قاراعاندىداعى قاراشاڭىراق – ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق دراما تەاترى ءوز تاريحىندا 85-ءشى ماۋسىمىنىڭ شىمىلدىعىن تۇرگەنىنە كوپ بولا قويعان جوق. بۇل كۇندە ابىز اقساقالدىڭ جاسىنا جەتكەن ونەر ورداسى وسى ۋاقىت ارالىعىندا ونەرسۇيەر قاۋىمعا قانشاما قۋانىش, تاعىلىم, رۋحاني ءلاززات سىيلادى دەسەڭىزشى!؟
تەاتر بيىلعى مەرەيتويلىق ماۋسىمىن دا ۇلكەن شىعارماشىلىق ازىرلىكپەن باستاپ وتىر. رەپەرتۋارىنداعى الپىسقا جۋىق قويىلىمدارىنا تاعى دا بىرنەشە جاڭا ساحنالىق تۋىندى قوسقان.
جاڭا بەلەسكە قادام باسقان ساكەن تەاترىنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى تۋرالى وسى ونەر مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى, مادەنيەت قايراتكەرى سانسىزباي بەكبولاتوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– سانسىزباي نۇرسيا ۇلى, قاراعاندىنىڭ باس تەاترىن ارقا جۇرتى جاقسى بىلەدى دەسەك تە, «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» بارشا وقىرماندارى, ياكي رەسپۋبليكا حالقى ءۇشىن قىسقاشا
تاعى ءبىر تانىستىرعاننىڭ ارتىعى بولماس.
– قازىرگى ساكەن اتىنداعى ونەر شاڭىراعى العاش سوناۋ 1932 جىلى جۇمىسشى جاستار تەاترى رەتىندە قۇرىلعان. تۇڭعىش قويىلىمى ج.شانيننىڭ «زاۋرە» پەساسى بويىنشا دايىندالعان سپەكتاكل بولىپتى. باستى ءرولدى ايگىلى اكتريسا, كەيىن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى بولعان ءجاميلا شاشكينا سومداعان. سودان ۇزبەي جۇمىس ىستەگەن تەاتردا سان الۋان درامالىق شىعارمالار ساحنالانىپ, ءومىر ايناسىنداي ونەردىڭ نەبىر مايتالماندارى قىزمەت ەتتى. ال عيمارات ماسەلەسىنە كەلسەك, ساكەن تەاترى بەرتىنگە دەيىن ءوز الدىنا جەكە شاڭىراعى بولماي, ورىس تەاترىمەن ءبىر ساحنانى ءبولىسىپ كەلگەن ەدى. العاشقى كىرپىشىن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوزى قالاعان, زامان تالابىنا ابدەن لايىق قازىرگى عيماراتىمىز 2008 جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلدى. ۇجىمنىڭ دا, قازاق تەاترى كورەرمەندەرىنىڭ دە سول كەزدەگى قۋانىشىن كورسەڭىز. ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىسى دەۋگە تۇراتىن سەگىز قاباتتى تەاتر عيماراتى 705 ورىندىق ۇلكەن جانە 200 ورىندىق كىشى زالدار مەن قوسىمشا بلوكتان تۇرادى. تەاتر زالدارىنىڭ ساحناسى زامانعا ساي ۇلگىدەگى جارىق جانە دىبىستىق قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان. ءار ءارتىستىڭ جەكە بولمەسى بار. سونىمەن قاتار, سىرتتان گاسترولدىك ساپارمەن كەلگەن تەاتر ۇجىمدارىنا ارنالعان قوناقجاي دا قاراستىرىلعان. قىسقاسى, ءبىزدىڭ تەاتر ءۇشىن عيمارات ماسەلەسى ءبىرجولا شەشىلگەن. سول ءۇشىن دە بۇل ىسكە ءوزى تىكەلەي ارالاسقان ەلباسىمىزعا مىڭ دا ءبىر راحمەتىمىزدى ايتامىز!
– تەاتردىڭ ءار ماۋسىمى جاڭالىق سىز بولمايتىنى بەلگىلى. اڭگىمەنى الدا بولاتىن جاڭا قويىلىمدارعا بۇرساق.
– ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن الىپ جاتقان كەزدىڭ وزىندە ءبىزدىڭ تەاتر الپىسىنشى ماۋسىمىن اشقان ەكەن. قاراپ تۇرساڭىز, وسىنشا ۋاقىت ىشىندە بۇل شاڭىراقتا نەبىر ساڭلاقتار ونەر كورسەتىپ, نەبىر عاجاپ تۋىندىلار دۇنيەگە كەلدى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك الىپ, ءوز الدىنا دەربەس مەملەكەت بولعانىنا شيرەك عاسىر تولىپ وتىرعانى, ارينە, ايتۋلى بەلەس. بۇل, البەتتە, تەاترىمىزدىڭ نازارىنان تىس قالمايدى. رەجيسسەر سلامبەك جۇماعاليدىڭ بيىلعى ماۋسىمدى اشقان «ءاليحان بوكەيحانوۆ» تۇساۋكەسەر قويىلىمى دا الدىمەن وسى ماقساتتى كوزدەگەن. ودان بولەك, «ءومىر», «رومەو مەن دجۋلەتتا» سپەكتاكلدەرى دە – جاڭا ماۋسىمنىڭ كورەرمەنگە ارناعان تىڭ تارتۋلارى بولماق. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, ش.ايتماتوۆ اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ يەگەرى, رەجيسسەر قۋاندىق قاسىموۆ شەكسپيردىڭ «گاملەتىن» ءبىزدىڭ تەاتردا وزگەشە قىرىنان ازىرلەۋدە. بالالارعا بازارلىق رەتىندە رەجيسسەر ايبەك قىرىقباەۆ جاڭاجىلدىق ەرتەگى دايىنداپ جاتىر. جالپى, الداعى ۋاقىتتا ءبىز قازاق دراماتۋرگتەرى مەن الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىلارىنا دەن قويساق دەگەن نيەتتەمىز.
– تەاتر ءتۇرلى فەستيۆالدار مەن ونەر بايقاۋلارىنا قاتىسىپ, شەتەلدەرگە دە شىعىپ جۇرگەنىن بىلەمىز. بۇل ءداستۇر الداعى ماۋسىمدا دا جالعاسىن تاباتىن بولار؟
– مۇنداي شارالار – ونەر ادامدارىنىڭ تاجىريبە الماسۋىنا, ءبىر-ءبىرىنىڭ دەڭگەيىن كورىپ سەرپىلۋىنە تاپتىرماس امال. 2012 جىلدان بەرى ءار ماۋسىمدا ەكى رەتتەن شەتەلدەردە بولىپ قايتىپ ءجۇرمىز. فرانتسيا, گەرمانيا, تۇركيا ەلدەرىندە وتكەن ونەر بايقاۋلارىنا قاتىستىق. 2014 جىلى سەربيادا وتكەن ەۋروپا تەاترلارىنىڭ فەستيۆالىنە م. اۋەزوۆتىڭ «قاراگوزىن» اپارعان بولاتىنبىز. جاسىراتىنى جوق, ىشتەي «تۇسىنەر مە ەكەن؟!» دەگەن كۇمانىمىزدىڭ بولعانى راس. جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسپاۋ ءداستۇرىن مەڭزەپ, «سىزدەردە مۇنداي سالت-ءداستۇر ءالى ساقتالعان با؟» دەپ تاڭ قالىستى. اتا-بابا ءداستۇرىن بۇزباي كەلە جاتقانىمىزدى ءبىلىپ, «سىزدەر وندا
ۇلى حالىق ەكەنسىزدەر!», – دەپ باس شايقاسىپ جاتىر. مىنە, ساحنا قۇدىرەتى دەگەنىڭىز!..
تەاتر ترۋپپاسىنىڭ ءبىر بولىگى جاقىندا اقتوبەدە وتەتىن دراما تەاترلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىنە بارادى. بيىل ازەربايجان رەسپۋبليكاسىندا وتەتىن حالىقارالىق فەستيۆالعا دا شاقىرتۋ العان ەدىك, الايدا, قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى, ول بايقاۋعا بارا المادىق. ال تەاترىمىزدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى دۋناي ەسپاەۆ باكۋدە وتەتىن تۇركىتىلدەس تەاتر جەتەكشىلەرىنىڭ ءداستۇرلى جيىنىنا بارادى. وندا, سايكەسىنشە, تۇركى تىلدەس تەاترلاردىڭ پروبلەمالارى مەن كەلەشەگى تالقىلانادى. بىلتىرعى جيىننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ارنايى الماناح شىعارىلىپ, سوعان قازاق دراماتۋرگتەرىنىڭ ەكى تۋىندىسى ەنگىزىلگەن بولاتىن.
كەلەسى جىلعا ماكەدونيا مەن يالتادا وتەتىن ونەر دودالارىنا شاقىرۋ الدىق. ولارعا, مۇمكىندىگىمىزگە قاراي, بارىپ قاتىسۋعا تىرىسامىز. نەگىزى, تەاتردىڭ دا, باسقا مەكەمە-كاسىپورىندار سياقتى, ورىنداۋعا ءتيىس جوسپارلارى بولادى. سول جوسپار ورىندالسا, قارجى دا ءتۇسىپ جاتادى. شەتەلدەرگە شىعۋعا سونداي قاراجاتتى پايدالانامىز.
– تەاتردىڭ ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان قازىرگى ۇجىمى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز. اعا بۋىننىڭ جولىن جالعاي ءوسىپ كەلە جاتقان جاستار دا جوق ەمەس شىعار؟..
– ارينە, تەاتر ترۋپپاسىنا كەز كەلگەن جاستاعى ونەرپازدار قاجەت. تەاتردا قازىر 182 ادام قىزمەت ىستەسە, سونىڭ 52-ءسى ساحنادا ونەر كورسەتەتىن ارتىستەر. نۇرجىبەك جانسۇگىروۆا, گۇلسارا راشقاليەۆا, قايرات كەمالوۆ, ماديار قويشىعارين, راحات قوسجانوۆ سياقتى كورەرمەندەرىمىزگە جاقسى تانىس بايىرعى اكتەر-اكتريسالارىمىزدىڭ ءىزىن باسا كەلگەن جاس ونەرپازدارىمىز عايني بەردىمبەتوۆا, باۋىرجان نۇرماعانبەتوۆ, ءمادينا ماتاموۆا, بيبىگۇل جاعىپاروۆا ماقتانىشىمىزعا اينالىپ ۇلگەرگەن. جاستارىمىزعا پاتەر بەرۋگە مۇمكىندىك بولماسا دا, جايلى جاتاقحانامىزدان ورىن بەرىپ, قولدان كەلگەن جاعدايدى جاساپ وتىرمىز. بۇل تۇرعىدا, ورايى كەلگەن تۇستاردا ايتىپ ءجۇرمىز, بۇل ماسەلە دە كوپ ۇزاماي وڭ شەشىمىن تابادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– تەاتر مەرەيتويىنا ازىرلىك بارىسى قالاي؟
– ءيا, تەاتر تويىن كەلەسى جىلى وسى ماۋسىمدى قورىتىندىلاپ بارىپ اتاپ وتەمىز دەپ جوسپارلادىق. ونەر ورداسىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن وزەك ەتەتىن ۇلكەن البوم-كىتاپ ازىرلەنۋدە. مەرەيتوي اياسىندا ءتۇرلى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلادى, گاسترولدىك ساپارلارعا شىعامىز. سونىڭ ءبارىن تۇيىندەي كەلە, ساحنالىق مەرەكەلىك باعدارلاما وتكىزبەكپىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى