كەيىنگى جىلدارى قازاقستان ارحەولوگتارى تابىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن ەستە جوق ەسكى زامانداردىڭ جادىگەرى تابىلعانى تۋرالى حاباردى ارەدىكتە قۇلاعىمىز شالىپ قالادى. وسىنداي ءسۇيىنشى جاڭالىقتار ارقا وڭىرىندە دە جوق ەمەس. بۇرىن سىڭارجاق ساياساتتىڭ سالدارىنان ءمان بەرىلمەي كەلگەن, ەندى عانا دەن قويىلىپ, زەرتتەلە باستاعان دالا تاريحى دا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ءالى تالاي سىرلارىن اشا تۇسەتىندەي.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىنداعى تالدى وزەنىنىڭ بويىنان شامامەن ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى قولا داۋىردە جاسالعان تاڭعاجايىپ پيراميدانىڭ ورنى تابىلدى. بۇل جەردى عالىمدار, نەگىزى 2014 جىلى توپشىلاعانمەن, قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى تەك بيىلعى تامىز ايىندا عانا تۋدى. كوپ نارسەگە سول باياعى قارجى ماسەلەسى قولبايلاۋ بولادى دا.
قۇندى بىردەڭە بولسا, قۇرتىپ الماۋ ءۇشىن ارحەولوگتار قازبا جۇمىستارىن باياۋ, ەپپەن جۇرگىزەدى. ەكسپەديتسيا نەگىزىنەن ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دىڭ ماگيسترانتتارى مەن ستۋدەنتتەرىنەن قۇرالعان. كونە قورىمنىڭ 200 تونناعا جۋىق توپىراعى ارشىلدى. قارا جەردى قالاقشامەن قازعان ۇلكەن ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە پيراميدا ورنىندا ەجەلگى ادامداردىڭ سۇيەگىمەن قاتار, ولاردىڭ قولدانعان تۇرمىستىق زاتتارى دا تابىلدى. ونىڭ ىشىندە سازدان جاسالعان ەلۋ شاقتى قۇمىرا, جەبە باستارى, كەزدىك سياقتى بۇيىمدار بار. ايتقانداي, كەزدىك مەتالل سەزگىش قۇرالدىڭ كومەگىمەن تابىلعان. تابىلعان باس سۇيەكتەر ەكەۋ بولعاندىقتان, مۇندا جەرلەنگەنى دە ەكى ادام بولۋى كەرەك.
وبا توپىراعىنان سىناما الىپ, ارنايى زەرتتەۋدەن وتكىزگەن عالىمدار ونىڭ ناتيجەلەرىنە تاڭداي قاعىسىپ وتىر. بۇل پيراميدا ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى تىم ەجەلگى زامانداردا تۇرعىزىلعان. مۇنشا كونە تىرشىلىك بەلگىلەرى تاريحىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەسەدى.
– بۇل وبا «قاراجارتاس» دەپ اتالادى جانە ول بەعازى-ءداندىباي مادەنيەتىنە جاتقىزىلعان, – دەيدى ەكسپەديتسيا جەتەكشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى يگور كۋكۋشكين. – بەعازى-ءداندىباي – شامامەن ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى ءحىى-ءVىىى عاسىرلارعا جاتاتىن كەيىنگى قولا ءداۋىردىڭ مادەنيەتى.
تاريحشىنىڭ ايتۋىنشا, زەرتتەلگەن قۇرىلىس عالىمداردى پيراميدالىق-باسپالداقتى پىشىنىمەن تاڭداندىرعان. ونىڭ بيىكتىگى بەس مەتر شاماسىندا بولسا كەرەك. ال تابانى شامامەن 30 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتىر. پيراميداعا جاقىن جەردەن سول باعزى زامانعا تيەسىلى تاعى دا ون ەكى ادامنىڭ سۇيەگى تابىلىپتى.
– بۇل جەردە تايپا كوسەمىنىڭ نەمەسە سول سياقتى بەدەلدى ءبىر اقسۇيەكتەر مەن ولاردىڭ جاقىندارىنىڭ نەمەسە سول زامانعا سايكەس جوعارى الەۋمەتتىك لاۋازىم يەلەرىنىڭ قورىمى بولۋى مۇمكىن. تۇران وركەنيەتى كۇيرەگەن تۇستا تۇرعىزىلعان كەسەنە بولۋى دا عاجاپ ەمەس, – دەيدى يگور كۋكۋشكين.
وكىنىشكە قاراي, قورىم سول كونە زامانداردىڭ وزىندە تۇگەلگە جۋىق تونالىپ, توپىراق استىندا تەك كەيبىر تۇرمىستىق زاتتار مەن قارۋ-جاراقتاردىڭ قالدىقتارى مەن سىنىقتارى عانا قالعان. قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مۇراجايىنا جەتكىزىلگەن جادىگەرلەر قازىر زەرتتەلىپ, مۇمكىندىگىنشە قالپىنا كەلتىرىلۋدە.
تاريحشىلار مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە تابىلعان سارىارقا پيراميداسىنىڭ ورنى تۋرالى حابارلاپ, ونى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى ۇسىنىس جولدادى. بۇل جەردى ءالى دە كەشەندى تۇردە زەرتتەۋ قاجەت. ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ بولسا, «قاراجارتاس» قازاق دالاسىنىڭ تاريحىنداعى ەلەۋلى ەسكەرتكىشتەردىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن. قورىم باسىنا ەسكەرتكىش مەملەكەت قورعاۋىندا ەكەنىن ەسكەرتەتىن بەلگى قويىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر.
كونە تاريحتى تۇگەل تانۋ, البەتتە, ءمۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن, قولعا تۇسە بەرمەيتىن وسىنداي تام-تۇمداعان ءجادىگەرلەردىڭ ءوزى عىلىمعا مەيلىنشە ءدال باعىت-باعدار بەرە الادى. بۇل وبانىڭ, وندا جەرلەنگەن ادامداردىڭ ءبىزدىڭ بابالارىمىزعا, اتا تاريحىمىزعا قاتىسى بولۋى دا ابدەن مۇمكىن عوي. قالاي بولعاندا دا, سالقار دالادان تابىلعان پيراميدا ورنى تالاي سىردى بۇگىپ جاتقانى انىق.
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى,
شەت اۋدانى