«قازترانسگاز» اق «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋدا
ءبىر جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا «قازترانسگاز» بىرنەشە ءىرى جوبانى ەڭسەردى. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ۇلتتىق وپەراتورىمىز ەل ەكونوميكاسىنداعى ەڭ ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى – «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ «س» جەلىسىن پايدالانۋعا بەرگەن بولاتىن.
بۇل – ەنەرگەتيكالىق جانە وڭىرلىك ارىپتەستىك سالاسىنداعى ءىرى حالىقارالىق جوبانىڭ قورىتىندىلاۋشى كەزەڭى بولدى.
ەندى مىنە, كەزەكتى رەت ەكى مەملەكەتتىڭ, ياعني قازاقستان مەن قىتايدىڭ بەلدى باق وكىلدەرى ارنايى جولعا شىعىپ, شالعايدا جاتقان الماتى وبلىسى ۇيعىر اۋدانىندا ۇلكەن ءىستىڭ بىتكەنىنە كۋا بولدىق.
ءبىز بۇعان دەيىن دە مىنا جاھان قازىر تابيعي رەسۋرستار ءۇشىن تالاسىپ, قىرعي-قاباق بولىپ جاتقان زاماندا قازاقستان اينالاسىنداعى كورشىلەرىمەن قاي كەزدە دە كوكەيكەستى بولىپ كەلگەن كوگىلدىر وتىن ماسەلەسىن تاتۋ جولمەن شەشىپ جاتقانى شىنىندا تەرەڭ ساياسي مانگە دە يە ەكەنىن ءتىلگە تيەك ەتكەنبىز. سودان بەرى وزگەرگەن دۇنيە جوق. ال تابيعي وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى سول كۇيىندە قالا بەرمەك.
سونىمەن, وتكەن جۇما كۇنى سالتاناتتى تۇردە «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى «س» جەلىسىنىڭ №4 جانە 8 كومپرەسسورلىق ستانسالارىن پايدالانۋعا بەرۋ رەسمي ءراسىمى ءوتتى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, بۇل ستانسالار جالپى ۇزىندىعى 7,5 مىڭ شاقىرىمنان استام «تۇرىكمەنستان – وزبەكستان – قازاقستان – قىتاي» ترانسۇلتتىق ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلاتىن «قازاقستان-قىتاي» قۇبىرىنىڭ قىسىمىن كوتەرىپ, گاز وتكىزگىشتىك الەۋەتىن ايتارلىقتاي كۇشەيتەدى. ال «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى «س» جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى – 1303 شاقىرىم.
بۇل وقيعانىڭ ەرەكشە اتاپ ايتاتىن تۇسى – زاماناۋي تەحنيكامەن جابدىقتالعان الىپ كومپرەسسورلىق ستانسالار قاشىقتىقتان باسقارۋ جولىمەن, ياعني كادىمگى سمارتفون ارقىلى باسقارۋ, باقىلاۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. قاۋىپسىزدىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن دە قامتاماسىز ەتىلگەن.
ەندىگى جەردە بۇل نىسانداردىڭ جۇمىسى «س» جەلىسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جىلىنا 20 ميلليارد تەكشە مەتر گازعا دەيىن ۇلعايتۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. ال ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان بارلىق ءۇش «ا», «ۆ» جانە «س» كومپرەسسورلىق ستانسالاردىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالعاننان كەيىن گاز تاسىمالداۋ قۋاتتىلىعى جىلىنا 55 ميلليارد تەكشە مەترگە دەيىن جەتەدى.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, جاڭا كومپرەسسورلىق ستانسالار الەمدەگى جەتەكشى گازتۋربينالىق جانە كومپرەسسورلىق تەحنيكالارىن جاسايتىن «Rolls-Royce» ءجانە «General Electric» كومپانيالارىنىڭ يننوۆاتسيالىق قۇرال-جابدىقتارىمەن جاراقتالعان. «قازترانسگاز» اق تاپسىرىسىمەن ەلىمىزدىڭ گاز تاسىمالداۋشى ءجۇيەسى ءۇشىن الىنعان گاز ايداۋشى اگرەگاتتاردىڭ قازىرگە تاياۋ جانە الىس ەلدەردە بالاماسى جوق دەۋگە بولادى. ويتكەنى, بۇل تەحنولوگيالار ەڭ سوڭعى, ەڭ جەتىلدىرىلگەن, ءتيىمدىلىگى جوعارى يننوۆاتسيالىق جابدىقتار. مۇنان دا بولەك كومپرەسسورلىق ستانسالاردىڭ قوسىمشا كومەكشى جۇيەلەر كەشەنى ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن پايدالانۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە قاۋىپسىز جانە تەحنولوگيالىق تۇرعىدا ۇزدىكسىز گاز تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتە الادى. بۇدان باسقا, اگرەگاتتاردى ازىرلەۋ بارىسىندا ونىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى دە ەسكەرىلگەن. ياعني, كومپرەسسورلىق ستانسالار زياندى قالدىقتاردى اۋاعا بارىنشا از شىعارادى ءارى قۇرعاق قالدىقتاردى ءسۇزىپ وتىراتىن جۇيەمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
سونىمەن, جاڭا نىسانداردى سالتاناتتى تۇردە ىسكە اسىرۋ شاراسىنا قازاقستان مەن قىتاي تاراپىنان وسىناۋ جوباعا تىكەلەي جاۋاپتى كومپانيالار مەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى تۇگەل قاتىستى. بۇل وقيعانىڭ ءوڭىر ءۇشىن دە, مەملەكەت ءۇشىن دە ماڭىزدىلىعىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ اتاپ ءوتتى. ال الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى عالىمجان ءابدىرايىموۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىر عانا كومپرەسسورلىق ستانسا وعان جاقىن ەلدى مەكەندەردىڭ 100-گە تارتا تۇرعىنىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدى.
سونىمەن, ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن ترانزيتتىك گاز قۇبىرىنىڭ قۋاتىن ارتىراتىن كومپرەسسورلىق ستانسالاردى قوسۋ پلانشەت ارقىلى ونلاين جۇيەدە جۇزەگە اسىرىلدى. ياعني كس-4 جامبىل وبلىسى تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى لۋگوۆوي ستانساسى ماڭىندا بولسا, ەكىنشى كس-8 ءبىز تۇرعان الماتى وبلىسى ۇيعىر اۋدانى شارىن كەنتىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان ەدى.
وسىناۋ ايتۋلى شارادا «قازمۇنايگاز» ۇك» اق اتقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى قايرات ءشارىپباەۆ: «وتاندىق گاز سالاسىن دامىتۋ مەملەكەتتىك ەنەرگيا ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىزدىڭ الدىمىزعا ەكسپورتتىق باعىتتاردى كەڭەيتۋ, وتاندىق گاز ءترانزيتىن ۇلعايتۋ جونىندە ءمىندەتتەر قويدى. سوندىقتان «قازترانسگاز» ەكسپورتتىق گاز تاسىمالداۋ دالىزدەرىن كەڭەيتۋگە, ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە زور كوڭىل بولەدى. بۇل گاز ماگيسترالدارىنىڭ ۇزاق جىلدار بويىنا ىركىلىسسىز جۇمىس ىستەۋىنە عانا ەمەس, تاسىمالداۋ كولەمدەرىن قاجەتتىلىگىنە قاراي ۇلعايتۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى, پايدالانۋعا بەرىلەتىن كومپرەسسورلىق ستانسالار «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن كەيىننەن ۇلعايتۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ جوبالانعان. ياعني, 4-ءشى جەلى سالىنعان جاعدايدا جاڭا كومپرەسسورلىق ستانسا سالىپ, وعان قوماقتى اقشا جۇمساۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبىز بارلىق بۇرمالاردى توسەپ قويعاندىقتان, تەك جاڭا جەلىنى قوسۋ قالدى. بۇدان باسقا, وسى وڭىرلەردىڭ بارلىق تۇتىنۋشىلارىن گازعا قوسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بۇرما گاز قۇبىرلارى كوزدەلگەن», – دەپ اتاپ ءوتتى.
سونىمەن, قۇرىلىسى 2013 جىلى باستالعان ستانسانىڭ نەگىزگى تاپسىرىس بەرۋشىسى «ازيالىق گاز قۇبىرى» جشس مەن «سرسس» جشس بىرىككەن كاسىپورنى بولىپ تابىلادى. اتالمىش كومپانيالار اتىنان «ازيالىق گاز قۇبىرى» جشس باس ديرەكتورى چجۋن فان ءسوز الىپ, ستانسالاردىڭ ءساتتى جۇمىسقا قوسىلۋىمەن قۇتتىقتاپ, جوبانى ءجۇرگىزۋ بارىسىندا ۇدايى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعان «قازترانسگاز» كومپانياسىنا ۇلكەن العىسىن ءبىلدىردى.
قالاي دەسەك تە, بۇل نىسانداردىڭ ىسكە قوسىلۋى بىرقاتار ستراتەگيالىق ماقساتتاردى شەشە الادى. ونىڭ ىشىندە ىشكى نارىقتى گازبەن ىركىلىسسىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وڭتۇستىك ءدالىزدىڭ گاز تاسىمالداۋ قۋاتىن ارتتىرۋ دا بار. جانە قىتاي باعىتىنداعى ەكسپورتتىق ءمۇمكىندىكتەردى ۇلعايتىپ, وعان قوسا ەلىمىزدەگى ماگيسترالدى گاز قۇبىرلارىن بىرىڭعاي گاز تاسىمالداۋ ءجۇيەسىنە بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى