قازاق حاندىعىنىڭ باسىنان باعى تايىپ, بوداندىق بۇعاۋى موينىمىزعا ءىلىنىپ, ءۇش ءجۇز جىلداي وتار بولىپ, ۇلت رەتىندە جويىلىپ كەتۋ قاۋپىمەن بەتپە-بەت كەلىپ, ارىسىڭ اتىلعان, حالقىڭ قىناداي قىرىلعان قاساپ زاماندى باستان وتكەرگەن جۇرتپىز. قۇدايدىڭ قالاۋىمەن تاۋەلسىز ەل اتانىپ, ازاتتىقتىڭ اق تاڭىنا دا جەتتىك. مىنە, بيىل بۇل مەرەيلى مەزەتكە دە شيرەك عاسىر تولىپتى. بۇل شۇكىر دەيتىن دۇنيەمىز. «قيلى-قيلى زامان مەن كەسىرى كوپ كەزەڭدەردەن قالاي امان وتتىك ەكەن» دەپ ويلايسىڭ. باستى سەبەپ, ۇلتىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرى مەن بولاشاقتا قازاقتىڭ ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتكەن ازات ەل بولادى دەگەن ۇمىتىندە جاتسا كەرەك. قۇر ۇمىتتەنىپ قانا قويماي, ناقتى ارەكەتكە بارعانىنىڭ ارقاسىندا وسى كۇنگە جەتىپ وتىرمىز.
ەرلەردىڭ ەڭبەگىنىڭ اقتالعانىنا 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا كۋا بولدىق. ودان بەرگى ۋاقىتتا ساياساتتىڭ سان سىنىنان سۇرىنبەي ءوتىپ, جيىرما جىلدىڭ اياسىندا قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ دامۋ ستراتەگياسىن قابىلدادىق. سونىمەن ۇلتىمىزدىڭ جويىلىپ كەتۋ ايماعىنان شىعىپ, تاۋەلسىز ەلدىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ ماقساتى ءبىز ءۇشىن وتكەن شاققا اينالدى. ەندىگى جەردە ول جولعا قايتا ءتۇسۋدى جاراتقان يەمىز بىزگە بۇيىرتپاي-اق قويسىن دەپ تىلەيمىز.
ازاتتىقتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ تۇڭعىش پرەزيدەنت- ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىپ, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ كوشىنە ىلەستىرۋدى ماقسات تۇتتى. ول مۇرات ءساتتى باستالىپ از ۋاقىتتا الدىڭعى قاتارلى 50 ەلدىڭ قاتارىنان ورىن الدىق. ەندىگى ماقسات – 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ. وسىلاي ءساتتى باستالعان ءىستىڭ اياعىنا جەتۋىنە بۇقارا تاراپىنان جاپپاي قولداۋدىڭ قاجەت ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. الايدا, دامۋ داڭعىلىنىڭ تالاپتارىن ءتيىمدى پايدالانۋىمىزعا سان عاسىرلار بويى ساناعا ءسىڭىپ, رۋحقا ورنىعىپ العان كەيبىر سەنىم, تۇسىنىكتەردىڭ كەدەرگىسىن كەلتىرىپ جاتقانىن نەسىنە جاسىرايىق؟!
ەلىمىزدەگى جەرگە قاتىستى رەفورمانىڭ باعىتتارى جونىندە ورتاق پىكىرگە كەلە الماۋشىلىق كوبىمىزگە وي سالدى. ىشكى قوعامدىق بىرلىگىمىزدىڭ, ورتاق يدەياعا توپتاسۋدىڭ ويلاندىراتىن تۇستارىن سەزىنىپ قالدىق. ەلدىڭ ىشكى تۇتاستىعىنىڭ تەك قانا ەتنوسارالىق تاتۋلىقتان عانا تۇرمايتىنىنا كوزىمىز تاعى جەتتى. اتالمىش قۇجاتقا كوپتەگەن وتانداستارىمىز كۇدىكپەن قارادى. ال كۇدىكتى كۇپىرلىك دەپ ەمەس, بۇل ماسەلەنى تاعى ءبىر اقىلعا سالۋ دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون. دەگەنمەن, كەيدە ۇلتتىق سەزىمىمىز دورەكى ۇلتشىلدىق سيپاتىندا كورىنەتىنى دە بار. ول سەزىم الدىمەن ۇلتقا پايدا كەلتىرەتىن, مەملەكەتكە زيان كەلتىرمەيتىن قاسيەتپەن كورىنىس تابۋى ءتيىس.
قاي كەزدە بولسا دا جاڭاشىلدىق پەن ەتىمىز ۇيرەنگەن, كۇنى ءوتىپ بارا جاتقان قاعيداتتاردىڭ تايتالاستا جۇرەتىنى ءومىر زاڭى. الەمدەگى گەوساياسي جاعداي كۇن سايىن وزگەرىسكە ۇشىراۋدا. ءبىزدىڭ قوعام دا ۇتقىر بولۋعا تالپىنۋى كەرەك. قوعامدا بولىپ جاتقان جاعدايلاردى جان-جاقتى تۇسىنۋدەن گورى بار كىنانى باس-كوزسىز وزگەرىستەرگە جابا سالۋ ارقاشان دا كەزدەسىپ تۇرادى. مۇنىڭ بارلىعى وتارلىق سانانىڭ جاڭعىرىعى دەپ تۇسىنەمىز. وتارلاۋشى ەلدىڭ يدەولوگياسى اسقاق رۋحقا سۇيەنگەن ۇلتتىق مۇراتتىڭ جولىن كەسىپ, تەك بۇگىننىڭ عانا مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋگە, ماڭگۇرتكە باسىڭداعى «كەپەشىڭدى» تارتىپ الادى دەپ قورقىتقانداي, قولىڭداعىعا عانا يە بولۋعا يتەرمەلەيدى. بولاشاققا باستاۋ بولاتىن, قانداي دا بولسىن ۇلتتىق يدەيانىڭ بىرنەشە, ەل بىرلىگى, ەكونوميكالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگى, ينتەللەكتۋالدى جاسامپاز قوعام, وركەنيەتتى مەملەكەت سياقتى ءىرى تۇعىرى بار. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ءبىر جاعىنان وسىنداي ەل بولۋىمىزعا جول كورسەتە الاتىنى انىق بولسا, ەكىنشى جاعىنان, ول الەمدىك دامۋ جولىندا, ءومىردىڭ اعىس تولقىنىنا ىڭعايلانا ءجۇزۋى دە ءتيىس. ياعني, كەي قۇندىلىقتار ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى تۋعىزىپ, توزىعى جەتسە, ونى ءومىردىڭ وزىعىنا اينالدىرۋدىڭ جولىن ىزدەگەنىمىز ءجون. بۇل «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ۇستانعان ۇلتىمىزدىڭ بۇگىنگى كۇنمەن عانا ەمەس, بولاشاقتاعى ورتاسىن انىقتاپ الۋ ءۇشىن دە قاجەت.
ەل تاعدىرى قاي كەزدە دە ەل تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتاردىڭ قولىندا. تىزگىن يەسى دەگەندە بيلىكشىنى ەمەس, جەتىلۋگە باستايتىنداردى ايتامىز. بيلىكشىسى وزىق, جەتەكشى ازاماتى كوپ ەلدىڭ ءىسى جوعارىعا ورلەيدى. سولارعا ادالدىق, تاباندىلىق, سابىر تىلەي ءجۇرۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ حالىق مۇددەسىنە تولىققاندى جۇمىس جاساۋى ءۇشىن بۇقارانىڭ سەنىمى كەرەك. ياعني, بيلىك حالىق قولداۋىن تولىق سەزىنگەن جاعدايدا ەركىن قيمىل جاساۋعا مۇمكىندىك الادى. تاعى دا جەر ماسەلەسىن مىسالعا الساق, دۇرىس شەشىم قابىلداۋ جونىندە حالىق ءوز پرەزيدەنتىنە سەنىم ارتتى. ەل سەنىمىن قاشاندا باستى قۇندىلىق سانايتىن پرەزيدەنتىمىز بۇگىنگى قازاق قوعامىن قاناعاتتاندىراتىن شەشىم قابىلدادى. زاڭ كۇشىنىڭ قولدانىسقا ەنۋىنىڭ مەرزىمىن بەس جىلعا كەيىن شەگەردى.
