"نۇرسۇلتان" شىڭىنا شىقتى

نۇرسۇلتان شىڭىنىڭ بيىكتىگى –  4376 مەتر

الماتىدا قازاقستاندىق ءالپينيزمنىڭ باستاۋ شىڭىنداي بولعان  ىلە الاتاۋىنىڭ ايگىلى «نۇرسۇلتان» شىڭىنا ارنايى ساپار ۇيىمداستىرىلدى. بۇل تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى مەن الماتى قالاسىنىڭ 1000 جىلدىعىنا ارنالدى. ونىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – كوزگە بىردەن وقشاۋلانىپ كورىنەتىن ايرىقشا اسقاق شىڭ. «نۇرسۇلتان» شىڭى – بوگ­دانوۆيچ مۇز­دىعىنىڭ باس جاعىندا ورنا­لاس­قان­دى­عىمەن كوزگە بىردەن تۇسەتىنى دە سودان بولۋى مۇمكىن. سولتۇستىگىندە – قارلىتاۋ, شىعىسىندا اريستوۆ شىڭىمەن ۇلاسادى. بۇل شىڭعا 1930 جىلى 17 شىلدەدە گ.بەلوگلازوۆ باستاعان توپ العاشقى اتاۋى كىشى الماتى شىڭىنا شىعىپ, ءدال وسى جىلدى قازاقستان ءالپينيزمىنىڭ باستاۋى دەپ ەسەپتەگەن. ال 1935 جىلى 11 شىلدەدە الما­تىدا 1-كومسومولدىق الپينيادا ءوتىپ, كىشى الماتى شىڭى كومسومول اتاۋى­نا يە بولادى. بۇل جىل ءداستۇرلى ال­پي­نيا­دامىزدىڭ باستاۋ العان كۇنى سانالادى. 1997 جىلى الپينياداعا قاتىسۋشىلار  تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تۋعان كۇنىنە وراي كومسومول شىڭىن – «نۇرسۇلتان»  شىڭى دەپ اتاۋدى ۇسىندى. «نۇرسۇلتان» شىڭىندا ءداستۇرلى ال­پينيادانىڭ سان ءتۇرلى جارىستارى وتكىزىلەدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك الۋى­مەن ەستافەتانى قازىرگى الپينيستەر جالعاس­تىرىپ وتىر. ال ءداستۇرلى الپينيادا ار­­قىل­ى اتالمىش شاراعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىر­گەن كوپشىلىك جاپپاي قاتىسۋ قۇرمە­تىنە يە بولعان. ناتيجەسىندە الماتى­لىق­تار­دىڭ كوپشىلىگى اۋەسقوي الپينيست اتانىپ كەلەدى. «نۇرسۇلتان-2016» الپينياداسىنا قاتىسۋشىلارعا «شىمبۇلاق» تاۋ-شاڭعى كۋرورتىنىڭ اسپالى جولدارى تاڭ سارىدەن تەگىن قىزمەت كورسەتە باستادى. الپينيادا قارساڭىندا كورسەتىلگەن تەگىن قىزمەتكە حالىق كوپ جينالدى. نەگىزگى توپ الپينياداعا قاتىسىپ, «نۇرسۇلتان» شىڭىنا شىعۋشىلار. «شىمبۇلاقتىڭ» سوڭعى نۇكتەسى تالعار اسۋىنا (3200) كەلگەندە كۇن جارقىراپ, بۇلتتار جان-جاققا شاشىراي ءتۇستى. بۇل الپينياداعا قاتىسۋشىلارعا ساتتىلىك تىلەپ تۇرعانداي اسەر بەرەدى. الپينيادا باعىتى بويىنشا بوگدانوۆيچ مۇزدىعىنان وتكەن ءسات قوي­­تاستار اراسىندا قاتتى قارقىنمەن اعىپ جاتقان مۇزدىق سۋى بايقالادى. ءتىپ­تى شاعىن كولشىكتەر دە سۋعا تول­عان. بيىل تاۋدا قار قالىڭ ءتۇس­كەن­دىكتەن شىلدەنىڭ وزىندە قاڭ­تار­داعىداي قار جاتىر. مۇز­دىق جولىنىڭ مۇزدارى مەن كوم­سومول اسۋىنا ورلەۋ با­رىن­شا قيىن­دىق تۋعىزادى. الدى­ڭىزدا – «نۇرسۇلتان» شىڭى, كومسومول اسۋى جانە قالىڭ قار جامىلعان قارلىتاۋ شىڭى. اسىرەسە قارلىتاۋ شىڭى – قىسى-جازى شاڭعى تەبۋگە تاپتىر­ماي­تىن ورىن. قاۋىپتىلىگى ءوز الدىنا, ءبىر­قا­تار الماتىلىقتار شىڭ باسىنا ءور­لەپ شاڭعى تەبۋىن باستاپ كەتىپتى. كوم­سو­مول اسۋىنا ورلەگەن ساتتە جان-جاعى­ڭىزعا قاراساڭىز, «اباي» شىڭى مەن وعان كورشىلەس ورنالاسقان شىڭداردىڭ تاۋ ءماسسيۆىن باعامدار ەدىڭىز. ءدال وسى ۋاقىتتا تومەندەگى مۇزدىق جولىن قالىڭ تۇمان باسىپ كەلەدى. ازداعان مينۋتتان سوڭ تۇمان سەيىلگەندەي كۇن كوزىن جاپقان بۇلتتاردان اپپاق قار قيىرشىقتارى سەبەلەي باستادى. ءبىر كۇندە جىلدىڭ ءتورت مەزگىلى بايقالعانداي. باستى ماقسات مارەگە تەك قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىنىڭ بارلىق باپتارىن قاراس­تىرعان قاتىسۋشىلاردى شى­عارۋ بولاتىن. ويتكەنى ءدال سول ارا جارىستىڭ باس نۇك­تەس­ى­­نە رۇقسات بەرۋ الاڭى «نۇرسۇلتان» شىڭى كۇر­دە­لىلىك كاتەگورياسى ور­تا دەڭگەيدە بولاتىن بەس مارشرۋتپەن شىڭعا كوتەرىلۋگە مۇمكىندىك بولا­دى. جاپپاي ال­پي­­نيا­دا بارىسىندا ۇيىم­­داس­تىرۋشىلار قا­لا­­لىقتار مەن قالا قو­ناقتارىنا 2ا كا­تەگورياسىن ۇسىندى. شىڭعا شىعۋ­دا الپينيادا تالاپ­تارىنىڭ بارلىق نور­ما­لارىن ورىن­­­داۋدىڭ ءوزى بىرنەشە ۋا­قىت الادى. اسۋدان شىڭ­­­عا نە­گىزى 20-25 مي­نۋت كە­تەدى دە­گەن­مەن, وتە كۇر­دەلى جەر­دە كوپ ادامنىڭ قاتىسۋى­نان ءبىر ساعات­تاي كەپتەلىس بولدى. ءتىپتى جارتاسقا جا­بى­سىپ 10-15 مينۋتتاي تۇرعان ساتتەر دە بول­دى. بارلىق قاتىسۋشىلارعا ءار بولىكتە ور­نا­لاسقان باقىلاۋشى-قۇتقارۋشى جاساق كومەك كورسەتىپ تۇردى. سونىمەن بارلىق قيىن­دىقتارعا قاراماستان شىڭنىڭ باسى­نا ءبىز دە جەتتىك. شىڭعا شىعۋشىلار ەسىم­دەرى­نە ءبىز دە تىركەلدىك. ال شىڭ بيىگىنە شىق­قان­داعى تاڭعاجايىپ تابيعاتتىڭ قاي­تا­لان­باس كورىنىسى سۇلۋلىققا تۇنىپ تۇردى. شىرقاۋ شىڭ ءبىزدى تىم بيىككە كوتەر­گەندەي. شىڭعا اپاراتىن بارلىق جول مەن شىڭداعى قالىڭ قار ۇيىتقىعان ىزعىرىق, بۇلت اراسىنان جارقىلداعان نايزاعاي قاتىسۋشىلاردى بوگەي المادى. ساپارباي پارمانقۇلوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى سۋرەتتى تۇسىرگەن دوسجان بالابەك ۇلى