كەزىندە قازاق بوكسى ماقتانىشتارىنىڭ ءبىرى بولعان كسرو-نىڭ 1984 جىلعى چەمپيونى, 1985 جانە 1986 جىلدارعى كۇمىس جۇلدەگەرى اسىلبەك قيلىموۆتى سپورت جانكۇيەرلەرى ۇمىتا قويماسا كەرەك. جاقىندا ءبىز بەلگىلى بىلعارى قولعاپ شەبەرىمەن كەزدەسىپ, از-كەم اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– بوكستىڭ سۇيەك مايىن شاققان شەتەلدىك ءبىر ءجۋرناليستىڭ «مايك تايسون – ءوز مۇمكىنشىلىگىنىڭ 50 پايىزىن عانا جۇزەگە اسىرعان بوكسشى» دەگەن پىكىرىن وقىپ ەدىم. ءتورتكۇل دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن «تەمىر تايسون» ءوز مۇمكىنشىلىگىن جارتىلاي عانا جۇزەگە اسىرسا, قازاقتىڭ كۇرزى جۇدىرىقتى جىگىتى اسىلبەك قيلىموۆتا بۇل كورسەتكىش 30-40 پايىزدى قۇرايتىن شىعار. نەگە؟
– راحمەت. شىنىمدى ايتسام, وسى سۇراقتى وزىمە دە كوپ قويدىم. ونىڭ جەتەگىندە وي دارياسىنا سان رەت شومدىم. بىراق ءالى ونىڭ ناقتى جاۋابىن تابا العان جوقپىن. كوپ نارسەنى كۇنى بۇگىنگە دەيىن تۇسىنە الماي, دال بولامىن. بارىنە سپورتپەن قويان-قولتىق قاباتتاسىپ جۇرەتىن ساياسات كىنالى سياقتى.
– سوندا ءوزىڭىزدى «توتاليتارلىق جۇيەنىڭ سولاقاي ساياساتىنىڭ قۇربانىمىن» دەپ سانايسىز با؟
– بۇگىندە ولاي دەپ, ءوزىمدى تىم جوعارى باعالاعىم كەلمەيدى. بىراق مەن ءبىر-ەكى مىسال كەلتىرەيىن. 1979 جىلى مولداۆيادا كسرو-نىڭ جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى چەمپيوناتى ءوتتى. وعان قاتىسۋ ءۇشىن قالا, وبلىس, سپورت قوعامى جانە بۇكىلوداقتىق كاسىپوداق سپورت قوعامىنىڭ بىرىنشىلىكتەرىن جەڭۋ كەرەك. مەن ولاردىڭ ۇشەۋىن وڭاي جەڭىپ شىعىپ, جەڭىمپاز اتاندىم. سوڭعىسىندا اقتىق باسەكەدە ۇتىپ تۇرسام دا, پريبالتيكالىق قارسىلاسىمنىڭ قولىن كوتەردى. نەگىزى, مۇندا ەكىنشى ورىن العان بوكسشىنىڭ ءوزىن وداق چەمپيوناتىنا شاقىرتۋلارى كەرەك-ءتىن. بىراق مەنى ەشكىم دە شاقىرمادى. باپكەرىم الەكساندر دراچ بۇرىن مولداۆيادا قىزمەت ەتكەن مامان ەدى. ول بىردەن ءوزىنىڭ بۇرىنعى تانىستارى ارقىلى مەنى سول رەسپۋبليكا قۇراماسىنا قوسىپ جىبەردى. ويتكەنى, ول كەزدە چەمپيوناتتى ۇيىمداستىرۋشى رەسپۋبليكاعا ءوز كومانداسىن قويۋعا رۇقسات بەرىلەتىن. ءسويتىپ, مەن مولدوۆاندار كومانداسى ساپىندا رينگكە شىقتىم. ابدەن اشىنسام كەرەك, قارسىلاستارىمدى العاشقى راۋندتاردا-اق نوكاۋتپەن جەڭە باستادىم. سودان بارلىق قارسىلاستارىمدى ۇتىپ, جاسوسپىرىمدەر اراسىندا وداق چەمپيونى اتاندىم. بۇدان كەيىنگى ءۇش جىلدا قاراعاندىدا (1980), پەنزادا (1981), كاۋناستا (1982) وتكەن جاسوسپىرىمدەر بىرىنشىلىكتەرىندە توپ جاردىم.
كەيىن كسرو قۇراماسى ساپىندا ونەر كورسەتە باستاعاندا باپكەرلەردىڭ كەي قىلىقتارىن تۇسىنە الماي-اق قويدىم. فينليانديادا وتكەن حالىقارالىق تۋرنيردەگى ءبىرىنشى جەكپە-جەكتە قارسىلاسىمدى ءبىرىنشى راۋندتا-اق نوكاۋتقا جىبەردىم. قۇرامانىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى ارتەم لاۆروۆ ماعان ۇرىستى. «نەگە جۇدىرىقتاسپايسىڭ؟» دەيدى. ەكىنشىسىندە نوكاۋتقا ءتۇسىردىم. لاۆروۆ تاعى جەر-جەبىرىمە جەتتى. ءۇشىنشى جەكپە-جەگىمدە قاشىپ-پىسىپ ءجۇرىپ الدىم. ۇزىلىستە لاۆروۆ ماقتادى. «مىنە, وسىلاي جۇدىرىقتاسۋ كەرەك» دەپ قويادى. سوڭىندا ونى دا سىلق ەتكىزدىم. لاۆروۆ تاعى ۇرىستى. ال مەن تۇسىنبەيمىن. نەگە مەن ءوزىمدى باسقاعا ۇرعىزىپ قويۋىم كەرەك؟!
– ەڭ وكىنىشتىسى, حالىقارالىق ارەنادا ەلەۋلى جەڭىسكە جەتە المادىڭىز. ونىڭ دا سىرى بار ما؟
– ۇزىن-قىسقاسى 15 حالىقارالىق تۋرنيردە جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا شىعىپ, وسىنشا رەت كسرو تۋىن كوكتە جەلبىرەتتىم. مۇنى ماقتان ەتەمىن. اق شارشى الاڭداعى ەڭ باستى ارمانىم وليمپيادا چەمپيونى بولۋ ەدى. ول جۇزەگە اسپادى. ونىڭ دا سەبەبى بار. 1984 جىلى وليمپياداعا باراتىن كسرو قۇراماسىنىڭ ساپىنا 4 قازاق ىلىندىك. ءتورت قازاق! ك.ءابدىراحمانوۆ, س.نۇرقازوۆ, س.قوناقباەۆ جانە مەن. بىراق وليمپيادا قارساڭىندا بىزگە كسرو لوس-اندجەلەسكە سپورتشىلاردى جىبەرمەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن مالىمدەدى.
ءوز باسىم جاي سوققانداي, مەڭ-زەڭ بولدىم. وسىدان كەيىن سپورتتى ساياسات دەمەي كور. ال سول وليمپيادادا مەن ەكى رەت جەڭگەن وڭتۇستىك كورەيا بوكسشىسى شين دجۋن-سوپ چەمپيون اتاندى. مەن ونى 1982 جىلى 18 جاسىمدا فينليانديادا نوكاۋتقا تۇسىرگەنمىن. سودان سوڭ 1983 جىلى تايلاندتا تازا جەڭگەنمىن.
– سوققىڭىزدىڭ قۋاتتى بولۋى جاراتىلىستان با, الدە جاتتىعۋلار ارقىلى قول جەتكەن جەتىستىگىڭىز بە؟
– تابيعي جاراتىلىستان. ءتاڭىردىڭ بەرگەن سىيى شىعار. اۋىلدا وستىك. ۇيدە مال بار, باۋ-باقشا دا بولاتىن. ولاردىڭ بارىنە سۋ كەرەك. قۇدىقتان قاۋعامەن سۋ تارتاتىنمىن. ەكى شەلەكتى ءيىن اعاشقا ءىلىپ, ەكەۋىن قولعا ۇستاپ, تاسيتىنبىز. قىسقا وتىن دايىنداۋ ءۇشىن قول ارامەن ارالاپ, بالتامەن اعاش جاراتىنمىن. مۇمكىن وسى جۇمىستاردىڭ دا سەپتىگى تيگەن شىعار. جالپى, مەن رينگتە 216 جەكپە-جەك وتكىزىپ, ونىڭ 82 پايىزىن اياعىنا جەتكىزبەي اياقتادىم. كسرو قۇراماسىنىڭ ساپىنداعى جاتتىعۋلاردا سوققىمدى تەكسەرگەندە, 724 كيلونى كورسەتكەن.
– بوكستان نەگە تىم ەرتە, 23 جاسىڭىزدا, ەڭ وكىنىشتىسى, وليمپيا ويىندارىنا ءبىر جىل قالعاندا كەتتىڭىز؟
– جالىقتىم. رينگتە وتكىزگەن 10 جىل ومىرىمدە ادىلەتتىلىك كوردىم دەپ ايتا المايمىن. ال وليمپياداعا باراتىن قۇرامانىڭ ساپىنا مەنى الاتىندارىنا سەنىمدى بولعان جوقپىن. سول سەبەپتى 1987 جىلى قولعابىمدى «بۇرىشقا» اتىپ ۇردىم.
اڭگىمەلەسكەن
نۇرعازى ساساەۆ