ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭگىلىك كوشىندە حالىقتىڭ كونەرمەيتىن جادى تاريح دوڭگەلەگى مىڭ سان اينالىپ, شيىرلاپ جول سالعاندا سونىڭ سوقتىقپالى-سوقپاقتى تۇستارىن جاندارىن اۋىرتا, جۇرەكتەرىنە سالماعىن تۇسىرە ساقتايدى. كەيدە دۇشپاننىڭ اتقان وعىنان, ەندى بىردە قاپيادا ايىرىلعان بوزداقتارىن ەسكە الىپ, قايتا جانبايتىن وشاق وتىنىڭ قولامتاسىن ءوشىرىپ الماۋ ءۇشىن كوكىرەكتەرىندە ايالاپ, ونى وكپەك جەلدىڭ وتىنە تۇسىرمەۋگە, نوسەر جاۋىننىڭ استىندا قالدىرماۋعا تىرىسادى. ءسويتىپ, ساناداعى سارعايعان ساعىنىشتارىنىڭ ۇرپاقتار جادىنا جاتتالۋى جولىندا جاندارىن سالادى.
تورعايدا تاعىلىمدى شارا ءوتتى. اقىن ايبەك قاليەۆ شارانى وتكىزەردەگى ارناۋىندا «تورعايدىڭ بويىنداعى قالىڭ قازاق, قوشقاردىڭ قوس ۇلىنا قارىزدارمىز» دەگەنىندەي تاريحتا شاقشاق جانىبەك باتىر اتىمەن بەلگىلى, قوشقاردىڭ بالالارى – تۇرلىعۇل, جانىبەك, تىنىبەك ەسكە الىنىپ, ۇلكەن ۇلى تۇرلىعۇلعا جانە ونىڭ ساياسي-قۋعىن سۇرگىن قۇربانى بولعان, 1941-45 جىلدارى سوعىستان قايتپاي, سۇيەكتەرى قاي جەردە قالعانى بەلگىسىز 70-كە تارتا ۇرپاعىنىڭ اتتارى جازىلعان بەلگى تورعاي زيراتىنىڭ اۋماعىنا قويىلدى.
تىنىبەك 17 جاسىندا ۇيلەنىپ وتاۋ قۇرماي تۇرىپ قاتارىنان ەكى رەت جاۋمەن جەكپە-جەككە شىعىپ, ءۇشىنشى ۇرىستا مەرت بولعان, جاۋجۇرەك ۇلان ەكەن دەيدى شەجىرە. جانىبەكتىڭ قول باستاعان باتىر, ءسوز باستاعان شەشەن, شاتقاياقتاپ قاقىرايعاندى ءيىلىتىپ, بىتىمگە اكەلگەن كوسەم بولعانى بەلگىلى. ال ۇلكەن اعاسى – تۇرلىعۇل بولسا, بۇقاردان ءدىن وقۋىن ءتامامداپ, تورعاي ءۋالاياتىنا ءبىلىم ۇرىعىن سەپكەن, تاريحشى عالىم يرينا ەروفەەۆا ايتقانداي, «ءىنىسى جانىبەكتىڭ قولداۋشىسى عانا ەمەس, قيىن جەرلەرگە بارىپ, ەلدىك ءسوزدى جانىبەكتىڭ اتىنان ايتقاندا مۇدىرمەگەن, باتىردىڭ ەڭ سەنىمدى سەرىگى, ارقا تۇتار اعاسى, سۇيەنەرى بولعان جان».
وتكەنگە تاعزىم ەتىلگەن شارانىڭ اياسىندا جانگەلدين اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىندە تاريحشى-عالىم يرينا ەروفەەۆانىڭ شاقشاق جانىبەك باتىر جايىندا جازعان كولەمدى ەڭبەگى «مەجدۋ ۆسەمي ستارشينامي زناتنەيشي» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى.
«كىتاپتىڭ نەگىزگى تۇساۋكەسەرى الماتىدا وتكەنىمەن تورعايدا, باتىردىڭ تۋعان جەرىندە, ونىڭ ۇرپاقتارىنىڭ الدىندا كىتاپتى تانىستىرۋ ءبىر مارتەبە. باتىرعا قاتىستى دەرەكتەردى قازىپ, وسى زەرتتەۋ ەڭبەكتى جازعاندا كىتاپتىڭ اتىن قويۋعا قينالعان جوقپىن. ورىس تاريحىندا ورىنبور گۋبەرنياسىنىڭ ءبىرىنشى پەترى اتانعان گەنەرال-گۋبەرناتور نەپليۋەەۆتىڭ شاقشاق جانىبەك باتىرعا ءبىر ەمەس بىرنەشە رەت بەرگەن باعاسى «مەنى قوي» دەپ وزدىگىنەن سۇرانىپ تۇردى. ول شىنىندا دا سونداي تۇلعا. جانىبەك تەك تورعاي جۇرتى ءۇشىن عانا ەمەس, بارشا قازاققا ورتاق, ونىڭ تاريحىنا جازىلاتىن باتىر», – دەسە, جازۋشى, كونە تاريحىمىزدى قوتارىپ, بۇگىنگە جەتكىزۋشى تاريحشى قويشىعارا سالعارا ۇلى: «و باستا قازاق دەگەن حالىق قايدان شىقتى, باسىنان نەنى وتكەردى, نەنى كەشتى دەگەنمەن كونە تاريحقا ءبىر كىرىپ كەتتىم دە سودان شىعا الماي, جاكەڭنىڭ رۋحىنىڭ الدىندا ءوزىمدى كىنالى سەزىنىپ ءجۇرەمىن. شىنىندا شاقشاق جانىبەك ەسىمى قانداي ارداقتاۋعا دا تۇرارلىق, تاريحي قۇجاتتاردا ەڭبەگى ناقتى كورسەتىلگەن تۇلعا. ال بۇگىنگى ءىس-شارانىڭ جانىبەك باتىرعا, ەلى ءۇشىن قۇربان بولعان ونىڭ جاۋىنگەر ءىنىسى تىنىبەككە, تورعاي ۇستازدارىنىڭ ەڭ باستاۋىندا تۇرعان, مامىلەگەرلىگىمەن, شەشەندىگىمەن جانىبەك ءىنىسىنىڭ سەنىمدى سەرىگى بولعان تۇرلىعۇلعا ارنالۋىنىڭ وزىندىك ءتالىمى بار دۇنيە», دەسە ولكەتانۋشى ورەكەن الماتوۆ: «قوشقار ۇلى تۇرلىعۇل مەن ونىڭ ۇرپاقتارى بۇل ولكەنىڭ ونەر-ءبىلىمىنىڭ دامۋىنا, ولكەنىڭ عانا ەمەس, تۇتاس حالقىمىزدىڭ وسى رەتتەگى وسۋىندە ءىزى جاتقان تالاي تۇلعانى بەرگەندىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. قازاق بالاسى قولىنا قىلقالام ۇستاماعان تۇستا سۋرىلىپ شىققان قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى مولداحمەت كەنباەۆ, اقىن قاينەكەي جارماعامبەتوۆ, اكەلى-بالالى ابىقاي اقىن مەن احمەتحان, تورعايدىڭ ءدىن ءجانە اعارتۋ سالاسىنداعى ايتۋلى تۇلعالار – ناۋان حازىرەت, ءداموللا قاناپيا, المۇحامبەت وسپانوۆ, بوكس ونەرىنىڭ قوس تارلانى اعايىندى – ماحمۇت پەن ماقسۇت وماروۆتار, 1934 جىلى الماتى قالاسىندا جاساقتالعان العاشقى قازاق پولكىنىڭ كومانديرى قوعاباي جولامانوۆ جانە كوپتەگەن عالىمدار مەن سازگەرلەر, اقىندار, جۋرناليستەر, ونەر ادامدارىن ت.س.س. ايتۋلى تۇلعالاردى بەرگەن تەكتى اتا بالالارى كوپكە ۇلگى بولارلىقتاي ءىس اتقارىپ, كەشەگى ەل باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتا دەنەلەرى قايدا قالعانى بەلگىسىز, شاڭىراعىنا قوسىلىپ شاتتىققا كەنەلە الماعان بوزداقتارعا تۋعان جەرلەرىندە بەلگى ورناتتى. مۇسىلمان بالاسىنا ارتىنان جەتەتىن قۇران شاراپاتى ەندى بۇدان بىلاي تورعاي زيراتىنىڭ شەتىندەگى بەلگىدە ەسىمدەرى تاسقا قاشالعان ارۋاقتارعا تيەتىن بولادى. مۇنداي ءارى ساۋاپتى, ءارى ۇلگىلى ءىستى ەل بولىپ قولداساق, كانى», دەگەن.
شارا سوڭىنان ارۋاقتارعا ارنايى قۇران باعىشتالىپ, اس بەرىلدى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»