تەاتر عانا سىڭىرە الاتىن ەستەتيكالىق-ەتيكالىق, رۋحاني-گۋمانيستىك تاربيەدەن بولەك, ونەردىڭ ماڭىزدى بولشەگى رەتىندەگى قىزمەتىنە قىلاۋ تۇسىرمەي, ساحنا ارقىلى تالاي تولقىننىڭ تۇساۋىن كەسىپ, سان بۋىننىڭ جۇرەگىنە ىزگىلىكتىڭ شامىن جاعىپ, الماتىلىقتار اراسىندا تيۋز اتالىپ كەتكەن ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى 70 جاسقا تولدى.
ءدال بۇگىن قاريانىڭ جاسىنا جەتكەن جاستار تەاترى ىرگەتاسىنىڭ قيىن-قىستاۋ جىلداردا قالانعانىنا قاراماستان, ىزگى, ويلى ۇرپاقتى قالىپتاستىرۋدى دىتتەگەن دانا اعالاردىڭ ارقاسىندا اياعىنان تەز تۇردى. 1946 جىلدىڭ 4 شىلدەسىندە ا.تولستويدىڭ «التىن كىلت» پەساسى بويىنشا قازاق تىلىندە تۇڭعىش رەت سپەكتاكل قويىپ, رەسمي تۇردە تۇساۋىن كەسكەن تەاتر ۇلتتىق ساحنا ونەرىنىڭ قالىپتاسۋى جولىندا ءوز ءداستۇرىن ساباقتاستىردى. بۋراتينو رولىندە ويناعان ا.مامبەتوۆانىڭ, باسقا دا قۋىرشاقتاردىڭ رولىندە كورىنگەن ك.ومىرزاقوۆ, ج.بەكتاسوۆا, ق.جاكىباەۆ, ح.كاماردينوۆا, ك.زاكارينا, ت.قوسىباەۆا سىندى ەڭ العاشقى قارلىعاشتاردىڭ ءىزىن ب.قالتاەۆ, س.ساتتاروۆا, ك.قوجابەكوۆ, ءا.ومىرزاقوۆا, م.باقتىگەرەەۆ, م.قۇلانباەۆ, ب.قۇلانباەۆا, م.جاقسىمبەتوۆا, ك.مۇراتاليەۆا, ر.اشىربەكوۆا, ا.كەنجەكوۆ, د.جولجاقسىنوۆ, ت.مەيراموۆ ءساتتى جالعادى. مەرەيتويعا ارنالعان سالتاناتتى كەشتىڭ شىمىلدىعى اشىلا سالا, تەاتردىڭ نەگىزىن قالاپ, تابانىنىڭ ءىزى مەن تالانتىنىڭ ءۇنى قالعان كيەلى ساحنا مايتالماندارىنىڭ بەينەسىمەن ورىلگەن تەاتر تاريحىنان سىر شەرتەتىن مازمۇنى تەرەڭ دەرەكتى فيلم كورسەتىلدى.
مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ءابدىقالىقوۆانىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ, تەاتر جەتىستىگىنە از-كەم توقتالىپ ءوتتى. «ەلىمىزدىڭ ىرگەلى رۋحاني ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە جاسامپاز حالقىمىزدىڭ جانە جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرىپ, تاريحي سانانى جاڭعىرتىپ, ساحنا ونەرىن دامىتىپ كەلە جاتقان بۇل تەاتردىڭ وتاندىق مادەنيەتتىڭ ورلەۋىنە قوسقان ۇلەسى قوماقتى دەپ بىلەمىن. 70 جىلدىق بەلەسىندە ءوزىنىڭ يگىلىكتى ءداستۇرىن قالىپتاستىرىپ, تالانتتى قالامگەرلەردىڭ كورنەكتى شىعارمالارىن ساحنالاپ, جۇرتشىلىقتىڭ ىقىلاسى مەن قۇرمەتىنە بولەنگەن نەبىر ءدۇلدۇل دارىندار مەن دارابوز ساڭلاقتاردىڭ كيەلى شاڭىراعىنا اينالدى» دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا. الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەكتىڭ قۇتتىقتاۋىن ءوز جۇرەكجاردى لەبىزىمەن جالعاعان ونىڭ ورىنباسارى ارمان قىرىقباەۆتىڭ شىنايى ءسوزى تالاي كوڭىلدى شىم ەتكىزدى:
«70 جاس دەگەن – ابىز شاق. سول سەبەپتى بالالار مەن جاستار تەاترى 70 جاستا دەگەننىڭ ءوزى قۇلاققا توسىنداۋ ەستىلسە دە, اۋديتورياسى, نەگىزىنەن, جاستار بولىپ ەسەپتەلەتىن بۇل تەاتر, بالالار مەن جاستاردىڭ بويىنا پاتريوتتىق رۋحتى سىڭىرۋدە 70 جاسقا, ابىز جاسقا جەتكەن ازاماتتاردىڭ ءوزىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن وراسان زور ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلەدى», دەدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى. سونداي-اق, تيۋز-ءدى قۇتتىقتاۋ ءۇشىن ساحناعا ءتىزىلىپ شىققان ەلىمىزدەگى ىرگەلى ونەر وشاقتارىنىڭ باسشىلارىنىڭ تىلەگى تالاي ۋاقىتقا دەيىن تولاستاماي ايتىلىپ جاتتى. كەش اياقتالعان سوڭ جەتپىس جىل بۇرىن وسى تەاتردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, ونەردەگى العاشقى قادامىن وسى تەاتر ساحناسىندا باستاعان اكتريسا تامارا قوسىباەۆانى وڭاشالاپ الىپ شىعىپ, وتكەن كۇندەردەن قىسقاشا ەستەلىك سۇرادىق.
– تەاترعا 1948 جىلى كەلدىم. 40 جىلعا جۋىق قىزمەت ىستەپ, 1986 جىلى وسى تەاتردان زەينەتكەرلىككە شىقتىم. العاش تەاترعا كەلگەندە ارامىزداعى جاسى ۇلكەن اقىلشىمىز دا, ەستيارىمىز دا كاماسي ومىرزاقوۆ ەدى. ومىرلىك جارى ءامينا ومىرزاقوۆا ەكەۋىنىڭ تەرى وسى تەاترعا ابدەن سىڭگەن. مەن تەاترعا كەلگەندە, 12 ادام عانا جۇمىس ىستەيتىن ەدىك. ماكىل قۇلانباەۆ پەن بيبيزا قۇلانباەۆا, اققاعاز مامبەتوۆا, ىدىرىس قاسىموۆ, مۇحتار باقتىگەرەەۆ, التىنبەك كەنجەكوۆ, قاسىم جاكىباەۆ سياقتى قاتارلاستىرىممەن جاستىق شاعىمىز دا, ارىپتەستىك تاعدىرىمىز دا بىرگە قالىپتاسىپ, بىرگە ءوتتى. وسىلاردىڭ اراسىندا قالقايىپ امان كەلە جاتقان, كوزى ءتىرى مەن عانا شىعارمىن. ۇلتتىق دراماتۋرگيا مەن الەمدىك, زاماناۋي كلاسسيكاداعى ءبىرتالاي بويجەتكەندەر مەن اياۋلى ارۋلاردىڭ, انالاردىڭ ءرولىن ساحنالادىم, – دەپ ەسكە الادى تامارا اپاي وتكەن كۇنىن.
جەتپىس جىلدىق جەمىستى تاريحى بار تەاتر تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان باستاپ تىنىسى اشىلىپ, كىشكەنتاي كورەرمەندەرى مەن ويلى جاستاردىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن جاڭا رەپەرتۋار تۇزگەنىنە ۋاقىت كۋا. مەرەيتويعا جاقسى تىلەك قانا جاراسادى. «ءومىر قىسقا بولسا دا, ونەر ماڭگى», مازمۇندى رەپەرتۋار, ارتيستەردىڭ ويىنى, جوعارى ساحنا مادەنيەتى, ءبارى-ءبارىنىڭ توعىسۋى كورەرمەن جۇرەگىنە جول تاۋىپ, ءوز كەزەڭىنىڭ ءۇنى بولىپ كەلە جاتقان تەاتر قارتتىققا قادام باسقان سايىن, جاستىق جىگەرىنىڭ شوعى مازداي تۇسسە ەكەن.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى