اقتوبە وبلىسىنىڭ ويىل اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن وكسانا لوسكۋتوۆانىڭ استانالىق اتانعانىنا 10 جىلدان اسىپتى. ومىردەن ەرتە كەتكەن اكەسى پاۆەلدىڭ سوڭىندا قالعان ءتورت بالانى جەتىلدىرۋ جولىندا جانتالاسقان اناسى, قازاق قىزى گۇلجامالدىڭ ءتىرلىگى ونى ەرتە ەسەيتتى. ءۇي ىشىندە كوبىنە ورىسشا سويلەسەتىن. وكسانا دا ادەتتەگىدەي ورىس مەكتەبىندە وقىدى. 1998 جىلى جوعارى سىنىپتاردا جۇرگەن كەزدە پاۆلودارداعى ەكونوميكالىق باعىتتاعى مەكتەپكە اۋىسۋىنا تۋرا كەلەدى. ونى جاقسى باعالارمەن اياقتايدى. باستاپقى كەزدە اسكەري سالاعا اۋىسىپ, سونىڭ وقۋىن بىتىرگىسى كەلگەن.
– بىراق جالعىزىلىكتى بولىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان انامدى ويلادىم, – دەدى وكسانا ويلى جۇزبەن الىسقا كوزىن تىگىپ. – ءالى جەتىلمەگەن باۋىرلارىم دا بار. وتباسىما كومەكتەسۋىم كەرەكتىگىن ءتۇسىندىم. بىراق قالاي؟ قولىمنان ەشتەمە كەلمەيتىنىن بىلسەم دە, ايتەۋىر, جاندارىنا بارعىم كەلدى. ءسويتىپ, مەكتەپتى اياقتاسىمەن, اقتوبەگە قاراي تارتتىم. قۇجاتتارىمدى ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە تاپسىردىم. قازاق ءتىلى مۇعالىمى ماماندىعىن تاڭدادىم. ونى ورىس توبىندا وقىعىم كەلدى. بىراق گرانت بويىنشا مەن قازاق توبىندا ەكەنمىن. قازىر ويلاپ قاراسام, تاعدىردىڭ ءوزى ماعان تاڭداۋ جاساعان سياقتى. ءسويتىپ, قازاق توبىندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن ءتورت جىل وقىدىم. جاسىراتىنى جوق, 3-كۋرسقا دەيىن ابدەن قينالدىم. وقۋدان شىعىپ كەتكىم كەلگەن كەزدەر دە بولدى. بىراق قازاق ۇلى حالىق قوي. باسىڭا نەبىر قيىندىقتار كەلگەن كەزدە ۇلتىڭا قاراماي, بىردەن باۋىرمالدىق تانىتادى. وقىتۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى دەمەۋ بولدى. بوساڭسۋىما ەش جول بەرمەدى. ءتىپتى, ءبىر كۇنى ۇستازدارىمنىڭ ءبىرى «اۋرە بولما, سەن وقي المايسىڭ!» دەپ قاتال ەسكەرتكەن. «وقي المايسىڭ!» دەگەن ءسوز ماعان ۇستىمە مۇزداي سۋ قۇيىپ جىبەرگەندەي اسەر ەتتى. ەسەڭگىرەپ تۇرىپ, ەسىمدى جيدىم. سىرتقا شىعارىپ ايتپاسام دا, «مەن وقيمىن! قازاق ءتىلىن مەڭگەرەمىن, قازاقشا سويلەيمىن!» دەپ تىستەنىپ تۇرىپ, ءوز-وزىمە انت بەردىم. ال بۇگىندە ولاردىڭ بارلىعىنا العىسىم شەكسىز. ەگەر مەنى ەركەلەتىپ, الاقاندارىنا سالىپ, «جالعىز ورىس قىزىمىز عوي» دەپ باسىمنان سيپاپ قويسا, راسىمەن دە وقي الار ما ەدىم, ارينە, جوق. ءتىلدى جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرىپ تە شىعا الماس ەدىم. جانە كەي پاندەردەن كىتاپتار ورىسشا بولدى. ولاردى ءوزىمىز اۋدارىپ الاتىنبىز. شاعىن ماتىندەردى, كىتاپتاردى قازاقشالاي باستادىم. مەنىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋدەگى باستى ءتاسىلىم وسى اۋدارما. بىرەۋلەر «ءتىلدى ۇيرەنۋ ءۇشىن ءسوز جاتتاۋ كەرەك» دەيدى. بىراق, مەنىڭ ويىمشا, اۋدارما جاساعان نەعۇرلىم دۇرىس. قازىر, ماسەلەن, اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنىپ ءجۇرمىن. سول ءبىر كەزدەگى ءتاسىلىمدى قولدانىپ, قازاقشا ۇيرەنگەندەگىدەي اعىلشىنشا دا اۋدارمامەن اينالىسامىن.
وسىلايشا, جيىرمادان ەندى عانا اسقان وكسانا ۋنيۆەرسيتەتتى دە بىتىرەدى. ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن قازاق ءتىلىنىڭ مامانىن ەش جەرگە ەشكىم جۇمىسقا المايدى. العاشقى جىلدارى كافەلەردە سۇراققا, تەلەفونعا جاۋاپ بەرەتىن مامان, تەلەفون كوممۋتاتورى بولىپ تا جۇمىس ىستەيدى. بازاردا ساۋدا-ساتتىقپەن دە اينالىسادى.
ءسويتىپ جۇرگەندە, اقتوبەدەگى كولىك كوللەدجىنە لابورانت بولىپ جۇمىسقا تۇرادى. ازعا قاناعات ەتكەن وكسانا ەڭبەك جولىن وسىلاي باستايدى. ءبىراز كۇندە مۇعالىمدەردىڭ ساعاتىن بەلگىلەيتىن وقۋ ءبولىمىنىڭ ديسپەتچەرى بولدى. كەيىن قازاق تىلىنەن ساعاتتار دا الا باستادى. ارمان ەتكەن قازاق ءتىلى مۇعالىمى قىزمەتىنە ەندى عانا قولى جەتتى. تۇرمىسقا شىعىپ, 2003 جىلى ءومىرگە جانبەك اتتى ۇلى كەلدى. ەنەسىنىڭ جاقسىلىعى سونشالىق, جۇمىسقا قايتا شاقىرعان كەزدە, كەلىنىن ۇيدە وتىرعىزىپ قويماي, «جۇمىسىڭدى ىستە, سەنىڭ جەتەر بەلەستەرىڭ الدا, ال بالاعا ءوزىم قارايمىن» دەپ جۇمىسقا جىبەرەتىن ەدى.
– قايىن جۇرتىم, قايىن اپالارىم وتە كوپ كومەكتەستى. بارلىعىن وتە قاتتى سىيلايمىن, ءالى كۇنگە دەيىن ارالاسىپ تۇرامىز, مەن قازاق حالقىنىڭ ءتىلىن عانا ەمەس, سالت-ءداستۇرىن, ءدىنىن دە قۇرمەتتەگەن دۇرىس دەپ ويلايمىن, – دەيدى وكسانا شىنايى اق كوڭىلىمەن ويىن ورتاعا سالىپ.
اقتوبەدە «ريكا-تۆ» دەگەن تەلەارنا بار بولاتىن. بىردە سول ارنادان ۇسىنىس ءتۇسىپ, ولارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەي باستايدى. وسىلايشا, ەڭبەكقور وكسانا لوسكۋتوۆا كۇندىز نەگىزگى مۇعالىمدىك جۇمىسىن اتقارسا, كەشكە تىكەلەي ەفيردە قازاق تىلىندە حابارلار جۇرگىزىپ ءجۇردى. ءبىر كۇنى اقتوبەدە ارنايى جۇمىس بابىمەن جۇرگەن «ەكسپرەسس-ك» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ونىڭ قازاق ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەنىن كورىپ, تاماشا ماقالا جازادى. ال وسى ماقالانى وقىعان «استانا» تەلەارناسىنىڭ باسشىلىعى ونى ەلورداعا جۇمىسقا شاقىرادى.
– باس كەزىندە سەنگەن جوقپىن, ءۇيسىز-كۇيسىز ءجۇرىپ, استاناعا قالاي بارامىن دەپ تە ويلادىم, ونىڭ ۇستىنە, تۋما تۇگىلى, ءبىر تانىسىم دا جوق ول قالادا, – دەيدى وكسانا جىلى جىميىپ. – العاشقى كەزدە تەلەارناداعىلار ءارى-بەرى جولاقىمدى تولەپ بەردى. تەك پويىزدىڭ بيلەتى قولىما تيگەن كەزدە عانا مۇنىڭ شىندىق ەكەنىنە كوز جەتكىزدىم. بالام كىشكەنتاي, اناما قالدىرۋىما تۋرا كەلدى. 2006 جىلى كەلگەن ەدىم, مىنە, سودان بەرى ون جىلدان استى. كەلە سالا جۇمىسقا بەلسەنە كىرىستىم. تۇسىرىلىمدەرگە شىعىپ, ءماتىن جازۋدى ۇيرەندىم, جاڭالىقتاردىڭ شىعارۋشى رەداكتورى بولىپ, كەشكى حابارلاردى جۇرگىزدىم, بىرنەشە اۆتورلىق جوبالارىم بولدى. «استانا» تەلەارناسىنىڭ باسشىلىعى مەن قازاق تىلشىلەرى ءار كەزدە قولداپ ءجۇردى. كەز كەلگەن ءماتىندى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن ءتۇسىنىپ الماي ەفيرگە جىبەرمەيتىنمىن. كەيىنىرەك, «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنا اۋىستىم. سوڭعى جانە اۋىر جوبا «ءبىز بىرگەمىز» باعدارلاماسى بولدى. جوبادا مۇگەدەك جانە جەتىم بالالار تۋرالى, سولاردىڭ تاعدىرى جايلى ايتىلاتىن. ايماقتاردان بەينە-جازبالار كەلەدى. وعان قاراپ, ءوزىڭ ءماتىن جازۋىڭ كەرەك. ونى جازىپ بىتكەنشە جىلاپ-جىلاپ, ابدەن تاۋسىلىپ تا كەتكەن كەزدەرىم بولدى. بالا شاعىمنان دوس بولعان ساندۋعاش داۋلەتقاليەۆا مەدينستيتۋتقا تۇسكەن ەدى, سول كەزدەرى مەنىڭ دارىگەر اتاۋلىعا دەگەن ءىلتيپات سەزىمىم ارتتى, ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنان ارتىق ەشتەڭە جوق ەكەن-اۋ. بالكىم, «استانا» تەلەارناسىنان كەيىن «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنا اۋىسار كەزدە ءبىر اي بولسىن دەمالىپ الۋىم كەرەك پە ەدى؟! سونىمەن نە كەرەك, 3 اي, 15 كۇن ىستەپ, ۇلتتىق ارنادان شىعىپ كەتتىم. ونىڭ ۇستىنە ۇلىم دا ەسەيىپ قالدى. مەن كۇندىز-ءتۇنى جۇمىستامىن. ۇيگە بىرەۋلەر تەلەفون شالسا, «ماما ادەتتەگىدەي جۇمىستا» دەپ جاۋاپ بەرەدى ەكەن. بالامنىڭ جاۋابى مەنى الاڭداتا باستادى, ءتىپتى, تانىستارىم مەن تۋىستارىم دا « ۇلىڭ ۇنەمى جالعىز قالادى ەكەن عوي» دەپ ەسكەرتۋ جاسادى.
بالاسىنىڭ جاعدايىن ويلاعان وكسانا جۇمىسىن اۋىستىرۋدى ءجون سانايدى. كەيىنگى ءومىرىم قالاي بولادى, دەپ ويلانىپ-تولعانىپ جۇرگەن كەزدە جاڭادان قۇرىلعانىنا بىرنەشە اي عانا بولعان «نازارباەۆ ورتالىعى» جۇمىسقا شاقىرادى. ال 2013 جىلى ەلباسى كىتاپحاناسى جەكە ءبولىنىپ شىعىپ, وكسانا سوندا جۇرتشىلىقپەن بايلانىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالادى.
«قازاقستاندا قازاق تىلىنەن بارشا قاۋىمعا كومەكتەسكىم كەلەدى. قازاق ءتىلىنىڭ باي ءارى رۋحاني كەمەلدى ءتىل ەكەندىگىن بارلىعىنا ءتۇسىندىرۋ, ەل باسقارىپ, حالقىمنىڭ ءتۇرلى ماسەلەلەرىن شەشۋدە, وسى انا ءتىلىمدى قولدانىسقا دەندەپ ەنگىزۋ ماگيستر رەتىندە مەنىڭ العا قويعان ماقساتىم», – دەيدى وكسانا لوسكۋتوۆا.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا