اقمولا وبلىسىندا ءتۋريزمدى دامىتۋ كەرەك – ەلباسى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەشە جۇمىس بابىنداعى ساپارمەن اقمولا وبلىسىندا بولدى. ەلباسى ساپارى اياسىندا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىمەن قۇرداس «كوكشەتاۋ مينەرالدى سۋلارى» اكتسيونەرلىك قوعامىندا جاڭا يننوۆاتسيالىق جەلى ىسكە قوسىلدى.

وڭىردەگى كەزەكتى ىرگەلى جوبا

وتكەن جىلى قولعا الىنعان بۇل جوباعا 3,7 ميلليارد تەڭ­گە قارجى جۇمسالعان جانە كوپ­تەگەن جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ­عا مۇمكىندىك تۋعان. جاڭا ءون­دى­رىستىك جەلى الكوگولسىز سۋسىن دايىنداۋدىڭ بارلىق اي­نا­لىمىندا كلاستەرلىك جۇيە­مەن جۇمىس ىستەيدى, ياعني سۋسىن­دى دا­يىن­داپ, ءوز­دەرى جاسا­عان قۇتى­­لارعا قۇيىپ, تۇتىنۋ­شى­لارعا دايىن ءونىمدى ۇزدىكسىز جەت­كىزە­دى. مۇندا گەرمانيا­لىق ەڭ سوڭ­عى ۇلگىدەگى قۇرىل­عى­لار ور­نا­تىل­عان. جۇمىستىڭ ءبارى اۆتو­ماتتاندىرىلىپ, كوم­پيۋتەرلىك باعدارلامامەن باس­قارىلادى. وسىلايشا, كوك­شە وڭىرىندەگى ىرگەلى كاسىپ­ورىن­نىڭ ءوندىرىسىن كەڭەيتەتىن تاعى ءبىر جاڭا جوباسى جۇمىسقا كىرىستى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءوندىرىس قۋاتى ارتتىرىلىپ, جاڭا تابىس ارناسى اشىلدى دەۋگە بولادى. قالا قۇراۋشى كاسىپورىن بيۋدجەت قورجىنىن تولىقتىرۋ ارقىلى الەۋمەتتىك سالانىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوساتىنى بەلگىلى. ەلىمىز  تاۋەلسىزدىگىن ال­عان 1991 جىلى قۇرىلعان كاسىپ­­ورىندا بۇگىندە 100-گە تارتا ءونىم تۇرلەرى شىعا­رىلا­دى. ونىڭ ىشىندە  سوڭعى 15 جىل بويى «تۋران» برەندى­مەن («TURAN») رەسەي فەدەرا­تسيا­­سى­­نا مينەرالدى سۋلار مەن ال­كو­گولسىز سۋسىندار تۇ­راقتى تۇردە جەتكىزىلىپ كەلە­دى. بۇل كاسىپورىننىڭ ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتۋگە, ساپالىق كور­سەتكىشتەردى جاقسارتۋعا ۇمتىل­دى­راتىنى انىق. زاۋىت شى­عارعان تابيعي تازا سۋسىن­دار­دى ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرى­نەن كەزدەستىرۋگە بولادى جانە تۇتىنۋ­شىلار تاراپىنان جاق­سى باعاسىن العانىن ايتۋىمىز كەرەك. قازىرگى كۇنى كاسىپورىندا ەكولوگيالىق تازا ايماقتاردان بۋتيلدەنگەن تابيعي مينەرالدى سۋ شىعا­رۋ بويىنشا وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى حالىقارالىق ماڭىزى بار ەڭ ۇزدىك يننو­ۆا­تسيا­لىق قازاقستاندىق كاسىپ­ورىن­دى قۇرۋعا ارنالعان جاھان­­دىق جاڭعىرتۋ باستالدى. 2020 جىل­عا دەيىن تابيعي مينەرالدى سۋدى جىلىنا 400 ميلليون ليتر­گە دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىن­دىك بەرەتىن وندىرىستىك قۋاتتى ارتتىرۋ جوسپارلانعان. اكتسيونەرلىك قوعام پرەزيدەنتى مۇرات احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتتان بەرى  بيۋدجەتكە 50 ميلليارد تەڭ­گە­­گە جۋىق سالىق تولەنگەن. وعان وسىن­دا جۇمىس ىستەيتىن 1 مىڭ­عا جۋىق جۇمىسشىنىڭ قوسىپ وتىر­عان ۇلەسى زور. ىنتىماقتى ۇجىم ەل مە­رەيىن ەسەلەۋ جولىندا ەكپىندى ىستەرى­مەن تانىلا بەرەتىنى انىق.

بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ  بەرەرى كوپ

نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقمولا وبلىسىنا جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىعىنا وراي ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق وداق اياسىنداعى تۇڭ­عىش بىرلەسكەن جوبا – كوكشە­تاۋ­داعى «قازاقستاننىڭ اگرويننو­ۆاتسيا­لىق كورپوراتسياسى» جاۋاپ­كەر­شىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس اياسىندا قۇرىلعان «اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كوممۋنالدىق تەحنيكالارىنىڭ قازاقستان-بەلا­رۋس يندۋستريالىق-تەحنو­لوگيالىق پاركى» ينۆەستيتسيالىق جوباسى 2012 جىلى قولعا الىندى. مۇن­داعى ماقسات – بەلارۋستىڭ كوم­مۋنالدىق جانە اۋىل شارۋا­شى­­لىعى سالالارىنىڭ وزىق تەح­ني­كا­لارىن ەلىمىزدە قۇراس­تىرىپ, ەكى ەل ارا­سىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق باي­لانىستى نىعايتۋ. جوبانىڭ ءبىرىن­شى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2014 جىلى بەلارۋستىڭ «مينسك تراكتور زاۋىتى» اشىق اك­تسيو­نەرلىك قوعامى جانە وتاندىق «قازاق­ستان اگرويننوۆاتسيالىق كور­پو­راتسياسى» جاۋاپكەرشىلىگى شەك­­تەۋلى سەرىكتەستىگى بىرلەسىپ, «متز-قايك» سەرىكتەستىگىن قۇرعان بولاتىن. سول جىلى بۇل جوبانى يندۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزۋ ۇسى­نىسى وبلىس اكىمدىگىنىڭ جا­نىن­داعى وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن قولداۋ تاپتى. كەيىن سۋمەن, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, كا­رىز جانە جىلۋ جۇيەسى ءتارىزدى ينفراقۇرىلىمدى تارتۋ ماسەلە­سى دە وڭ شەشىلدى. جالپى, بەلارۋس­تىك كومپانيانىڭ اقمولا وبلى­سى­مەن ىسكەرلىك بايلانىسى 2010 جىل­دان باستاۋ الادى. وسى ارا­لىق­تا 5 ميلليون اقش دوللارى­نا 7 ءتۇرلى تەحنيكانىڭ 500 داناسى قۇراستىرىلدى. شىعا­رىل­عان تەح­ني­كالاردىڭ ءبارى – وتانداس­تارى­مىز تاراپىنان سۇرانىسقا يە كوم­مۋنال­دىق جانە اۋىل شارۋا­شى­لىعى تەحنيكالارى. بىرلەسكەن كاسىپورىن شىعارىپ جاتقان تراكتورلاردىڭ باعاسى دا قولجەتىمدى. ساپاسى دا تەحنيكالىق تالاپ­تارعا ساي. سوعان وراي, كاسىپ­ورىن قۇراستىرعان تەحنيكالار تۇتى­نۋ­شىلار تاراپىنان جاقسى سۇرا­نىس تۋعىزىپ وتىر. قازىر  تراك­تور­لاردان بولەك, جۇك كولىكتەرى مەن ارنايى ماقساتتاعى ماشينالاردىڭ دا بىرنەشە ءتۇرى شىعارىلۋدا. وسىلايشا, كاسىپورىن ءوندىرىس كولەمىن جىل ساناپ ارتتىرا تۇسۋدە. جالپى, 2012 جىلى باستالعان بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 3,4 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى جۇمسالعان. قازىر تولىققاندى جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىن جىل سايىن 25 ءتۇرلى اۋىل شارۋا­شى­لىعى جانە كوممۋنالدىق قىزمەتكە ارنالعان تەحنيكالاردىڭ 5 مىڭ داناسىن شىعارادى. مەملەكەت باسشىسى «قازاق­ستان­­نىڭ اگرويننوۆاتسيالىق كورپو­راتسياسى» جشس ەڭبەك ۇجىمى­مەن كەزدەسۋدە جوبانىڭ ماڭىزدى­لى­عىن اتاپ كورسەتىپ, اتقارىلىپ جات­قان جۇمىستارعا وڭ باعاسىن بەردى.

