قالا قازانى ورتايمايدى

الماتىدان – ميرا بايبەك

الماتىنىڭ ەلىمىزدەگى اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرىن وتكىزۋ­دىڭ نەگىزگى نارىعى بولىپ وتىر­عانى شىندىق. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, تۇرعىندار­دى ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر­­­مەن قام­­تاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اۋىل­­­­­­­­­شارۋاشىلىق ونىمدەرى ءجار­مەڭكەلەرىن ءجيى وتكىزىپ وتىرۋدى قالا اكىمشىلىگىنىڭ داستۇرگە اينال­دىرعانىنا ءبىراز بولدى. قازان ايىنىڭ العاشقى كۇ­نىندە وڭتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ءونىم­دەرى جارمەڭكەسى ءوتتى. تا­بيعي تازا ونىمدەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن قالا تۇرعىندارى دەم­ا­لىس كۇنى «استانا» الاڭىنا اعىل­­­­دى. جارمەڭكەگە قاتىسقان وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ 3 قالاسىمەن (شىمكەنت, تۇركىستان, ارىس) جانە 11 اۋدانىمەن بىرگە, الماتى قالاسىنىڭ 40 ساۋدا, تا­ماق كاسىپورنى دا جۇرتشىلىققا ءوز ونىمدەرىن ۇسىندى. جارمەڭكەگە جەتكىزىلگەن 50-دەن استام تاۋار تۇرلەرى, ونىڭ ىشىندە, ەت-ءسۇت, جە­مىس-جيدەك, بالىق سياقتى ءونىم­دەردىڭ باعالارى قالا بازارلارىنان 15-20%-عا تومەن بولدى. سونداي-اق, الماتىعا شىعىس قازاقستان وبلىسىنان 50 توننا بال الىپ جەتكەن ومارتاشىلار­دىڭ دا بال جارمەڭكەسى ءوتتى. ساپالى بالدىڭ 25 ءتۇرى جەتكىزىلگەن بۇل جارمەڭكەدە ومارتاشىلار ساتىپ الۋشىلارعا بالدىڭ ءدامىن تا­تىپ, ارا ونىمدەرىن دۇرىس تاڭ­داۋعا مۇمكىندىك بەردى. ال قالا اكىم­­دىگى ءوز تاراپىنان ءونىمىن ساۋ­دا­لاۋشىلارعا ساۋدا ورىندارىن تەگىن بەرىپ, جۇمىس ىستەۋگە قاجەتتى مۇمكىندىك جاساۋعا تىرىستى. مۇنداي جارمەڭكەلەردى وتكىزۋ قالاداعى ساۋدا قاۋىپسىزدىگى مەن ينفلياتسيانى تومەندەتۋگە ىقپالىن تيگىزەتىنى ءارى تۇرعىنداردىڭ نەگىزگى ازىق-ت ۇلىكتى قولجەتىمدى باعا­مەن الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزاتىنى انىق.

شىمكەنتتەن – باقتيار تايجان

بيىل وڭتۇستىكتە بيدايدان رە­كوردتىق كورسەتكىش الىندى. ءار گەكتاردان 22 تسەنتنەردەن اينالىپ, ەگىس كولەمى وتكەن جىلدان 13 مىڭ گەكتارعا ارتتى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نى­عايتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى تابىستى جۇمىس جاساۋ كەرەك. بۇل باعىتتا 29 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. وسىنداي مەملەكەتتىك قول­داۋلاردىڭ ناتيجەسىندە ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى­نىڭ جالپى ءونىم كولەمى 123 ملرد تەڭگەگە جەتتى. اعىمداعى جىلى داندىك ءجۇ­گەرىدەن 108,4 مىڭ توننا, كوك­ونىستەن 811 مىڭ توننا, باقشادان 1 252 مىڭ توننا, كارتوپتان 195 مىڭ توننا, ماساقتى داقىلداردان 470 مىڭ توننا ءونىم جينالدى. جىل باسىنان فەرمەرلەرگە «ىرىس» قارجىلاندىرۋ ۇيىمى ار­قىلى تومەنگى پايىزبەن 486 جوبانى قارجىلاندىرۋعا 1,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەسيە بەرىلدى. وبلىس اكىمى بەيبىت اتام­قۇ­لوۆتىڭ باستاماسىمەن شىم­كەنتتە ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى قۇرىلىپ جاتىر. ويتكەنى, قالا حالقى ءبىر ميل­ليونعا جەتتى. بۇل ءبىر جاعىنان اۋدان, قالالارداعى شارۋالار مەن ديقانداردىڭ دايىنداعان مال ەتى جانە داقىلدارىن وتكىزۋگە سەپ­تەسەدى. سونىمەن قاتار, اۋىل­شا­رۋاشىلىق ونىمدەرىن قاي­تا وڭدەۋگە ۇلكەن ءمان بەرىلىپ وتىر. سوندا سىرتتان تاسىمالدا­نىپ كەلگەن تاۋارلار اعىنىن شەك­تەۋ­گە بولادى.

اقتوبەدەن – ساتىبالدى ءساۋىرباي

اقتوبەدە جاز بويى ۇيىم­داستىرىلعان اۋدانداردىڭ كۇن­دەرى اياسىندا جارمەڭكەلەر ءوت­كىزىلىپ, قالالىقتار ارزان  ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىلدى. قالا تۇرعىندارىن جەتكىلىكتى كو­لەمدە كوكونىس ونىمدەرىمەن قام­­تاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2015 جىلى «نيكا-99» جشس جانە «اگروفيرما كوكتەم» جشس جى­لى­­جاي قۇرىلىسى جانە كەڭەيتۋ بويىنشا جوبالار ىسكە اسىرىلدى.  سونداي-اق, ماكارون ونىمدەرىن ءوندىرۋ بويىنشا قۋاتى 11 مىڭ تون­نانى قۇرايتىن «جاڭا-ءالجان ديىرمەن كومبيناتى» جشس-ءنىڭ ءوندىرىسى ىسكە قوسىلدى. قازىردىڭ وزىندە «ايبەك» اكك» جشس قۋاتى 5,0 مىڭ توننانى قۇرايتىن ەت كونسەرۆىلەۋ تسەحىن پايدالانۋعا بەردى. سونداي-اق, «ايس» جشس قۋات­تىلىعىن تاۋلىگىنە 50 تونناعا دەيىن جاڭارتتى,  «تولەريس» جشس تاۋلىگىنە 3 توننا ءسۇت ءوندىرۋ تسەحىن ىسكە قوستى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ تامىز ايىن­دا «بازارلار باسقارماسى» جشس مەن «پريگورودنىي» اۋىل شارۋاشىلىعى فيرماسى» جشس اراسىندا تۇراقتاندىرۋ قورىنا كيلوسىن 50 تەڭگەدەن 1000 توننا كارتوپ, 45 تەڭگەدەن 136 توننا ءسابىز, 30 تەڭگەدەن 68 توننا قى­رىق­قابات, 55 تەڭگەدەن 10 توننا قىزىلشا ساتىپ الۋعا كەلىسىم شارت جاساستى. جالپى سوماسى 58710000 تەڭگە قۇرايدى. قازىر وسىنشاما كولەمدەگى كوكونىستى قويمالارعا سالۋ باستالدى, بۇل جۇمىس ۇستىمىزدەگى جىلعى 10 قا­­را­­شادا اياقتالادى. سونداي-اق, تۇراقتاندىرۋ قورىن قۇرۋ كوميسسيا­سىندا  ساتىپ الىناتىن كارتوپ كولەمىن 300 تونناعا ارتتىرۋ ماسەلەسى  قارالدى, «اقتوبە فۋدس» جشس-نەن  ليت­رىن 300 تەڭ­گەدەن 100 توننا كۇنباعىس مايىن ساتىپ الۋعا شە­شىم قابىلداندى. 200 توننا پيازدى ەلىمىزدىڭ وڭ­تۇستىك ايماقتارىنان ساتىپ الۋ كوز­دەلۋدە. قوستاناي وبلىسىنان ۇن ساتىپ الۋ قاراستىرىلۋدا. قالادا 35 وسى زامانعا ساۋ­دا نىساندارى جۇمىس ىستەيدى. جەر­گىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرى ءىرى ساۋدا جەلىلەرى ارقى­­لى دا ۇسىنىلادى. «انۆار», «دينا» ءىرى جەلىلىك دۇكەندەرىمەن, ازىق-ت ۇلىك بازارلارىمەن ساۋدا ۇستەمەسىن 10 پايىزدان ارتتىرماۋعا مە­مو­راندۋمعا قول قويىلدى. جام­­بىل, وڭتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا جانە قوستاناي وبلىستارىمەن وڭىرارالىق كووپە­راتسيا اياسىندا نەگىزگى ازىق-ت ۇلىكتى تولىقتىرۋعا  فورۆاردتىق كەلىسىمشارت جا­سالعان. وڭىردە 33 الەۋمەتتىك ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى تۇراقتى قولجەتىمدى دەڭگەيدە ۇستالۋدا.

وسكەمەننەن – دۋمان اناش

حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتا­ماسىز ەتۋمەن بىرگە تاۋاردى تومەن باعامەن ساتۋ دا وزەكتى. بۇل تاراپتا وسكەمەن قالاسى اكىمدىگى ارنايى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. بۇگىندە ساۋدا نىساندارىنىڭ جەتەكشىلەرى­مەن كەلىسۋ بارىسىندا 24 الەۋمەتتىك ءبولىم ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. مۇندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاعام ونىمدەرىنىڭ ۇستەمەسى 10 پايىزدان اسپايدى. بۇل بولىمدەر قالانىڭ ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى ساناتىنداعى «كپ «تورگ» جشس («كولوس», «سامال», «ۆولنا», «45-ءشى گاسترونوم»), «ريددەر» جشس,  «تەحماركەت» دۇكەندەرى, «ءجار­دەم», «دينا», «زارەچنىي», «دوستىق» بازارلارىندا ورنالاسقان. قالا تۇرعىندارىنا قول­جەتىم­دى باعالارمەن ونىمدەردى ساتۋ بو­يىنشا  تاۋار وندىرۋشىلەرمەن, كاسىپكەرلەرمەن, بازارلارمەن, تولايىم ساتۋشىلارمەن جانە دۇكەندەرمەن مەموراندۋمدار جاسالۋدا.  نان باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا وسكەمەن قالاسى اكىمدىگى گلۋبوكوەلىك «شاحان اتا» پكف» جشس  ناۋبايحاناسىمەن كە­لىسىم جاسادى. اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا «جاردەم» بازارى اۋماعىندا قالا اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن «بوكوۆ» فيرما­لىق ساۋدا نۇكتەسى اشىلدى. وندا ماكارون ونىمدەرىنىڭ الۋان ءتۇرى, ۇننىڭ ءار ءتۇرلى سۇرىپتارى, قانت, شاي, جارما تۇرلەرى نارىقتان تومەن باعالارمەن حالىققا ۇسىنىلۋدا. «فرەش ماركەت» ساۋدا ورتا­لىعى, «مەتاللۋرگتەردىڭ مادە­نيەت سارايى» اۋماقتارىندا تۇر­­­عىنداردى 10-15 پايىزدىق ءتو­مەن باعالارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اپتا سايىن سەنبىلىك جارمەڭكە ۇيىمداستىرىلۋدا.