جوعارعى پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا سەناتور ج.ەرعاليەۆ جاساعان دەپۋتاتتىق ساۋال نازار اۋدارتتى
– قۇرمەتتى جابال ەرعالي ۇلى, «بۋراباي» كۋرورتتى ايماعىنا بايلانىستى سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىڭىزعا نە تۇرتكى بولدى؟
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بۋراباي» ۇلتتىق ساياباعىنىڭ قىزمەتى تۋرالى بەرگەن سۇحباتىندا «بۋراباي – قازاقستاننىڭ ءىنجۋ-مارجانى. مۇندا بولعاندا ءان ايتپاۋ, شابىتتانباۋ مۇمكىن ەمەس» دەي كەلىپ, استانا مەن بۋراباي ارالىعىنداعى ورمان القاپتارىن بىرىكتىرۋ مىندەتىن العا قويعاندىعىن جانە ونىڭ ورىندالىپ كەلە جاتقانىن ايتقان بولاتىن. مىنە, وسى ماڭىزدى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ايرىقشا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان بۋراباي اۋدانىنداعى قازاق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن اگروورمانمەليوراتسيا شارۋاشىلىعىنىڭ دەندرولوگيالىق پاركى. مەن وسى ۇيىمداردىڭ سوڭعىسىنىڭ بۇگىنگى مۇشكىل حالىنە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋداردىم.
– ونىڭ قىزمەتى تۋرالى شاعىن انىقتاما بەرە كەتسەڭىز؟
– ەلباسى ن.نازارباەۆ 2007 جىلى وسى دەندروپاركتىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, استانانىڭ جاسىل بەلدەۋىن قالىپتاستىرىپ جاتقان كەزدە جاس وسكىننىڭ ءتۇرى مەن تەگىن, اۋدانداستىرىلۋىن, سۇرانىستاعى تۇقىم دايىنداۋدى جانە وعان قاتىستى عىلىمي نەگىزدەمەلەر مەن ۇسىنىستاردى باسشىلىققا الۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, وسىعان بايلانىستى ءمىندەتتەمەلەر جۇكتەگەن. پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرمالارى ويداعىداي ورىندالىپ كەلەدى. استانانىڭ «جاسىل بەلدەۋىنىڭ» اۋماعىندا نەگىزىنەن بۋرابايلىق عالىمداردىڭ جاڭا پاتەنتتەرىمەن وسىرىلگەن باعالى اعاشتارى, سايالى وسكىندەرى جايقالىپ تۇر. سونداي-اق, دەندروپارك وسىمدىكتەردى ساقتاپ قالۋ, جەرسىندىرۋ جولىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ, ەكزوتيكالىق, تەحنيكالىق, ازىق-ت ۇلىكتىك, ەمدىك جانە دەكوراتيۆتى وسىمدىكتەردىڭ ءتۇر-تۇرلەرىن ساقتاپ, ءوسىرىپ, تاراتۋدىڭ بىردەن-ءبىر بازالىق ورتالىعى بولىپ وتىر. جالپى اۋماعى 31 گەكتار بولاتىن ونىڭ كوللەكتسياسىندا بۇگىنگى كۇنى سولتۇستىك امەريكا, ەۋروپا, قيىر شىعىس, جاپونيا, قىتاي جانە ت.ب. ەلدەر مەن ايماقتاردان اكەلىنگەن وسىمدىكتەر مەن اعاشتاردىڭ 2 مىڭنان ارتىق تۇرلەرى مەن سورتتارى بار.
– تاماشا ەكەن عوي. ەندى سونىڭ قانداي پروبلەماسى بار؟
– وسى تاماشا دۇنيەنى ودان ءارى جاقسارتا ءتۇسۋ مەن ساقتاۋعا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, قاجەتتى قاراجات ءبولۋدى سۇراعان دەندروپارك باسشىلىعىنىڭ ءوتىنىش-تىلەكتەرىنە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن بۇرىنعى قازاق اگروناۆيگاتسيا قولداۋ بىلدىرمەي وتىر. عالىمدارىمىزدىڭ ۇزاق جىلدار بويعى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە قۇرىلعان كەشەن بارعان سايىن ماڭىزدىلىعىن جوعالتىپ, قۇلدىراپ بارادى. ادامدار ءۇشىن جاپپاي دەمالىستى ۇيىمداستىرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋىنىڭ كەسىرىنەن جابايى تۋريزم ەتەك الىپ, قورشالماعان ورماننىڭ اۋماعىنان دەمالۋشىلار جاڭا وتىرعىزىلعان كوشەتتەردى قازىپ الىپ, جەمىس-جيدەك, گۇل, ەمدىك وسىمدىكتەر مەن ولاردىڭ تامىرلارىن باقىلاۋسىز جيناۋ سياقتى كەلەڭسىز ىستەرگە جول بەرىپ ءجۇر. سوڭعى 20 جىلدان بەرى كوللەكتسيالىق وسكىندەردى وسىرۋگە, ولاردى كۇتىپ-باپتاۋعا قارجى بولىنبەي كەلەدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تەك بيۋدجەتتىك عىلىمي باعدارلامالار اياسىندا جۇرگىزىلەتىن عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە عانا قارجى بولىنەدى. بۇل قاراجات دەندروپاركتىڭ, اربورەتۋمنىڭ عىلىمي-تاجىريبەلىك نىساندارىن ۇستاۋعا جەتپەيدى. ال ءتۇرلى اعاشتار مەن بۇتالار ءوسىرىلىپ جاتقان مۇنداي تاجىريبەلىك نىساندارداعى وسىمدىكتەردى ۇدايى كۇتىپ, جاڭارتىپ, جاڭعىرتىپ وتىرۋ ءۇشىن ول تۇراقتى تۇردە قارجىلاندىرىلىپ تۇرۋى كەرەك.
– سونىمەن پرەمەر-مينيسترگە وسى ىستەر ءۇشىن ناقتى قانشا قاراجات ءبولىنۋ كەرەك ەكەنىن ايتتىڭىز؟
– قازاق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن اگروورمانمەليوراتسيا شارۋاشىلىعىنىڭ دەندروپاركى مەن اربورەتۋمىن تالاپقا ساي كۇتىپ, ۇستاپ تۇرۋعا جىل سايىن 22 ملرد 553 ملن تەڭگە, ال دەندروپارك پەن اربورەتۋمنىڭ نىساندارىن كورىكتەندىرۋگە 69 ملرد 101 ملن تەڭگە ەسەپتەلىنگەنىن, وسى قاراجاتتى ءبولۋ ماسەلەسىنىڭ وڭ شەشىلۋىن سۇرادىم. مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن قاجەتتى وسىناۋ قاراجات ۋاقىتىندا بولىنەر دەگەن ۇمىتتەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»