وسى جۋىردا جۇمىس ورنىما ءبىر حات كەلدى. كونۆەرت سىرتىندا شارباقتى اۋدانى, اربيگەن اۋىلى دەپ تۇر. اشىپ قاراسام, باياعىدا ءوزىمىز جازاتىنداي سالەم حات. «قۇرمەتتى فاريدا! وسى حاتتى جولداۋشى وزىڭە ءجۇزى تانىس قورعان اتاڭ, زەينەتكەر ۇستاز...», دەپ جازىلىپتى حاتتا. كۇندەلىكتى ءومىرىمىز كومپيۋتەرگە بايلانعان مىنا زاماندا قالاممەن جازىلعان حات كورمەگەلى قاشان. ادامنىڭ قولىمەن جازىلعان حاتتىڭ جاقىندىعى سونداي, قورعان اتا ءدال قاسىمدا سويلەپ تۇرعانداي سەزىلدى. ءارى قاراي: «قازان ايىنىڭ 20-سى كۇنى 80 جاسقا تولامىن, ۋاقىتىڭ جەتىپ, جولىڭ تۇسسە, اۋىلعا كەلىپ قايت, قىزىم. اۋىل امان, مەكتەپ ورنىندا, جاعدايىمىز جاقسى... جاڭادان سالىنعان مەشىتىمىزدى كورەسىڭ, اپاڭ ەكەۋمىز كۇتەمىز...», دەپ قوسىپتى.
جۋرناليست بولعان سوڭ, ءىسساپارعا شىعىپ تۇرامىز. گازەتكە جازار جاقسى دۇنيەلەر ىزدەيسىڭ. 2008 جىلى بولۋى كەرەك, تاعى دا سونداي ءبىر ءىسساپار بارىسىندا اربيگەن, بوتاباس, قۇلات, شەگىرەن اۋىلدارىن ارالاعانىمىز بار ەدى. اربيگەن مەكتەپ اۋلاسىنداعى جايقالىپ ءوسىپ تۇرعان وزگەشە اعاشتارعا تولى باقتى كورىپ تاڭقالعانبىز. اۋلاداعى جىلىجايىندا قيار, قىزاناق ءارتۇرلى گۇلدەر ءوسىپ تۇر. مۇنىڭ قانداي سىرى بار ەكەنىن كەيىننەن بارىپ بىلدىك. بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى شايماردان يلياسوۆ ەكەۋى الماتىدان ەرەكشە وسەتىن تەرەكتەردى العىزىپ, مەكتەپتىڭ ماڭايىن شاعىن ورمانعا اينالدىرادى.
سول ءىسساپاردان «ەگەمەنگە» كولەمدى ماقالا جازدىق. اتامىزبەن دە وسى ساپار بارىسىندا تانىستىق. ىزدەگەنگە – سۇراعان. اسىل قازىنا تاپقانداي قۋاندىم. جۋرناليست ءۇشىن ناعىز كەرەگى دە قورعان مۇعالىم سەكىلدى ەل ءىشىندەگى شەجىرەلى, بىلەتىنى دە, ايتارى دا كوپ ادامدار عوي. ءبىزدىڭ گازەتىمىزدىڭ ءبىر ءنومىرىن دە قالدىرماي وقىپ, «ەگەمەندى» باسىنا جاستاپ ۇيىقتايتىنى كورىنىپ تۇردى. ودان كەيىن دە بارىپ قايتتىق.
جالپى, كەڭەستىك كەزەڭدە وبلىستا ساناۋلى عانا قازاق مەكتەبى بار ەدى. شارباقتى اۋدانىندا سول جىلدارى 3 قانا قازاق مەكتەبى بولسا, سونىڭ ءبىرى اربيگەن مەكتەبى ەدى. وپەرا ءانشىسى شاھماردان ءابىلوۆتىڭ تۋعان جەرى, ول دا قورعان مۇعالىمنىڭ شاكىرتى.
– ماڭدايىما وسى مەكتەپتى باسقارۋ بۇيىرىپتى, – دەپ ەسكە العان-دى ۇستاز اتا. – سوناۋ 1925 جىلى باستاۋىش مەكتەپ رەتىندە قۇرىلعان ەكەن. 1939 جىلى ورتالاۋ مەكتەپكە اينالىپتى. قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ سالعىزۋ ول كەزدە وڭاي ەمەس ەدى. كەدەرگىلەرگە كەزىكتى... ال 1980-جىلدارى مەكتەپتە وقيتىن بالالار سانى كوبەيدى. اۋىل تۇرعىندارى تاراپىنان مەكتەپ سالۋ جونىندەگى وتىنىشتەرى ورىندالا قويمادى. سودان, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى, اۋىل مەحانيزاتورى بايتەمىر دوسىمحانوۆقا بۇل ءوتىنىشتى سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشىمىز دىنمۇحامەد قوناەۆقا جەتكىز دەدىم. ءسويتىپ, 1986 جىلى مەكتەپ قۇرىلىسى باستالدى. 1988-1989 وقۋ جىلىندا اۋىل بالالارى وقۋدى جاڭا مەكتەپتە باستادى.
ايتپاقشى, اۋىلدا 1990-جىلدارى قۇرىلىسى باستالعان مادەنيەت ءۇيىنىڭ عيماراتى سول كۇيى 2013 جىلعا دەيىن تۇردى. ونىڭ ءبىر كىرپىشىن دە بۇزعىزباي قورعان اتا ءوزى كۇزەتكەنىن بۇكىل اۋىل ءبىلەدى. كەلگەن-كەتكەن اكىمدەردىڭ ءبارىنە ءوتىنىش جازۋدان جالىقپادى. اقىرى, وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, مادەنيەت ءۇيى ەڭسە كوتەردى.
قورعان اشاتاي ۇلى اربيگەندە جارىق دۇنيە ەسىگىن اشتى. بالالىق شاعى سوعىس جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ەرجەتىپ ءوسىپ, وقىپ, ءبىلىم الدى. 1958 جىلى ورال قالاسىنداعى ا.پۋشكين اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, 1963 جىلى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپاندەرىنىڭ مامانى بويىنشا ءبىتىرىپ شىعادى. بۇل كىسى ۇلاعاتتى ۇستاز رەتىندە بۇكىل عۇمىرىن بالا وقىتۋعا, اۋىل بالالارىنىڭ ءبىلىمدى بولىپ وسۋلەرىنە ارنادى.
حات سوڭىنا ءۇڭىلدىم: «53 جىل ۇستازدىق ەتتىم. قورىتىندىسىندا قازىرگىدەي عاجاپ ۋاقىتتى كوردىم. جاڭا زامان, جاڭاشىل ادام سەنبەس ۋاقىت كەلدى. بىزدەر ءبىر قازاق ءتىلىندە وقىتاتىن مەكتەپ سالدىرۋ ءۇشىن باستان نە وتكەرمەدىك؟.. ال قازىر تاۋەلسىزدىكتىڭ كەرەمەتى سول, ءجۇزدەگەن مەكتەپ بوي كوتەردى.
وسى كۇندى كورگەنىمە ريزامىن. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇنەمى ءبىلىم الىڭدار, وقىڭدار, ءۇيرەنىڭدەر دەپ جاتقانى دا سول, الەمدەگى 30 ەلگە جەتەيىك, قوسىلايىق دەپ تەگىن ايتپايدى عوي. مەملەكەت ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. ءدان ريزامىن. بالاباقشالار مەن مەكتەپتەر جانىنان 3-5 جاس ارالىعىنداعى بالالارعا ارنالعان شاعىن ورتالىقتار دا اشىلۋدا.تەك وقىپ, ءبىلىم السىن, بالالارىم!», دەپ اياقتاپتى حاتىن قارت ۇستاز.
بۇل كۇندە قورعان سمايىلحانوۆ شارباقتى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, «وبلىسقا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى, ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى. ەل گازەتى – «ەگەمەننىڭ» بەلسەندى, ارداگەر وقىرمانى. عيبراتتى جولدان وتكەن ارداقتى اكە. زاۋرە اپا ەكەۋى التى ۇل, قىز تاربيەلەپ ءوسىردى. قىزدارى انار مەن زەرە اكە جولىن قۋىپ, ۇستازدىق جولدى تاڭدادى. ۇلكەن قىزى ءمادينا دا, مىنە, اربيگەندە 36 جىل بويى مەكتەپتە جۇمىس ىستەيدى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى