كەشە استانادا وتكەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جابىق مەكەمەلەرىندەگى بالالارعا قارسى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ءۇش كۇنگە سوزىلعان حالىقارالىق سيمپوزيۋم جۇمىسىن اياقتادى. ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالعان شاراعا ومىرلىك قيىن جاعدايدا قالعان بالالارعا قاتىستى جازانى ورىنداۋ, قاماۋدا ۇستاۋ نەمەسە ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ ماسەلەلەرىن زەرتتەپ جۇرگەن 200-گە تارتا مامان اتسالىستى.
بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى حالىقارالىق سيمپوزيۋمعا نەگىزىنەن قازاقستان, قىرعىزستان جانە ءتاجىكستان وكىلدەرى كەلدى. سونىمەن قاتار, ساراپشىلىق قولداۋدى جاڭا زەلانديانىڭ, نورۆەگيانىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ, ءۇندىستاننىڭ, گرۋزيانىڭ جانە وزگە دە ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى كورسەتكەندىگىن دە ايتا كەتكەن ءلازىم. ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى ايكىيكاتچى (ومبۋدسمەن), پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتى, جوعارعى سوت, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, بۇۇ-نىڭ قازاقستاندا جانە قىرعىزستاندا جۇمىس جاسايتىن اۋماقتىق ورگاندارى – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسى جانە بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارىنىڭ باسقارماسى ۇيىتقى بولدى. ال قارجىلىق قولداۋدى «باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنداعى بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى تۇبەگەيلى جويۋ» جوباسى شەڭبەرىندە ەۋروپالىق وداق كورسەتكەن.
وتىرىستا قۇتتىقتاۋ ءسوز العان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى ۋاكىل اسقار شاكىروۆ الەمدەگى ميگراتسيالىق پروتسەستەر مەن شيەلەنىستى قاقتىعىستار بالالار پروبلەماسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدى قاجەت ەتەتىندىگىنە, بۇل تۇرعىدا قازاقستاندا بىرقاتار ءىس-شارالاردىڭ اتقارىلىپ جاتقاندىعىنا نازار اۋدارتتى.
ناقتى ايتقاندا, 2006 جىلدان بەرى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندە بالالار قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەت جۇمىس ىستەۋدە. بۇدان باسقا, ەلىمىزدە پرەزيدەنت باستاماسىمەن قۇرىلعان بالالار قۇقى جونىندەگى ۋاكىل دە بار. جانە دە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە بالالار مەكەمەلەرى نىساندارىن مونيتورينگىلەۋ ءتىزىمىن كەڭەيتۋ ءجونىندەگى تولىقتىرۋلار مەن ءوزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا جاتىر. ا.شاكىروۆ بالالار قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسى قوعام نازارىن ءوزىنە اۋدارۋى قاجەت ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, بالالار مەكەمەلەرى قىزمەتكەرلەرىنىڭ 40 پايىزى بالالارعا كۇش كورسەتۋ ورىن الاتىندىعىن اتاپ كورسەتكەندىگىن ورتاعا سالدى. بۇل كەلەڭسىزدىك تەك قۇقىق قورعاۋشىلاردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, جاۋاپتى مينيسترلىكتى دە قاتتى الاڭداتىپ وتىر, دەدى ول.
ال پارلامەنت ءماجىلىسى زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ ءوز كەزەگىندە بالالار ماسەلەسىن شەشۋگە ارنالعان «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بالالاردى قورعاۋ جونىندە بىراقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدار قابىلدانعاندىعىن ايتتى. سونىمەن قاتار, كوميتەت توراعاسى ماجىلىسكە بالالار قۇقىن قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسى تۋرالى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەردى كوزدەيتىن زاڭ جوباسى ەنگىزىلىپ جاتقاندىعىن دا جەتكىزدى. بۇل رەتتە كامەلەت جاسىنا جەتكەندەردى پروباتسيالاۋ جۇيەسىن تولىققاندى قۇرۋدى 2017 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلۋدە ەكەن.
ال كورشىلەس قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى ايكىيكاتچى (ومبۋدسمەن) كۋبات وتورباەۆ ءوز ەلىندە 7 مىڭ بالا قورعاۋ جانە قامقورلىق كورسەتەتىن ورىنداردا ورنالاستىرىلعاندىعىن, الايدا, مەكتەپ-ينتەرناتتارىن اياقتاعاننان كەيىن ولارعا باسپانا بەرىلمەيتىندىكتەن, قىلمىستىق توپتاردىڭ قارماعىنا ىلىگىپ, زاڭ بۇزۋشىلىققا بارىپ جاتاتىندىعىن جەتكىزدى. سوندىقتان دا بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىگى ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى ەكەن.
بۇل تۇرعىدان كەلگەندە قازاقستاندا ىلگەرىلەۋشىلىك بار. ەلىمىزدە 2014 جانە 2015 جىلدارى بالالارعا قاتىستى جاسالعان زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرى ايتارلىقتاي كەمىگەن كورىنەدى. 2014 جىلى بۇل كورسەتكىش 55 پايىز بولسا, 2015 جىلى ول 17 پايىزعا دەيىن ءتومەندەگەن.
كەلەسى ءسوزدى العان بالالار قۇقى جونىندەگى ۋاكىل, ءماجىلىس دەپۋتاتى زاعيپا باليەۆا قازاقستاندا 5,5 ميلليون بالا (ەلىمىز تۇرعىندارىنىڭ ءتورتتەن ءبىر بولىگى) ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىعىن ەرەكشە اتادى. جيىرما بەس جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان تاراپىنان ادام قۇقىقتارى جونىندەگى 60-قا تارتا حالىقارالىق قۇجات راتيفيكاتسيالانسا, سونىڭ 15-ءى بالالار قۇقىعىن قورعاۋعا باعىتتالعان.
قورىتا ايتقاندا, بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى حالىقارالىق سيمپوزيۋمدا ءارتۇرلى جابىق مەكەمەلەردەگى, سوتقا دەيىنگى ساتىدا بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جايى كەڭىنەن ءسوز بولدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»