كەشە ەلوردادا قازاقستان ماشينا جاساۋشىلارىنىڭ IV فورۋمى ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك, سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ ماشينا جاساۋ ونەركاسىبىندەگى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى قاتىسقان فورۋمعا الەمنىڭ 20 ەلىنەن 100-دەن استام دەلەگات كەلدى.
جيىن باسىندا اسقار مىرزاحمەتوۆ مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ فورۋم قاتىسۋشىلارىنا ارناعان ءسوزىن وقىپ بەردى.
«قۇرمەتتى فورۋم قاتىسۋشىلارى, سىزدەردى قازاقستان ماشينا جاساۋشىلارىنىڭ IV فورۋمىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتايمىن! بۇل فورۋم جاڭا ەكونوميكالىق جاعدايدا ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ الدىندا تۇرعان ماقساتتارعا جەتۋدە پراكتيكالىق شارالاردى ازىرلەۋگە جول اشاتىندىعىنا سەنىمدىمىن. بۇگىنگى مىندەتتەر سىزدەردەن ەڭ جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدى جانە ەكسپورتقا بەيىم, باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەردى شىعارۋدى تالاپ ەتەدى, سول سەبەپتى يندۋستريالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا ماشينا جاساۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلدى», دەلىنگەن ەلباسىنىڭ سوزىندە.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ ءوتكەندەي, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىنداعى ءاربىر ونىنشى جوبا ماشينا جاساۋ سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلعان. بۇل سالادا باس-اياعى 250 ميلليارد تەڭگەنىڭ 88 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ, 10 مىڭنان استام ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپتى. الداعى ۋاقىتتا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قازاقستان ءوزىنىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ارتىقشىلىقتارىن پايدالانىپ, ەل ەكونوميكاسىنداعى شەشۋشى سەكتورلاردىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك ءوز بايانداماسىندا ەلىمىزدىڭ تەمىر جول, اۆياتسيالىق تەحنولوگيا جانە ماشينا جاساۋ سالالارىنداعى جەتىستىكتەرى تۋرالى باياندادى. وتاندىق ەلەكتر موبيلدەر ءوندىرۋ بارىسىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلدان باستاپ وتاندىق قانا ەمەس, الەمدىك ماشينا جاساۋ سالاسىندا سۇرانىستىڭ ءتومەندەۋى, جاڭعىرتۋعا بولىنەتىن ينۆەستيتسيانىڭ ازايۋى, كاسىپورىنداردى نەسيەلەۋ شارتتارىنىڭ قيىنداۋى سىندى كەرى ۇردىستەر بايقالىپتى. نارىقتاعى وسى احۋالدى نازارعا الا وتىرىپ, بۇل سالانى دامىتۋعا دا جاڭاشا تۇرعىدا كەلگەن ءجون دەپ سانايدى مينيستر. بۇل سالادا ءوندىرىستى تەجەيتىن پروبلەمالاردىڭ ءبىرى كاسىپورىندى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىمەن بايلانىستى, سونىڭ سالدارىنان الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرا الماي جاتقان كاسىپورىندار بار ەكەن. دەگەنمەن, ج.قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, بۇل پروبلەما دا قازىر شەشىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, «بايتەرەك» حولدينگى ارقىلى بىرقاتار جوبالارعا قاراجات بولىنۋدە. قاراپايىم تۇتىنۋشىلارعا بەرىلگەن 7500-دەن استام اۆتونەسيە دە وتاندىق اۆتوكولىك ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتىپتى.
ماشينا جاساۋ سالاسىندا بولىپ جاتقان ءىرى وزگەرىستەردىڭ ءبىرى ىشتەن جاناتىن قوزعالتقىشتى اۆتوكولىك ءوندىرىسىنە قاتىستى. 2030 جىلدان باستاپ قازاقستاندا مۇنداي كولىكتەردى شىعارۋ كولەمىنە شەكتەۋ قويىلماق. الداعى بەس جىل ىشىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا «ازيا اۆتو» جوباسىن دامىتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە كاسىپورىن جىلىنا 120 مىڭ كولىككە دەيىن شىعارادى دەپ جوسپارلانعان. قوستاناي وبلىسىنداعى كاسىپورىندارعا دا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىر. ياعني, وتاندىق كاسىپورىندار اراسىندا باسەكەلەستىك قالىپتاسىپ ۇلگەردى دەۋگە دە بولادى. الايدا, الەم ەلدەرى ىشتەن جاناتىن قوزعالتقىشى بار اۆتوكولىكتەرگە ەمەس, ۇنەمدى ءارى ەكولوگياعا زيانسىز قوزعالتقىشى بار كولىكتەرگە يەك ارتىپ جاتقانىن ەسكەرىپ, الداعى ۋاقىتتا قازاقستان دا وسى باعىتتى ۇستانۋعا كوشپەك. بۇل تۋرالى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى بىلاي دەدى:
– ەۋرووداقتا 2050 جىلدان باستاپ ىشتەن جاناتىن قوزعالتقىشتى كولىكتەرگە شەكتەۋ قويىلاتىنىن بىلەسىزدەر. اۆتوكولىكتىڭ پايدالانىلۋ مەرزىمىن ەسكەرسەك, بۇل – 2030 جىلدان باستاپ مۇنداي كولىكتەردى شىعارۋ شەكتەلەدى دەگەن ءسوز. سول سەبەپتى, وسى ءۇردىستىڭ اياسىندا قازاقستاندا قازىردىڭ وزىندە ەلەكتر موبيلدەر تەستىلەۋدەن وتكىزىلۋدە. الداعى ۋاقىتتا سوعان ساي كەلەتىن ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ, الماتى مەن استانادا جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەلىمىزدە ەلەكتر موبيل شىعارۋ ءىسى قولعا الىنعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. قوستاناي وبلىسىنداعى «سارىاركااۆتوپروم» كومپانياسىنىڭ بازاسىندا بيىل 5 ەلەكتر موبيل قۇراستىرىلعانى بەلگىلى. 2020 جىلدان باستاپ كومپانيا وسىنداي كولىكتەردىڭ سەريالى ءوندىرىسىن جولعا قويماق.
ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ماڭىزىن ارتتىراتىن تاعى ءبىر كورسەتكىش – ونىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋداعى ءرولى. بۇل سالادا جاڭادان اشىلعان 1 جۇمىس ورنى جاناما تۇردە ونداعان جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەدى ەكەن. بۇل تۋرالى «قازاقستاننىڭ ماشينا جاساۋشىلار وداعى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى مەيرام پىشەمباەۆ ايتتى.
– ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋى بۇگىنگى شارانىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى. پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي نازار اۋدارۋىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن يندۋستريالاندىرۋ ساياساتى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. ال ماشينا جاساۋ يندۋستريالاندىرۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. سەبەبى, بۇل سالادا اشىلعان ءبىر جۇمىس ورنى – وڭدەۋشى سالا, جەڭىل ونەركاسىپ, مۇناي حيمياسى سىندى باسقا سالالاردا 100 جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەدى, – دەدى مەيرام پىشەمباەۆ.
مەيرام پىشەمباەۆ ايتىپ ءوتكەندەي, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ەرەكشە ورىن الاتىنىن ەسكەرسەك, اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالارىن جاساۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋگە ءتيىس. اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالارىن جاساۋ كومباين, تراكتور, تىركەمە, تاعى باسقالارىن شىعارۋمەن شەكتەلمەيدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وڭدەۋشى تەحنيكالاردىڭ بارلىعى قامتىلۋعا ءتيىس. زامان تالابىنا ساي مال شارۋاشىلىعىن تۇگەلدەي اۆتوماتتاندىرۋعا كوشىرۋ كەرەك. ياعني, بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قاجەتتى مىندەتتەردىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى ماشينا جاساۋ سالاسىمەن تىكەلەي بايلانىستى دەۋگە بولادى.
فورۋمعا كەلگەن شەتەلدىك دەلەگاتتاردىڭ ءبىرى, گەرمانيالىق Price Waterhouse Coopers اگەنتتىگىنىڭ حالىقارالىق ساراپشىسى كريستوف شتيۋرمەر جيىندا الەمدىك اۆتويندۋسترياداعى سوڭعى ترەندتەر تۋرالى ايتتى.
– كۇندەلىكتى ىشەتىن سۋسىن, تۇتىناتىن تەلەفون سياقتى, اۆتوكولىك تە ءبىر بۇيىم. ونىڭ باستى ايىرماشىلىعى – قىمبات بۇيىم ەكەندىگى. قازاقستان از عانا ۋاقىت ىشىندە ەكونوميكاسى قۋاتتى, ءال-اۋقاتى جاقسى ەلگە اينالىپ ۇلگەردى. جاڭا نارىقتاردى باعىندىرا باستادىڭىزدار. ال ونەركاسىپ ءوندىرىسى نارىقتاعى سۇرانىسقا, حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگىنە تاۋەلدى. بۇل ەلدە اۆتوكولىككە دەگەن سۇرانىس بار, اۆتوكولىك ءوندىرىسىن دامىتۋعا مۇمكىندىك مول دەپ ويلايمىن. سەبەبى, حالىقتىڭ جاڭا ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىسى جوعارى, – دەدى حالىقارالىق ساراپشى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق اۆتوكولىك قۇراستىرۋشىلار جىلدامدىق, ۇنەمدىلىك جانە قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەۋ سىندى تالاپتاردىڭ ۇدەسىنەن كورىنەتىن كولىك تۇرلەرىن شىعارۋى ءتيىس.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
يگور بۋرگاندينوۆ