكىرشىلىك دەسەدى باتىسقازاقستاندىق اعايىندار.
ارينە باردى بار, جوقتى جوق دەگەن ورىندى. وسى ورايدا مۇندا ۇشۋ-قونۋ جولاعى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەنىن ايتپاي كەتۋ شىندىققا قيانات بولار. ءارى ونىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىق سايكەس كەلەتىنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. ەندەشە, ورال اۋەجايىنان ەلىمىزدەگى ىرگەلى اۋە كومپانيالارىنىڭ سىرت اينالا بەرۋى نەلىكتەن؟ مۇمكىن ۇلكەن اۋە كولىكتەرى ءۇشىن ۇشۋ-قونۋ جولاعى قىسقالىق ەتە مە ەكەن؟ الدە جوعارىدا ايتىلعانداي, اۋەجاي تەرمينالىنىڭ قورعانۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا قاجەتتى جاڭا قۇرالدارمەن جابدىقتالىپ ۇلگەرمەي جاتۋى تەرىس اسەرىن تيگىزە مە ەكەن؟ ايتەۋىر ساۋال كوپ.
رەسپۋبليكانىڭ باتىس ءوڭىرى ستراتەگيالىق شيكىزات كوزدەرى –مۇناي جانە گاز وندىرۋمەن اينالىسادى. وسى ءىستىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋدىڭ باستى ءبىر جولى مۇناي مەن گاز كوندەنساتىن وندىرۋشىلەرگە قاتىستى قۇرال-جابدىقتاردى تەز ءارى ءوز ۋاقىتىندا جەتكىزۋ بولماق. باتىس قازاقستان وسىنداي وڭىرلەردىڭ قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الادى. سوعان قاراماستان, ورال اۋەجايىنا جۇك ۇشاقتارى كەلىپ قونعان ەمەس. ءتىپتى جۇك دەيمىز-اۋ, كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن ءوندىرىپ جاتقان قاراشىعاناق كەنىشىنە, كەنشىلەر قالاسى اقسايعا باعىت ۇستاعان شەتەلدىك ينۆەستورلار وعان رەسەيدىڭ سامارا جانە ورىنبور قالالارى ارقىلى ۇشىپ كەلىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. مۇنىڭ باستى سەبەبى, اەرودرومنىڭ تۇتاستاي العانداعى جاراقتاندىرىلۋ دەڭگەيلەرى مەن جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىنىڭ تومەندىگى دەۋگە بولادى. مۇنىڭ ءوزى ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەردى قولدان جىبەرىپ الۋعا دا جول اشىپ وتىر.
ءارىسىن ايت تا, بەرىسىن ايت, كوكەيدە جۇرگەن وسىنداي ويلار ورال اۋەجايىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرىنە كەلىپ تىرەلە بەرەدى. بۇل جونىندە قانداي ناقتى جوبالار مەن جوسپارلار بار؟ ورال اۋەجايىن شىن مانىندەگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋ جونىندەگى جۋرناليستىك ساۋالىمىزدى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنە قويعانىمىزدا, بۇعان تۇشىمدى جاۋاپ الا المادىق. ونىڭ تەتىگى قانداي بولاتىندىعى جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى اقپاراتپەن تانىسۋدىڭ ىڭعايى كەلمەدى. تەك ورال اۋەجايىن جاڭعىرتۋعا قاتىستى ءبىر جوبانىڭ قارالۋ ۇستىندە ەكەنىن بىلدىك. ەكىنشى ءبىر نۇسقادا جەكەمەنشىك سيپاتتاعى اۋەجايعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ ىسىنە الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيانىڭ قاراجاتىن تارتۋ جولدارى قاراستىرىلىپتى.
ازىرگە مۇنىڭ ءبارى تەك وسىلاي ىستەسەك قالاي بولار ەكەن دەگەن قوزعالىستىڭ باسى عانا دەۋگە بولادى. ەندەشە, ورال اۋەجايىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ ءارى ونى كەڭەيتۋ جونىندەگى شەشىم تەزىرەك قولعا الىنسا يگى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
سۋرەتتە: ورال اۋەجايىنىڭ
ءبۇگىنگى كورىنىسى وسىنداي
سۋرەتتى تۇسىرگەن
رافحات حالەلوۆ