راس, دەر كەزىندە دۇرىس شەشىم قابىلداندى. بۇل ءبىر جاعىنان بوي جارىستىرۋعا ەمەس, وي جارىستىرۋعا يتەرمەلەيتىن ساباقتى ءدۇمپۋ بولدى. ءبىرىنشى ساباقتى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ «بۇگىنگى وتانشىلدىق – ءتوزىم, بۇگىنگى ەرلىك – سابىر, بۇگىنگى ەلدىك –تىنىشتىق» دەپ جازعانىمەن تۇسىندىرسەك بولادى. شىنىندا دا, كوكەيىمىزدى تەسىپ, ىشكى قىزعانىش وتىن ءورشىتىپ جۇرگەن ادىلدىك تە, تەڭدىك تە ازات ەلىمىز باردا عانا ورنايدى. ازاتتىقتىڭ تىرەگى بىرلىك پەن تىنىشتىق. ياعني, ونى ساقتاۋ ءۇشىن جۇيەلى سوزگە توقتاي بىلەر جۇرت بولۋى ءتيىس. اقىل ايتقانسىپ, بىلگىشسىنىپ, وكپە-نازىن ۇلتتىق مۇددەدەن جوعارى قويىپ, ەلگە ىرىتكى سالۋ سەكىلدى ارەكەتتەردى بايىپتى باعامداي الاتىن ەل كەرەك. اقىلدى ءسوز ايتقانداردىڭ ءبارىن اقىلدى دەۋ, قولىنا بالتا ۇستاعاننىڭ ءبارىن ۇستا ەكەن دەپ ويلاۋمەن بىردەي. ءوزىڭدى ويلاۋ دۇرىس, دەگەنمەن, ءوزىڭدى ەلدەن جوعارى قويۋ قازاق ءۇشىن كۇنا. ءوز پىكىرىڭمەن ۇيلەسە قويماعان جاعدايلارعا بولا ءوز ەلىڭدى وزەگىنەن تەۋىپ, ۇشپاققا جەتە الماسىمىز دا ايدان انىق.
ەكىنشى ساباق رەتىندە ۇكىمەتتىك مەكەمەلەردىڭ دە ءاربىر شەشىم قابىلداردا جان-جاقتى ساراپتاپ, ەلمەن ويلاسىپ اتقارعانى دۇرىس دەگەن پىكىردى قوستايمىن. جەكەلەگەن وكپە-رەنىش, كوڭىلدەگى كىربىڭ بىرتىندەپ اشۋ-ىزاعا اينالىپ, اقىلدىڭ الدىن ورايدى. ويلانباي قابىلدانعان شەشىم ءۇشىن قارسىلىق بىلدىرۋگە جۇرت بىرىگەمىن دەسە, وعان ساياسي ۇيىمنىڭ, وپپوزيتسيانىڭ دا قاجەتى جوق ەكەنىن كوردىك. «اشۋ تاسىسا, اقىل توگىلەر» دەگەن ءسوز وسىدان شىققان بولار. ءوز اقىلىمىزبەن تولتىرا الماعان جەرىمىزدى, ءوز اقىلىمەن تولتىرعىسى كەلەتىن «جاناشىر دوستارىمىز» تابىلاتىنىنا ەش كۇمان بولماسىن. ال ولارعا جول بەرىپ شاڭىراعىمىزدى شايقالتىپ الساق, كەلەر ۇرپاق الدىندا بيلىكتىڭ دە, حالىقتىڭ دا ەڭ ۇلكەن ايىبى سول بولماق.
ناۋرىزباي بايقاداموۆ,
قىزىلوردا وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى