وتاندىق اۆتوكولىك ءوندىرىسى جاڭا جەتىستىككە قول جەتكىزدى
جۋىردا ەلىمىزدىڭ اۆتوكولىك سالاسى كاسىپورىندارىنىڭ وداعى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىنىڭ جۇمىس قورىتىندىسىن جاريالادى. بىرلەستىك ساراپشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, وتكەن سەگىز ايدا قازاقستاندا 42 ميلليارد تەڭگەدەن استام سوماعا 7313 اۆتوكولىك شىعارىلعان. سونىڭ ىشىندە ءبىر عانا تامىز ايىندا 2120 اۆتوكولىك (جەڭىل جانە جۇك كولىكتەرى مەن اۆتوبۋستاردى قوسىپ العاندا) شىعارىلىپتى. بۇل ءبىر ايدىڭ ىشىندە 12,3 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى دەگەن ءسوز.
ساراپشىلاردىڭ مالىمدەۋىنشە, ماۋسىم ايىنان باستاپ سوڭعى ءۇش ايدا, اسىرەسە, جەڭىل اۆتوكولىكتەر شىعارۋ كورسەتكىشى ۇزدىكسىز ءوسۋ ۇستىندە. ماسەلەن, ءسوز بولىپ وتىرعان تامىز ايىندا وتاندىق اۆتوكولىك قۇراستىرۋ ونەركاسىبى وسىنداي كولىك ءتۇرىنىڭ 1954 داناسىن شىعارىپتى. بۇل ونىڭ الدىنداعى شىلدە ايىندا شىعارىلعان جەڭىل اۆتوكولىك سانىنان 57,8 پايىزعا, ال 2015 جىلدىڭ تامىز ايىندا شىعارىلعاننان 4 ەسەگە ارتىق كورسەتكىش. وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىندا بار بولعانى 488 جەڭىل اۆتوكولىك شىعارىلعان ەكەن.
بۇل جەردەگى ۇلكەن ءبىر ماسەلە ەلىمىزدە قانشا اۆتوكولىك قۇراستىرىلىپ شىعارىلعاندىعىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار سول اۆتوكولىكتەردىڭ وتىمدىلىگىندە بولىپ وتىر. بۇل جاعىنان اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىكتەر بار ەكەن. ءبىز جوعارىدا قازاقستاندا بيىلعى جىلدىڭ سەگىز ايىندا 7313 اۆتوكولىكتىڭ شىعارىلعاندىعىن ايتقان ەدىك. ال مىنە, وسى سەگىز ايدا وتاندىق وندىرىسشىلەردىڭ ساتقان كولىكتەرىنىڭ سانى 7015 دانانى قۇراعان. بۇل كونۆەيەردەن شىعارىلعان جاڭا كولىكتەر كوپ تۇرىپ قالمايدى دەگەن ءسوز. ونىڭ ۇستىنە ەرەكشە تابىستى بولىپ وتىرعان تامىز ايىنىڭ قورىتىندىسىندا وتاندىق اۆتوكولىك قۇراستىرۋشىلاردىڭ ساتۋ نارىعىنداعى ۇلەسى 35 پايىزعا دەيىن جەتكەن. بۇل نە دەگەن ءسوز؟ بۇل ەلىمىزدە تامىز ايىندا اۆتوكولىك ساتىپ العان ءاربىر ءۇش ادامنىڭ بىرەۋى وتاندىق اۆتوكولىك يندۋسترياسى شىعارعان كولىكتىڭ پايداسىنا تاڭداۋ جاسادى دەگەن ءسوز. ەلىمىزدىڭ اۆتوكولىك ءوندىرىسى كاسىپورىندارى وداعىنىڭ ساراپشىلارىنىڭ ءمالىمدەۋىنشە, بۇل – سالا تاريحىنداعى ەڭ ۇزدىك ناتيجە, ياعني رەكوردتىق كورسەتكىش بولىپ تابىلادى.
– وتكەن تامىز ايى اۆتوكولىك قۇراستىرۋشىلار ءۇشىن بىرازعا سوزىلىپ وتىرعان داعدارىس كوبەسى سوگىلگەندەي جىلىمىق ايىنا اينالدى. ارينە, بيىلعى جىلدىڭ سەگىز ايىندا شىعارىلعان 7 مىڭنان استام اۆتوكولىك پەن ودان تۇسكەن 42 ميلليارد تەڭگەنىڭ قارجىسى وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىنعى داۋىرلەۋ شاعىمىزدىڭ كورسەتكىشتەرىنەن كوپ تومەن. بىراق تامىزداعى «جىلىمىق» اۆتوكولىك رىنوگىنداعى قۇلدىراۋعا مىقتى توسقاۋىل رەتىندە بوي كورسەتىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ءبىر ەسەپتەن العاندا, وتاندىق وندىرىسشىلەردىڭ قولايلى باعا ساياساتىن جۇرگىزۋى مەن ۇكىمەت تاراپىنان وتاندىق ءوندىرىستىڭ كولىكتەرىن ساتىپ الۋشىلارعا جەڭىلدىكتى نەسيە ۇسىنىلۋىنىڭ جەمىستى ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, جەڭىلدىكتى نەسيە بەرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما ىسكە قوسىلعان 16 ايدىڭ ىشىندە كولىك ساتىپ الۋشىلاردىڭ 40 پايىزى سونىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن. قازىر مۇنداي نەسيە العىسى كەلەتىندەردىڭ سانى ۋاقىت وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى, – دەيدى قازاقستان اۆتوكولىك سالاسى كاسىپورىندارى وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ولەگ الفەروۆ.
ەندى قازاقستاندىق اۆتوكولىك كاسىپورىندارىنىڭ نارىقتاعى جاعدايىنا كەلەيىك. ەگەر تالداۋلارعا سۇيەنسەك, اۆتوكولىك قۇراستىرۋ نارىعىندا بۇرىنعىسىنشا وسكەمەندىك «ازيا-اۆتو» اق-تىڭ الدىڭعى ورىندا كەلە جاتقاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سەگىز ايىندا بۇل كاسىپورىن 3673 اۆتوكولىك ساتىپ, قازاقستاندا قۇراستىرىلعان اۆتوكولىكتەردى ساتۋ نارىعىنىڭ 52,4 پايىزىن ەنشىلەگەن. ەكىنشى ورىندا 2311 اۆتوكولىكتى ساتۋعا شىعارىپ, نارىقتىڭ 32,9 پايىزىنا يەلىك ەتكەن قوستانايلىق «سارىارقااۆتوپروم» كاسىپورنى تۇر. مۇنان كەيىنگى ورىنداردا «اگروماشحولدينگ قازاقستان» اق (381 بىرلىك, 5,4 پايىز), «Hyundai Auto Truck & Bus» جشس (372 بىرلىك, 5,3 پايىز), «كاماز-ينجينيرينگ» (195 بىرلىك, 2,8 پايىز), «سەماز» جشس (83 بىرلىك, 1,2 پايىز) سەكىلدى وتاندىق اۆتوكولىك قۇراستىرۋ كاسىپورىندارى ورنالاسقان.
ال ەندى قازاقستاندا شىعارىلاتىن اۆتوكولىكتەردىڭ ىشكى نارىعىمىزدا قايسىسى وتىمدىرەك دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەيتىن بولساق, وندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سەگىز ايى بويىنشا ءتىزىم بىلايشا قالىپتاسادى ەكەن: Lada (1 450 بىرلىك), KIA (1 291 بىرلىك), Hyundai (1 194 بىرلىك), Skoda (597 بىرلىك), JAC (399 بىرلىك).
ەلىمىزدىڭ اۆتوكولىك, سونىڭ ىشىندە جەڭىل كولىكتەر جاساۋ سالاسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا پايدا بولعان ەڭ جاس سالالاردىڭ ءبىرى جانە جوعارى تەحنولوگيالى ءوندىرىس تۇرىنە جاتقىزىلادى. بىراق سوعان قاراماستان جانە داعدارىس ەكى وكپەدەن قانشا قىسىپ تۇر دەسەك تە, قازىردىڭ وزىندە بۇل سالا ىشكى جالپى ءونىمدى قالىپتاستىرۋدا وزىندىك ورنى بار مىعىم سەكتورلار قاتارىنا قوسىلىپ ۇلگەردى. ماسەلەن, وسى وتكەن سەگىز ايدا ونىڭ رەسپۋبليكالىق ءىجو قۇرىلىمىنا قوسقان ۇلەسى 42 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, بۇرىننان كەلە جاتقان جيھاز ءوندىرىسى (ۇلەسى 16,2 ميلليارد تەڭگە) مەن توقىما ونەركاسىبىنەن (23,8 ميلليارد تەڭگە) جانە فارماتسەۆتيكا سالاسىنان (25,4 ميلليارد تەڭگە) ەكى ەسەدەي اسىپ ءتۇستى.
سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»