كەشە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قازىرگى كەزدەگى ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ مەن جولىن كەسۋدىڭ زاڭنامالىق جانە ينستيتۋتتىق شارالارى» اتتى تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. وعان پارلامەنت پالاتالارىنىڭ باسشىلارى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, حالىقارالىق جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, ساياسي پارتيالاردىڭ, ءدىني ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق, حالىقارالىق
ساراپشىلار قاتىستى.
وزەكتى دە وتكىر ماسەلەلەر تالقىلانعان جيىندى پارلامەنت ءماجىلىسى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ءماۋلەن اشىمباەۆ ءجۇرگىزىپ وتىردى. دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىندا العاشقى بولىپ ءسوز العان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين جىل وتكەن سايىن قاسىرەت پەن قايعى اكەلەتىن ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ قاۋپى كۇشەيىپ بارا جاتقانىنا توقتالدى. ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن حالىقتىڭ بەيبىت ءومىرى – وتانىمىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعى, ەڭ قىمبات قازىناسى. ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاۋ بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ابىرويلى بورىشى.
«ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ, قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىنە ارقاشان ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى, – دەدى ن.نىعماتۋلين. – بۇگىندە ناق وسى باعىتتا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى. بىراق, ەكسترەميزم مەن تەرروريزم ۋاقىت وتكەن سايىن قاۋىپتى ماسەلەگە اينالىپ بارادى. بۇل تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى عانا ەمەس, بۇكىل الەمدەگى پروبلەما». وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس توراعاسى تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستە مەملەكەت باسشىسى ناقتى تاپسىرمالار بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. «ەڭ باستىسى, بۇل وتكىر ءماسەلەگە بۇكىل قوعام بولىپ قاتىسۋدا, – دەدى ن.نىعماتۋلين وسى جونىندە. – سونىڭ ءناتيجەسىندە ءبىز ءوزارا ۇسىنىس-پىكىرلەر ءبىلدىرىپ, ساپالى ءارى ءتيىمدى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ماقساتىندا جۇمىس ءىستەپ كەلەمىز. بۇل – ءبىز ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى».
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ايتىپ وتىرعانى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى. اتالعان قۇجات جوباسى وسى ايدىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە ۇكىمەتتەن پارلامەنت ءماجىلىسىنە تۇسكەن بولاتىن. ءويتكەنى, ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ پارلامەنتتىڭ ەكىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن سوزىندە ەل قاۋىپسىزدىگىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن نىعايتۋ قاجەتتىگىن اتاعان ەدى. وسى زاڭ جوباسى بويىنشا قولدانىستاعى 5 كودەكس پەن 19 زاڭعا وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلمەك.
پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەكتاس بەكنازاروۆ تا بۇگىنگى جيىندا تالقىلاناتىن ماسەلەنىڭ اسا وزەكتى ەكەنىنە توقتالدى. «قازىرگى ۋاقىتتا ەكسترەميزم مەن تەرروريزم قاتەرى جاھاندىق سيپاتقا يە بولۋدا, – دەدى توراعانىڭ ورىنباسارى. – ءدىني ۇرانداردىڭ اياسىندا جاسالىپ جاتقان ەكسترەميزمنىڭ, فۋندامەنتاليزمنىڭ جانە تەرروريزمنىڭ گەوگرافياسى مەن اۋقىمى كۇن وتكەن سايىن كەڭەيە تۇسۋدە. بۇل ماسەلەدەگى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ءدىني ەكسترەميزم كورىنىستەرىنىڭ الدىن الۋ جانە تەرروريزم قاتەرىنىڭ جولىن كەسۋ ارقىلى ادامنىڭ, مەملەكەتتىڭ جانە قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ».
بەكتاس بەكنازاروۆ, سونداي-اق, دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار نازارىن جوعارىدا اتالعان زاڭ جوباسىنا دا اۋداردى. سەنات توراعاسى ورىنباسارىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, پارلامەنت قارۋىنا تۇسكەن زاڭ جوباسى نەگىزىنەن ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل, قارۋ-جاراق اينالىمى, كوشى-قون ماسەلەلەرىن رەتتەۋ سالالارىنداعى قولدانىستاعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. «بۇل سالاداعى زاڭنامالىق دەڭگەيدەگى جۇمىستار – ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدى تازالاۋعا, ولاردى انىقتاۋدىڭ جانە جولىن كەسۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق, ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك قىزمەتتىڭ سالدارىن ازايتىپ, ونى جويۋ شارالارىن كۇشەيتۋگە باعىتتالاتىن بولادى».
دوڭگەلەك ۇستەل باسىنداعى پىكىر الماسۋدا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرعالي بىلىسبەكوۆ تە ءسوز الىپ, ءوز قۇرىلىمدارى تاراپىنان اتقارىلعان ءىس-شارالاردى ورتاعا سالدى. نۇرعالي ءبىلىسبەكوۆتىڭ اتاپ وتكەنىندەي, 2011 جىلدان بەرى قازاقستاندا 64 ەكسترەميستىك باعىتتاعى ارەكەتتىڭ جولى كەسىلگەن. وسى جىلدىڭ باسىنان زورلىق-زومبىلىققا باعىتتالعان وسىنداي توعىز اكتسياعا توسقاۋىل قويىلدى. حالىق كوپ جينالاتىن ورىندارعا, سونىمەن قاتار, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نىساندارىنا تەررورلىق شابۋىل جاسالۋىنا جول بەرىلمەدى.
«اۋعانستاندا, سيريادا جانە يراكتا قارۋلى قاقتىعىستار باستالعاننان بەرى حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىمداردىڭ لاگەرلەرىنەن, ءۇشىنشى ەلدەردەگى تىرەك جانە ترانزيتتىك ينفراقۇرىلىمداردان ەلىمىزدىڭ 45 ازاماتى قايتارىلدى. تاعى 33 ازامات ءوز ەرىكتەرىمەن ەلگە ورالدى. تەررورلىق ارەكەتتەرگە قاتىسى بار 33 ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى», – دەدى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. نۇرعالي بىلىسبەكوۆتىڭ حاباردار ەتۋىنشە, بەس جىل ىشىندە تەرروريستىك جانە ءدىني سيپاتتاعى قىلمىستار جاساعانى ءۇشىن 445 ادام سوتتالعان.
«تەررورشىلدىققا قارسى وپەراتسيانى ءتيىمدى جۇرگىزۋ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءبىر-ەكى شاقىرىمدىق لوكالدى ايماق راديۋسىندا جەلىنى بۇعاتتاۋ ءۇشىن سايكەسىنشە تەحنيكالىق قۇرالدار ساتىپ الۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا, – دەدى ن.بىلىسبەكوۆ ءارى قاراي. – بۇل تەرروريستەردىڭ قولدان جاسالعان جارىلعىش قۇرالداردى ىسكە قوسۋ, تەرروريستىك اكتىنى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ءبىر-بىرىمەن حابارلاسۋ ءۇشىن بايلانىس قۇرالدارىن بولدىرماۋعا بايلانىستى قولعا الىنادى».
وسىندايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «الەمدە بىردە-ءبىر ەل تەرروريستىك شابۋىلداردان ساقتاندىرىلماعان. تەرروريستىك قاتەر قازاقستان ءۇشىن دە اقيقاتقا اينالىپ وتىر», – دەپ اتاپ كورسەتكەنىن قاپەرىمىزدەن شىعارماساق ەكەن.
دوڭگەلەك ۇستەل باسىنداعى پىكىرلەسۋدە, سونداي-اق, ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ, «قازاقستاندا پارلامەنتاريزمدى دامىتۋ قورى» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى زاۋرەش باتالوۆا, بولاتحان تايجان قورىنىڭ پرەزيدەنتى مۇحتار تايجان, باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اندرەي كراۆچەنكو, ەقىۇ باعدارلامالارى استاناداعى ءوفيسىنىڭ باسشىسى, ەلشى دەرد سابون, تاعى باسقا شەشەندەر ءسوز الىپ, تاقىرىپقا بايلانىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
سايلىباي مايلىباەۆ