كەز كەلگەن اتا-انا ءوز بالاسىن قانداي دا بولسىن قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋعا دايىن. ال ەندى وسى تۇستا جاس انالار تاراپىنان ۆاكتسيناتسيادان كەيىن ءارتۇرلى اسقىنۋلار بولادى دەگەن ۇرەيدىڭ نەگىزسىز ەكەندىگىن ءتۇسىندىرۋ اسا ماڭىزدى. ۆاكتسيناتسيادان باس تارتۋ سالدارىنان جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋلارى ارقىلى حالىقتىڭ بولاشاعىنا بالتا شابىلادى.
ماماندار بۇگىنگى تاڭدا قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ سەنىمدى قۇرالى ۆاكتسيناتسيا ەكەنىنە ەش كۇمان كەلتىرمەيدى. امەريكانىڭ اۋرۋدى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعى 1999 جىلى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا سوڭعى ءجۇز جىل ىشىندە جەر بەتىندەگى ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 30 جىلعا ۇلعايعان, ونىڭ ىشىندە شيرەك عاسىرى ۆاكتسيناتسيانىڭ جانە 5 جىلى – ساپالى اۋىز سۋدىڭ ارقاسىندا ەكەنى دالەلدەنگەن.
قازاقستان مەملەكەتى ءۇشىن ءوز ازاماتتارىنىڭ دەنىنىڭ ساۋلىعى – ەڭ ۇلكەن قۇندىلىق. كوپتەگەن اۋرۋلاردى ەمدەگەننەن گورى الدىن العان جەڭىل بولىپ ەسەپتەلىنەدى. سوندىقتان دا ەلىمىزدەگى ۆاكتسيناپروفيلاكتيكا ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدا ستراتەگيالىق اسا ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان بايسەركيننىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە «حالىقتىڭ دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە سايكەس, ۆاكتسيناتسيامەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر. پروفيلاكتيكالىق ەكپەلەردىڭ ۇلتتىق كۇنتىزبەسىنە ەنگىزىلگەن ۆاكتسينالاردىڭ بارلىعى قازاقستاندىقتار ءۇشىن تەگىن.
ءاربىر ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە ۆاكتسينالاردى ۇزدىكسىز جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كەلەسى جىلعا 25 پايىز پرەپاراتتار قورىن جوسپارلايدى. «ۋچاسكەنىڭ, قالانىڭ, اۋداندار مەن وبلىستاردىڭ دەڭگەيىندە يممۋنيتتەۋ تۇرعىنداردىڭ كەم دەگەندە 95%-ىن قامتىعان جاعدايدا عانا ۆاكتسينا ارقىلى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ حالىق اراسىندا بەلەڭ الۋىن توقتاتۋعا بولادى. مينيسترلىكتىڭ يممۋندىق پروفيلاكتيكا سالاسىنداعى باستى قىزمەتتەرىنىڭ ءبىرى – حالىقتى تەگىن يممۋنيتتەۋ باعدارلاماسىمەن قامتاماسىز ەتۋگە نەگىزدەلگەن. قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددۇ) ارقىلى ۇسىنىلعان جانە سەرتيفيكاتتالعان, سونداي-اق ساپاسىنا ءدال وسى ۇيىم كەپىلدىك بەرەتىن, ال قاۋىپسىزدىگى مەن ءتيىمدىلىگى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ءناتيجەلەرى ارقىلى دالەلدەنگەن ۆاكتسينالاردى ساتىپ الادى», دەيدى باۋىرجان ءساتجان ۇلى.
ەلىمىزدە ۇلتتىق ەكپە كۇنتىزبەسى تۇراقتى تۇردە جەتىلدىرىلىپ وتىرادى. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق قاراجاتتان 17 جۇقپالى اۋرۋعا قارسى, ال جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 4 جۇقپاعا قارسى ۆاكتسينالار ساتىلىپ الىنادى. سونىمەن قاتار, 2010 جىلدان باستاپ, «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ۇلتتىق يممۋنداۋ كۇنتىزبەسىنە بالالاردى پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا قارسى ۆاكتسينالاۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى. ددۇ-نىڭ ستاتيستيكاسىنا سۇيەنەر بولساق, ءارتۇرلى قوزدىرعىشتار, ونىڭ ىشىندە باسقاسىنان جيىرەك كەزدەسەتىن پنەۆموكوكك قوزدىرعىشتارى شاقىراتىن پنەۆمونيالاردان جىل سايىن 700 مىڭنان 1 ميلليونعا جۋىق 5 جاسقا دەيىنگى بالا كوز جۇمادى ەكەن.
قازاقستاندا پنەۆمونيادان كوز جۇمۋ ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ شەتىنەۋىنە سەبەپ بولاتىن اۋرۋلاردىڭ ىشىندە ءۇشىنشى ورىندا جانە بارلىق جۇقپالى اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم سەبەبى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇر. پەدياترلاردىڭ ەسكەرتۋى بويىنشا: ەرتە جاستا پنەۆموكوككتى وتيتكە شالدىعۋ ەستۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلۋى ءمۇمكىن, 5 جاسقا دەيىنگى بالالاردى زاقىمدايتىن مەنينگيتتىڭ شامامەن 15%-ى پنەۆموكوككتىڭ اسەرىنەن تۋىندايدى ەكەن, ال وسى قوزدىرعىش ارقىلى شاقىرىلعان پنەۆمونيا دەنە قىزۋىنىڭ وتە جوعارى بولۋىمەن جانە ەمدەۋگە بوي الدىرمايتىن اسقىنۋلارى ارقىلى سيپاتتالادى. ارينە, وكىنىشكە قاراي, بۇل تولىق ستاتيستيكا ەمەس. ماماندار ايسبەرگتىڭ تەك شىڭىن عانا تىركەپ ۇلگەرۋ مۇمكىن ەكەنىن مويىنداپ وتىر.
پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا كوبىنەسە يممۋنيتەتى تومەن بالالار مەن ەرەسەكتەر, جۇرەك-قان تامىرلارى جۇيەسىنىڭ سوزىلمالى اۋرۋلارى, بۇيرەك جانە ەندوكريندى جۇيە اۋرۋلارى, ونكولوگيالىق اۋرۋلار سالدارىنان السىرەگەن, سونداي-اق ەگدە ادامدار ءجيى شالدىعادى. پنەۆموكوككتى اۋرۋلارعا شالدىققىشتىق وتە جوعارى, سول سەبەپتى اسقىنۋلار تەك بالالاردىڭ اراسىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇكىل ءبىر وتباسىندا بەلەڭ الۋى مۇمكىن, ءارى سوڭعى جاعدايدا جۇقپالاردى تاراتۋشى اۋرۋعا شالدىققان ءسابيلەردىڭ اجەلەرى مەن اتالارى بولۋى مۇمكىن.
تاعى دا ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا شالدىققاننان كەيىن قايتادان بۇل قوزدىرعىشتىڭ باسقا تيپىمەن شاقىرىلاتىن اۋرۋ تۇرىنە دۋشار بولۋدىڭ الدىن الۋىنا ناۋقاستىڭ يممۋنيتەتى قاۋقارسىزدىعىنان جاعداي ۋشىعۋى ىقتيمال. پنەۆموكوككتى پنەۆمونيا وتە اۋىر وتەدى, ءارى بۇل قوزدىرعىش ادەتتە ءدارىگەرلەردىڭ ەمدەۋ ءۇشىن تاعايىندايتىن انتيبيوتيكتەرگە جىلدام داعدىلانىپ الادى. مۇنداي جاعدايدا پنەۆموكوكك جۇقپاسىنىڭ الدىن الۋدىڭ سەنىمدى ءارى جالعىز شەشىمى ۆاكتسيناتسيالاۋ. ماماندار ۇلتتىق كۇنتىزبەگە ەلىمىزدىڭ ەڭ كىشكەنتاي تۇرعىندارى ءۇشىن 3 رەتتەن تۇراتىن ەكپەلەردى ەنگىزۋ ارقىلى قازاقستاندا دۇرىس شەشىم قابىلدانعانىنا سەنىمدى. پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا قارسى ۆاكتسيناتسيا جۇرگىزۋ تاراتۋشىلاردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى. بارلىق جاستاعى وكىلدەر اراسىندا, سونىڭ ىشىندە 5 جاسقا دەيىنگى بالالاردا پنەۆموكوكك جۇقپاسىن تاراتۋشىلاردىڭ سانى وتە جوعارى ەكەنى بەلگىلى.
قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى بالالار جۇقپالى اۋرۋلارى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى ءلاززات ەراليەۆانىڭ ايتۋىنشا, ناۋقان باستالعالى ۆاكتسيناتسيا نەگىزىندە ماڭعىستاۋ, شىعىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا 5 جاسقا دەيىنگى بالالار اراسىندا ءولىم-ءجىتىمنىڭ ازايۋ ءۇردىسى تۇراقتى بايقالىپ كەلەدى. ەگەر 2010 جىلى اۋرۋعا شالدىعۋدىڭ جالپى دەڭگەيى جاڭا تۋعان 1000 نارەستەگە 19,46 %-دى قۇراسا, بۇگىندە – 12,1 %. جوسپارلى ۆاكتسينانى 2012 جىلدان باستاپ ءجۇرگىزە باستاعان قاراعاندى قالاسىندا جانە قاراعاندى وبلىسىندا 2014 جىلى تۋعان نارەستەلەر اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىم جاعدايى 1000 بالاعا 14,4 %-دان 10 %-عا دەيىن تومەندەگەن, ال تىنىس الۋ ورگاندارى اۋرۋلارىنا شالدىعۋ ەكى ەسەگە قىسقارعان. «قولدا بار دەرەكتەرگە سايكەس, ۆاكتسينا قابىلداعان بالالار اراسىندا سەروتيپتەردىڭ نەمەسە اۋرۋ تۋدىرۋعا قابىلەتتى پنەۆموكوكك جۇقپاسى تۇرلەرىنىڭ تارالۋى بۇعان دەيىن ۆاكتسينا الماعان بالالارمەن سالىستىرعاندا 2,4 ەسە كەم» ەكەنىن العا تارتادى ءلاززات ەراليەۆا. ناتيجەسىندە ەمحاناعا ءتۇسۋ جانە اۋرۋدان كوز جۇمۋ جاعدايلارى ازايادى.
ءتۇرلى ەلدەردە پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا قارسى ۆاكتسينانىڭ الۋان تۇرلەرى پايدالانىلادى. پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا قارسى ۆاكتسينانى ەنگىزگەن كۇننەن باستاپ قازاقستاندا تەك قانا 13-ۆالەنتتى ۆاكتسينا قولدانىلادى. بۇل پرەپارات جوعارى تيىمدىلىگىمەن ءارى قاۋىپسىزدىگىمەن دالەلدەنگەن.
ءلاززات ەراليەۆا ايتقانداي, بۇگىنگى تاڭدا پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا قارسى ۆاكتسينا جاساۋ كورسەتكىشتەر ءتىزىمى كەڭەيىپ كەلە جاتىر. بۇعان دەيىن نەگىزگى ماقساتتى اۋديتوريا رەتىندە 2 جاسقا دەيىنگى بالالاردى العان بولسا, قازىردە يممۋنداۋدىڭ ودان دا ۇلكەن جاستاعى بالالار مەن قارت ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا كومەكتەسەتىنى انىقتالىپ وتىر. ولاردىڭ قايسىسى بولسىن پنەۆموكوكك جۇقپاسىنان قورعاۋعا ءبىر عانا ەكپە جەتكىلىكتى. «يممۋنيتەتى تومەن بالالارعا, جۇرەك-قان تامىرى اۋرۋلارىنا شالدىققان, ورگاندارىن اۋىستىرۋ بويىنشا وتا جاسالعان بالالارعا ۆاكتسينا ومىرلىك كورسەتكىش بويىنشا قاجەت جانە ءبىز مۇنداي ناۋقاستار ەكپەنى تەگىن تۇردە الۋلارىنا قول جەتكىزىپ وتىرمىز», دەپ پىكىرىن ءبىلدىردى ساراپشى.
اتا-انالار قاراپايىم ەرەجەلەردى ساقتاۋ ارقىلى وزدەرى دە ۆاكتسيناتسيادان كەيىن بولۋى مۇمكىن جاعىمسىز سالدارلاردىڭ الدىن الادى. بۇل ەرەجەلەر تۋرالى تولىق اقپاراتتى, سونداي-اق ۆاكتسينانىڭ اسەرى مەن يممۋنداۋعا قارسى كورسەتىلىمدەر جايلى سۇراقتار بويىنشا 8 800 080 55 58 تەلەفونى ارقىلى «شۇعىل جەلىدەن» بىلۋگە بولادى.
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»