ەل دامۋى ەلباسى ەڭبەگىمەن بايلانىستىرىلدى

بۇدان كەيىن ەلباسى كاسىپورىن عيماراتىندا اۋدان اكىمدەرىمەن, شارۋاشىلىق باسشىلارىمەن, بيزنەس جانە زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن  جۇزدەستى. – قۇرمەتتى اقمولالىقتار, ەگىن وراعى ناۋقانى كەزىندە استىقتى ايماقتاردى ارالاپ شىعاتىن ادەتىم بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقمولا وبلىستارىندا بولىپ, ەگىن وراعىنىڭ بارىسىمەن, ايماقتاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىم, دەپ ءسوز باستاعان قا­زاق­ستان پرەزيدەنتى بيىل اتاپ ءوتىل­گەلى وتىرعان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىل­دىعى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ وتكەن دامۋ جولدارىنا شولۋ جاسادى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىل­دارىندا دۇكەن سورەلەرى بوساپ, ءوندىرىس توقتاپ قالعان اۋىر كەزەڭدە ەندى نە ىستەيمىز, قالاي داميمىز دەگەن ماسەلە الدا تۇرعان ساتتە قيىن­­دىقتان شىعار جول ىزدەپ, جەدەل جەكەشەلەندىرۋ جۇمىستارىن ءجۇر­­گىزىپ, نارىق تالابىنا ساي جۇ­مىس جولعا قويىلدى, دەدى ەلباسى. 2000 جىلدان باستاپ ءوندى­رىس ورگە باسىپ, دامۋ جولىنا تۇستىك. مىنە, وسى تۇستا ۇلت­تىق قور قۇرىلعان ەدى. كەيىن الەم­دىك داعدارىستار جاعادان العان قيىن كەزەڭدەردە سول قوردىڭ ارقا­سىندا قيىندىقتاردان شىعا الدىق. حالىقتىڭ تۇرمىس جاع­د­ايى جاقسارىپ, جالاقى, زەي­نەت­اقى دەڭگەيى ءوستى. جاڭا ءوندىرىس ورىندارى كوپتەپ اشىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ سالاسى قارقىندى دامۋعا باعىت الدى. ءبىز الەۋمەتتىك ساياساتقا بەرىكتىگىمىزدى دالەلدەپ كەلەمىز. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىز­گە سىرتتان 250 ميلليارد دوللار ين­ۆەستيتسيا تارتىلدى. ونىڭ ءبارى دە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ەلەۋلى سەرپىن بەرگەنى انىق. قازىر قازاقستاننىڭ التىن ۆاليۋتا قورى 95 ميلليارد دوللارعا جەتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلى­مىز­دە التى مىڭنان استام جاڭا كاسىپ­ورىن ىسكە قوسىلدى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز­دىڭ تەڭىزگە شىعار جولى بولماعان­دىق­­تان, باسقا ەلدەرمەن ساۋدا باي­لا­نى­سىنا, ال ول ءوز كەزەگىندە ءوندى­رىسى­مىزدىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىز­گەنىن, وسى ورايدا تىعىرىقتان شىعار جول رەتىندە اۆتوكولىك جانە تەمىر جول بايلانىسىن دامىتۋعا جەتە كوڭىل بولىنگەندىگىن اتاپ ءوتتى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاننان كەيىنگى جىلداردا ەكى مىڭ شاقىرىمداي تەمىر جول جانە بەس مىڭ شاقىرىم اۆتو­كولىك جولى سالىنعان. قازىر قازاق­ستان اۆتوكولىك جانە تەمىر جول وتەتىن ءترانزيتتى ەل بولىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ساۋدا قاتىناستارىن دامىتۋعا يگى ىقپالىن تيگىزۋدە. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى استانالىق وبلىس سانالاتىن اق­مولا وبلىسىنىڭ قازىرگى دامۋ جايى­نا توقتالىپ, سوڭعى جىلداردا وبلىس شارۋاشىلىقتارىنىڭ 10 مىڭداي شەتەلدىك تەحنيكانى ساتىپ العاندىعىن, ونىمدىلىگى جوعارى تەحنيكالاردىڭ ارقاسىندا ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ ايتارلىقتاي دامىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇرىن وراق كەزىندە جان-جاقتان مىڭ­داعان ادام مەن تەحنيكا اۋىل­دارعا كومەككە اعىلاتىن, ال قازىر ءار شارۋاشىلىق ءوز استىعىن ىڭ-شىڭسىز قىسقا مەرزىمدە جيناپ الادى. ويتكەنى, الىمدىلىعى جوعارى شەتەلدىك تەحنيكالارى بار, دەدى ەلباسى. بۇگىندە الەمدەگى استىقتى ەكس­پورت­قا شىعاراتىن ۇزدىك ون ەلدىڭ ساناتىنا كىرەتىن قازاقستان استى­عى­نىڭ تورتتەن ءبىرىن وندىرەتىن اقمولا وبلىسىندا سوڭعى جىل­دار­دا ونەركاسىپ سالاسى دا قارقىن­دى دامىپ كەلەدى. مەملەكەت باس­شى­سى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكەن جەتىستىكتەر جايلى ايتا كەلە, مۇنىڭ ءبارى وزدىگىنەن كەلمە­گەندىگىن, ونى جاساۋعا بارشا قازاق­ستاندىقتار ءوز ۇلەسىن قوسقاندىعىن كولدەنەڭ تارتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى وبلىس­تى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءارتا­راپ­تاندىرۋدىڭ باستى قاينار كوزى اگرارلىق سەكتور ەكەنىن اتاپ ءوتتى.  استانانىڭ ءبىر عانا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى اياسىندا 100-دەن اس­تام جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 85 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق ينۆەس­تيتسيا تارتىلدى. سوڭعى 15 جىلدا 10 مىڭنان استام جاڭا تراكتور, استىق جينايتىن كومباين مەن ەگىن ەگەتىن كەشەن ساتىپ الىندى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بۇعان قوسا, مەملەكەت باسشىسى ءوڭىردىڭ تۋريستىك سالاسىن دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ايتتى. جىل سايىن وبلىسقا ءجۇز مىڭنان استام تۋريست كەلەدى, وعان شورتاندى-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلگەنى دە سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. كەلەر جىلى جازدا استانادا ماڭىزدى تاريحي شارا – ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتەدى. وعان 100-دەن استام ەلدىڭ وكىلدەرى قاتىسادى. ولاردىڭ كوبى استاناعا عانا ەمەس, وسى ءوڭىردىڭ تۋريستىك نىساندارىن دا تاماشالاۋعا كەلەدى, دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان پرەزيدەنتى. سوڭىندا نۇرسۇلتان نازار­باەۆ جينالعان قاۋىمدى ەل تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, وتباسىنىڭ اماندىق-ساۋلىعى مەن جاڭا تابىس جانە باق-بەرەكە تىلەدى. بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين ايماقتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋى جايىندا بايانداپ بەردى. ال سوتسياليستىك ەڭبەك ەرلەرى ارشالى اۋدانىنداعى «يجەۆسكي» وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى يبراگيم جانعورازوۆ پەن زەرەندى اۋدانىنداعى «جاڭا اۋىل» شارۋا قوجالىعىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى سار­تاي جۇماعاليەۆ, بوكستان الەم چەم­پيونى دينا جولامان ءسوز سويلەپ, تاۋەلسىزدىك تابىستارىن ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىمەن بايلانىستىردى. باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان» اقمولا وبلىسى