شەلەك فەرمەرلەرى اگروبيزنەستىڭ ءتيىمدى ەكەنىن دالەلدەي باستادى
وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن «شەلەك فەرمەرلەرى» قاناتقاقتى جوباسى قولعا الىنعان كەزدە, بۇل باستامانىڭ باياندى بولاتىنىنا سەنىم ارتا قويعاندار از ەدى. اينالاسى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە اتالمىش جوبا ءوزىن ءوزى اقتاپ قانا قويماي, اگروبيزنەسپەن اينالىسۋعا شىنداپ كىرىسكەن الماتى وبلىسىنىڭ فەرمەرلەرىنە تابىس اكەلە باستادى. مۇنداعى شارۋاقور ادامدار كوكونىستەردىڭ ءتۇسىمىن ارتتىرىپ, سۇرىپتارىن كوبەيتىپ قانا قويماي, لوگيستيكانىڭ دا قىر-سىرىن مەڭگەرىپ وتىر. ەندىگى جەردە وسىنداي اگروجوبا ەلىمىزدىڭ باسقا ايماقتارىندا جالعاسا ما دەگەن دە سۇراق بار.
وسى ماسەلەگە وراي اپتا باسىندا الماتىداعى قازاقستان ءباسپاسوز كلۋبىندا شەلەكتەن كەلگەن فەرمەرلەر مەن جوبا سەرىكتەستەرى باق وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
ماسەلەن, بيىل دا «شەلەك فەرمەرلەرى» جوباسى 20 جەكە كاسىپكەردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ولار ءوز بيزنەسىن دامىتۋ ءۇشىن گرانت العان بولاتىن. وسى ارادا قاناتقاقتى جوباعا «فيليپپ مورريس قازاقستان» كومپانياسى» جشس دەمەۋشىلىك تانىتىپ وتىرعانىن ايتۋ كەرەك. جانە جوباعا اقش-تىڭ فلوريدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى تارتىلعانىنان حاباردار ەدىك.
«شەلەك فەرمەرلەرى» جوباسىنا قاتىسۋشىلار تەك بيىلدىڭ وزىندە الماتى قالاسىنداعى دۇكەن سورەلەرىنە 141 توننادان استام ءونىمىن جەتكىزگەن. اتاپ ايتقاندا, «ارزان» دۇكەندەر جەلىسىندە ءتاتتى, اششى بۇرىشتىڭ 46,2 تونناسى, قىزاناقتىڭ 35,2 تونناسى, قياردىڭ 25,1 تونناسى جانە بايالدىنىڭ 26,9 تونناسى ساتىلعان. قالالىق جارمەڭكەلەر ارقىلى قىزاناقتىڭ 3 تونناسى, قياردىڭ جارتى تونناسى, بۇرىشتىڭ 2,5 تونناسى جانە بايالدىنىڭ 0,8 تونناسى وتكىزىلگەن. بۇل – تابىستىڭ باسى عانا.
وسى ارادا ءبىر ماڭىزدى جايتتان اتتاپ وتۋگە بولمايدى. ماسەلەن, تامىز ايىنا قاراي فەرمەرلەردىڭ دە, جەكە ادامداردىڭ دا باقشالارىنداعى كوكونىستەر جاعالاسىپ پىسەتىندىكتەن, فەرمەرلەر ءوز ونىمدەرىن وتكىزە الماي, تاۋار باعاسى قۇلدىراپ, پايدا تابۋدىڭ ورنىنا شىعىنعا باتىپ جاتادى. ال بۇل باستامانىڭ ارتىقشىلىعى سوندا, جوباعا قاتىسۋشىلار ءونىمدى ماۋسىم ايىنان باستاپ الىپ, قاراشاعا دەيىن ۇزبەۋدىڭ ادىستەرىن مەڭگەرىپ وتىر. اگروبيزنەستىڭ, لوگيستيكانىڭ قىر-سىرىنا بەيىمدەيتىن كۋرستاردان وتكەن. بۇل تۋرالى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «فيليپپ مورريس قازاقستان» كومپانياسى جشس سىرتقى بايلانىستار جونىندەگى باسقارۋشىسى ايدوس سمايىلوۆ:
– ءۇش جىل بۇرىن ءبىز الماتى وبلىسىنداعى شاعىن فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتارعا جاردەم كورسەتىپ, ولار يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن بيزنەس-جوسپارلاۋدى قولدانا وتىرىپ, جەتىستىككە جەتسىن دەگەن نيەتپەن «شەلەك فەرمەرلەرى» جوباسىن قۇرعان بولاتىنبىز. جوبا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى, ەندى ءبىز كوشەت ەگۋدەن باستاپ, دايىن ءونىمدى وتكىزۋگە دەيىنگى بۇكىل تاجىريبە الماتى وبلىسىندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ءارى قاراي بۇكىل قازاقستان اۋماعىندا قولدانىلۋى ءۇشىن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كومەگىمەن جوبانى باسقا دا ايماقتارعا تاراتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەدى.
بيىل فەرمەرلەر كوكونىستەردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەكسپەريمەنتالدىق الاڭداردا تۇقىم سۇرىپتارى سىنالىپ, سونداي-اق, فلوريدا ۋنيۆەرسيتەتى كەڭەس بەرۋشى پروفەسسورلارىنىڭ ۇسىنعان ءادىستەرى بويىنشا كوكونىستەر ءوسىرىلىپ, ولارعا كۇتىم جاسالعان. عىلىمي ۇسىنىستار قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارىنىڭ ماقۇلداۋىنان ءوتىپ, ەلىمىزدىڭ ناقتى جاعدايلارى مەن كليماتىنا بەيىمدەندىرىلگەن.
– شىنىندا دا, كوكونىس ءوسىرۋدىڭ جاڭا ادىستەرى ونىمدىلىك كولەمىن 25-30 پايىزعا ارتىپ, كوكونىستەردىڭ سىرتقى ساپالارى دا ايتارلىقتاي جاقسارا ءتۇستى, تۇتىنۋشىلار ءونىمدى ساتىپ الار كەزدە وسىعان دا ۇلكەن ءمان بەرەتىنى بەلگىلى, – دەيدى شەلەك فەرمەرلەرى.
بيىل سانامالىق ەگىس الاڭدارىندا جۇمىس ىستەگەن فلوريدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كوكونىس شارۋاشىلىعى جونىندەگى كەڭەس بەرۋشىسى ستيۋارت سۋونسون ۇستىمىزدەگى جىلى فەرمەرلەر ءوز ونىمدەرىنىڭ تۇرلەرىن كەڭەيتىپ, ءداستۇرلى قىزاناقتار مەن بۇرىشقا قوسا, بايالدى مەن قياردى وسىرگەنىن ايتىپ وتىر.
– الدىمەن فەرمەرلەرمەن ويلاسىپ الىپ, ونىمدىلىگى جوعارى قيار مەن بۇرىشتىڭ جاڭا سۇرىپتارىن وتىرعىزدىق. ءوز تاراپىمنان ديقاندارعا كوشەتتەردە ءوز مەزگىلىنەن ەرتە, كەي سۇرىپتارىن كەش وتىرعىزۋعا كەڭەس بەردىم. سوندا ءونىم جىل سوڭىنا دەيىن ۇزىلمەيدى. جوعارى ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن التى ءتۇرلى تاجىريبەلىك ادىسپەن جۇمىس ىستەدىك, – دەيدى ستيۋارت سۋونسون.
نە دەسەك تە, شەلەك فەرمەرلەرى كوكونىستەردىڭ كەلەشەگى بار سۇرىپتارىن, تىڭايتقىشتاردى دۇرىس تاڭداۋدى, باقشا ونىمدەرىن تامشىلاتىپ سۋارۋدى ۇيرەندى. ونىڭ ۇستىنە, بۇل وڭىردەگى جاستار دا جاڭا اگروتەحنولوگيالاردى, كوكونىس ءوسىرۋدىڭ پايدالى ادىستەرىن كورىپ وتىر. بۇل ارادا فەرمەرلەرگە اگروتەحنيكا عانا ەمەس, كوكونىستەردىڭ تۇقىمدارىن بەرىپ وتىرعان ريك تسۆان سياقتى سەرىكتەستەر بار. كوكونىستەردى قاپتاپ, قوراپتاۋعا «قازاقستان قاعازى» دا جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلىپ وتىر.
– شەلەك فەرمەرلەرى» جوباسىنىڭ ارقاسىندا مەن كوكونىستەردى ءوسىرۋدىڭ جانە ولارعا كۇتىم جاساۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى تۋرالى ءبىلىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە, ءونىمدى قالاي جوسپارلاۋ قاجەت, كوبىرەك پايدا ءتۇسىرۋ ءۇشىن ءوز ىسىڭە قالاي ناعىز بيزنەس رەتىندە قاراۋ كەرەكتىگى جونىندە اقپاراتقا قانىق بولدىم. ءبىز ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى تاجىريبە, – دەيدى فەرمەر شۋحرات حەليلوۆ.
وسى ارادا تاعى ءبىر ماسەلە بار. ديقاندار پىسكەن كوكونىستەردى قايدا وتكىزەدى؟
– ءبىز ەكى جىلدان بەرى «شەلەك فەرمەرلەرىمەن» جۇمىس جاساپ كەلەمىز, جوبا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى. بيىل «شەلەك فەرمەرلەرى» ءوز ونىمدەرىنىڭ تۇرلەرىن كەڭەيتىپ, جەتكىزىلەتىن تاۋار كولەمىن ۇلعايتتى. ناتيجەسىندە ءبىز ەكى ايدىڭ ىشىندە جاڭا پىسكەن كوكونىستەردىڭ 130 تونناسىن ساتا الدىق. ماۋسىمنىڭ ەڭ قىزعان شاعىندا تولىعىمەن قىزاناقپەن, قيارمەن, بۇرىشپەن جانە بايالدىمەن قامتاماسىز ەتىلگەندىكتەن, ساتىپ الۋشىلارعا تاۋاردى ارزان باعاعا ۇسىنا الدىق. كەلەسى جىلى ىنتىماقتاستىعىمىز جالعاسىپ, ءونىم ءتۇرلەرى كەڭەيە تۇسەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ەڭ باستىسى, فەرمەر ءونىمىن كىمگە ساتاتىنىن الدىن الا ءبىلىپ وتىرۋى كەرەك, – دەيدى الماتىداعى «ارزان» دۇكەندەر جەلىسىنىڭ باس ديرەكتورى ارتۋر يانۋشەۆسكي.
شەلەك شارۋالارىنىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى ىرگەسىندەگى اۋدانداردىڭ فەرمەرلەرىن دە قىزىقتىرىپ وتىرعان جايى بار.
– ءبىز «شەلەك فەرمەرلەرى» جوباسىنىڭ اۋقىمىن ۇلتتىق دەڭگەيدە كەڭەيتۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىق فەرمەرلەر ءوز ءىسىن دامىتۋعا مۇمكىندىك الادى دەپ ءۇمىتتەنەمىز. ويتكەنى, قاناتقاقتى جوبا از ۋاقىت جۇمىس ىستەسە دە, كوپ ناتيجەگە قول جەتكىزگەنىن كوردىك. بۇل ءبىزدىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانى فەرمەرلەرىن ودان ءارى تابىس تابۋعا جىگەرلەندىرىپ وتىر, – دەيدى «ەڭبەكشىقازاق اۋدانى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتار قورى» قق اتقارۋشى ديرەكتورى باقىتگۇل ەلشىباەۆا.
سونىمەن, ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا وتكەن جىلدى قورىتىندىلاپ, ءارى قاراي جوبانى دامىتۋ جونىندە ۇسىنىستار ايتىلدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى