قازاقستان دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى ماراتبەك مىقتىبەكوۆپەن سۇحبات
– ماراتبەك سامەنبەك ۇلى, اڭگىمەمىزدى وليمپيادا ويىندارىنان باستاساق. ريو وليمپياداسىندا جوسپار ورىندالدى ما؟
– ريودان ەكى مەدال الامىز دەپ جوسپارلادىق. مەدال كولەمى بويىنشا جوسپار ورىندالدى. بىراق, التىن الامىز دەپ ۇمىتتەنگەن ەدىك. التىنعا ءبىر تابان جاقىنداعانىمىزبەن, بۇيىرمادى. ەلدوس سمەتوۆ فينالعا دەيىنگى قارسىلاستارىنا ەسە جىبەرگەن جوق. فينالدا دا وسال قارسىلاس ەمەس ەكەندىگىن كورسەتتى. نەگىزگى ۋاقىتتا ەلدوس قارسىلاسىنا ايلا-ءتاسىل قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. قوسىمشا ۋاقىتتا ءمۇلت كەتتى.
وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, گالبادراح وتگونتسەتسەگتى موڭعوليادان ارنايى باپكەرىمەن شاقىرتتىق. ول ءبىر جىل ىشىندە رەيتينگتى ءنول ۇپايدان باستاپ, وليمپيادادا قولا جۇلدە اكەلدى. ريودا دزيۋدوشىلارىمىز ەكى مەدالمەن قازاقستان دزيۋدو تاريحىندا بولماعان كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. بۇعان دەيىن وليمپيادا ويىندارىندا دزيۋدودان اسحات جىتكەەۆتىڭ كۇمىسى عانا بولسا, بيىل تاعى ءبىر كۇمىس, ءبىر قولا مەدال قوسىلدى.
ديدار حامزا وليمپياداعا دايىندالماعان ەدى
– دەگەنمەن, گالبادراح وتگونتسەتسەگ ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ تۇلەگى ەمەس قوي. ەندەشە ماقسات تولىق ورىندالعان جوق دەپ ەسەپتەسەك بولادى ەمەس پە؟
– ەكىنشى مەدالدى راكوۆ ماكسيمگە جوسپارلاعان بولاتىنبىز. سەبەبى, ونىڭ دايىندىعى وتە جاقسى ەدى. كۇردەلى جوسپارمەن ءوزىن جەكە دايىندادىق. وكىنىشكە قاراي, تاتاميگە شىققاندا پسيحولوگيالىق السىزدىك تانىتتى. جالپى, تەڭ كۇرەس بولدى. جەكە پىكىرىم, تورەشى ەكى جاققا بىردەي نازار اۋدارىپ, كۇرەسۋگە مۇمكىندىك بەرۋى كەرەك ەدى.
– قالعان سپورتشىلاردىڭ بەلدەسۋى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– جانساي سماعۇلوۆ, ديدار حامزا, ماكسيم راكوۆ تە فيناليستەرگە ۇتىلدى. جەرەبە تارتىلعاندا جانساي ءوز سالماعىندا باستى فاۆوريت سانالاتىن الەم چەمپيونى ان باۋلمەن ءبىر توپقا ءتۇستى. العاشقى قارسىلاسىنان وتكەنىمەن, جانساي ان باۋلعا ەسە جىبەردى. 73 كەلىدە سىنعا تۇسكەن جاس پالۋانىمىز ديدار حامزانىڭ كۇرەسى جاقسى بولدى. ديداردىڭ كۇرەسىندەگى تورەلىككە كەلىسپەيمىن. مەنىڭ ويىمشا, ەكىنشى بەلدەسۋىندە ءبىزدىڭ پالۋانعاا ەسكەرتۋدى ورىنسىز بەرگەن سياقتى. ايتپەسە, وسال كۇرەسكەن جوق. ازىربايجاندىق قارسىلاسىنا ەسكەرتۋ سانىنىڭ كوپتىگىمەن عانا ەسە جىبەردى. بىزدەن دە ءبىر قاتەلىك كەتتى. ءبىز ديداردى وليمپياداعا دايىنداماعان ەدىك. ويىنداردىڭ باستالۋىنا ساناۋلى كۇن قالعاندا ديدارعا حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنان ريو وليمپياداسىنان جولداما كەلدى. ەگەر بۇل پالۋانىمىزدى تىكەلەي وليمپياداعا دايىنداعانىمىزدا ناتيجە باسقاشا بولار ما ەدى؟ ماريان پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دايىن بولمادى دەپ ويلايمىن. ايتپەسە, بۇل قارسىلاسىمەن ازيا چەمپيوناتىندا بەلدەسىپ, ۇتقان بولاتىن. بارلىق وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا قاتىسىپ, فيزيكالىق تۇرعىدان دايىندىعى وتە جوعارى بولعان ەدى. جالپى قىزداردىڭ كۇرەسى بىزدە اقساپ تۇرعانىن مويىندايمىز.
– قازىر دزيۋدوشى قىزدارىمىزعا نە جەتىسپەيدى؟
– فيزيكا, تەحنيكا جەتىسپەيدى. ماتەريالدىق تۇرعىدان قىزدارعا بارلىق جاعداي جاسالعان. قۇلشىنىپ تۇرعان جاستار دا جەتەرلىك. بىراق قىزدار كۇرەسىندە جاتتىعۋلار باسقاشا بولۋى كەرەك. ءبىز قازىر ناقتى قاي ادىسپەن دايىندارىمىزدى بىلمەي وتىرمىز. جاقسى ماماننىڭ قولىنا تاپسىرساق, ناتيجە دە جاقسارادى دەپ ويلايمىن.
ەنحبااتار داشجامتس قىزداردىڭ باس باپكەرى بولادى
– دەمەك, باپكەرلەر قۇرامى وزگەرەدى عوي؟
– فەدەراتسيا باسشىلىعى جانە باپكەرلەر قۇرامىمەن وتىرىپ اقىلداساتىن بولامىز. ارينە, قىزدار كۇرەسىندە بىزدە تۇبەگەيلى وزگەرىس بولادى. ايەلدەر قۇراماسىن شەتەلدىك مامان – گالبادراح وتگونتسەتسەگتىڭ جەكە باپكەرى ەنحبااتار داشجامتسقا تاپسىرامىز. ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس جاتتىقتتىرۋشىسى, كەڭەسشىسى رەتىندە جاڭا جىلدان باستاپ ىسكە كىرىسەدى.
– ەنحبااتار داشجامتستىڭ شاكىرتى گالبادراح وتگونتسەتسەگ قازاقستان ساپىندا قاشانعا دەيىن كۇرەسەدى؟
– گالبادراح وتگونتسەتسەگ قازاق ەلىنە ريزا دەپ ويلايمىن. وڭتۇستىك ءوڭىرى باۋىرىنا باسىپ, چەمپيونعا لايىقتى قۇرمەت كورسەتىپ جاتىر. تىكەلەي وزىنەن سۇراعان جوقپىن, بىراق, كارەراسىنىڭ سوڭىنا دەيىن قازاقستاندا قالادى دەپ ويلايمىن. وتگونتسەتسەگ قازاقستانعا كەلگەنگە دەيىن ءوز سالماعى بويىنشا موڭعوليادا ءنومىرى ەكىنشى سپورتشى ەدى. بىزگە كەلگەن سوڭ ىرىكتەۋ سىندارىندا جاقسى كورسەتكىشكە جەتىپ, 48 كەلىگە دەيىنگى سالماق دارەجەسىندە الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ون سپورتشىسىنىڭ قاتارىنا كىردى. قازاقستانعا باپكەرىمەن اكەلگەن ۋاقىتتا «نەگە ءوز پالۋاندارىمىزدى دايىندامايسىڭدار؟ شەت ەلدىڭ سپورتشىسى بىزگە كەرەك پە؟» دەگەن سياقتى سىن ايتىلدى. الايدا, بۇل حالىقارالىق تاجىريبە. دزيۋدو بىزدە ەندى دامي باستاعان سپورت. سوندىقتان ونىڭ ىرگەتاسىن مىقتى ماماندارمەن بەرىك قالاۋ كەرەك.
– قازاقستاندا 60 كەلىدە باستى فاۆوريت – ەلدوس سمەتوۆ. رۋستام يبراەۆ ەلدوستىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويمايدى ما؟
– ءبىز رۋستام يبراەۆقا 66 كەلىگە اۋىسۋعا ۇسىنىس جاسادىق. بىراق ول وسى سالماقتا قالعىسى كەلدى. قاي سالماقتا كۇرەسەتىنىن ءار سپورتشى ءوزى شەشەدى. تەك ۇسىنىس جاسايمىز, ونى قابىلداعان جاعدايدا سپورتشىنىڭ پىكىرىمەن ساناسىپ ءارى قاراي جۇمىسىمىزدى جالعاستىرامىز. سپورتتا باق پەن باپ قاتار جۇرەدى عوي. ىرىكتەۋ تۋرنيرلەرىندە رۋستامعا كىشكەنە باپ جەتىسپەگەنى انىق. ءبىز رۋستام مەن ەلدوستى ءبولىپ-جارمايمىز. ەكەۋى دە رەيتينگە كوش باستاپ تۇرعان شەبەرلىگى وتە مىقتى دزيۋدوشىلارىمىز. مۇمكىن, كەلەسى ويىنداردا رۋستام توپ جارار. قازاقستاندا جەڭىل سالماقتا باسەكە وتە جوعارى. جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى ماعجان شامشيدين, جاستاردان وليمپيادا ويىندارىنىڭ چەمپيونى باۋىرجان جاۋىنتاەۆ جاڭا جىلدان باستاپ قوسىلادى.
اسا اۋىر سالماقتا مىقتى پالۋاندار جوق
– قالعان سالماقتارداعى باسەكەلەستىك جونىندە نە ايتاسىز؟
– 60 كەلىدە ەلدوس سمەتوۆ پەن رۋستام يبراەۆ بولسا, 66 كەلىدە جانساي سماعۇلوۆ, ەلدوس جۇماحانوۆ, ازامات مۇحانوۆ. 73 كەلىدە ديدار حامزامەن بىرگە كۇرەسەتىن تاعى ەكى جاس بالۋانىمىز بار. ولار – شايمەردەنوۆ بەكادىل مەن سەمباەۆ ماديار. 81, 90 كەلىدە دە جاقسى كۇرەسەتىن جاس بالۋاندار جەتەرلىك. الداعى ۋاقىتتا جاستارمەن جۇمىستى كۇشەيتەمىز. ال اسا اۋىر سالماقتا سپورتشىلار جوقتىڭ قاسى. جاستاردان ەرەكشە كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن نيكيتا ازاروۆ تىنباي ەڭبەكتەنسە, ءبىراز جەرگە بارادى.
– اۋىر سالماق دەمەكشى, وسى سالماقتا كۇرەسىپ جۇرگەن ماكسيم راكوۆ ءارى قاراي كۇرەسىن جالعاستىرا ما؟
– مۇنى ماكسيم ءوزى شەشەدى. بىراق, قانداي شەشىم قابىلداعانى جونىندە ەشقانداي ءسوز قوزعالمادى.
– جاستار ساپىندا بەلسەندىلىگىمەن كوزگە تۇسكەندەر, ەرەسەكتەر ساپىنا اۋىسقانقاندا كورسەتكىشتەرى ناشارلاپ جاتادى. وسىنىڭ سەبەبى نەدە؟
– جاستار قۇراماسىنان ەرەسەكتەر قۇراماسىنا اۋىسقاندا كەيبىرەۋلەرى شتاتتىق قۇراماعا كىرە الماي قالادى. سودان كەيىن سپورتشى ارتقا كەتە باستايدى. شتاتتىق قۇرامادا بولماعاننان كەيىن سپورتشى كوپ جارىسقا قاتىسا المايدى, جاتتىعۋلاردان قالاتىنى تاعى بار. سوسىن قولدى ءبىر سىلتەپ, سپورتتان كەتىپ جاتادى. جاستار مەن ەرەسەكتەر اراسىندا بايلانىستىڭ بولماۋىنان دا ماسەلە تۋىندايدى. ءبىز ەرەسەكتەر قۇراماسىندا وسىنداي ىڭعايسىزدىق بولماس ءۇشىن جاستار مەن ەرەسەكتەردى بىرگە جاتتىقتىرىپ ءجۇرمىز. ناتيجەسىندە جاستار ورتاسىنا ۇيرەنىپ, سول اتموسفەراعا داعدىلانادى. ءدال وسى تاسىلمەن جۇمىسىمىزدى جالعاستىراتىن بولساق, توكيو وليمپياداسىنا دەيىن ءتورت جىل ىشىندە بارلىق سالماقتان سپورتشى دايىنداپ شىعۋعا تولىق مۇمكىندىك بار دەپ ويلايمىن. جاڭا ماۋسىمنان باستاپ فەدەراتسيا باسشىلىعى مەن باپكەرلەر تاراپى وسى باعىتتا اقىلداسىپ, ىسكە كىرىسەدى.
الماتىدا دزيۋدو اكادەمياسى جۇمىسىن باستايدى
– سپورتشىلارعا پسيحولوگتاردىڭ دا كومەگى وراسان زور ەكەنى انىق. جالپى دزيۋدوشىلاردىڭ پسيحولوگتارمەن بايلانىسى قانداي؟
– سپورتشىلارىمىزدىڭ پسيحولوگپەن جۇمىسى جاقسى. شەت ەلدەن وسى ىسكە ارنايى مامان شاقىرعان بولاتىنبىز. ناتيجەسىندە حالىقارالىق ۇلكەن تۋرنيرلەردە دزيۋدوشىلارىمىزدىڭ كورسەتكىشى جاقساردى. بايقاساڭىز, قازاقستاندىق سپورتشىلار تاتاميگە وتە سابىرلى شىعادى. ۇتسا دا, ۇتىلسا دا كۇرەستى سابىرلى ەموتسيامەن اياقتايدى. مۇنى قازاق سپورتشىلارىنىڭ بويىنا بىتكەن ءبىر بيازىلىق دەپ باعالايمىن.
– جاقىندا اشىلعان تۇڭعىش دزيۋدو اكادەمياسى جۇمىسىن قاشان باستايدى؟
– الماتىداعى دزيۋدو اكادەمياسى كوكتەمدە اشىلدى. عيمارات قۇرىلىسى 100% اياقتالدى, قازىر قۇجاتتارىن رەتتەپ جاتىرمىز. جاڭا اكادەميا بارلىق حالىقارالىق تالاپتارعا ساي. سپورت كەشەنىندە 4 تاتاميگە ارنالعان زال, ترەناجەر زالى, 100 ادامعا ارنالعان جاتاقحانا مەن اسحانا بار. ىشىندە قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ عانا سپورتشىلارى ەمەس, دزيۋدو كۇرەسىنە ەندى قىزىعۋشىلىق تانىتقان جەتكىنشەكتەر دە جاتتىعاتىن بولادى. ايماقتاعى جاس سپورتشىلارمەن جۇمىستى جانداندىرامىز دەپ الدىمىزعا جوسپار قويدىق. اكادەميادا حالىقارالىق دارەجەدە وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى, شەتەلدىك مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن سەمينارلار مەن شەبەرلىك ساباقتارىن ۇيىمداستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز.
– قازىر ريودا پاراليمپيادا ويىندارى وتۋدە. قازاقستان قۇراماسىنان قاتىسىپ جاتقان دزيۋدوشىلارعا قانداي باعا بەرەسىز؟
– پاراليمپيادا, سۋردوليمپياداشىلاردىڭ دايىندىعى مەن نەگىزگى قۇرامانىڭ دايىندىعى بىردەي. ءبىر تاكتيكامەن جاتتىعادى. بىراق, حالىقارالىق وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا از بارادى. ولاردى نازاردان تىس قالدىرمايمىز. جارىسقا شىعاتىن كەزدە بارىنشا قولدايمىز. ەلىمىزدە دزيۋدونىڭ بارلىق ءتۇرى قارقىندى دامىپ كەلە جاتىر. جاقىندا سۋردو-دزيۋدوشىمىز ايدوس تۇگەلباەۆ الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلەدەگەرى اتاندى. ودان بولەك, انۋار ساريەۆ پەن قۇرالباي ورىنباسار پاراليمپيادا ويىندارىنا جولداما الدى. وسىعان دەيىن پاراليمپيادا ويىندارىنا دزيۋدوشىلار قاتىسپاعان بولاتىن. بۇل قازاقستاندا دزيۋدونىڭ دامىعاندىعىن كورسەتەدى.
قورىتىندى رەتىندە ايتارىم, توكيو وليمپياداسىندا جوعارى ناتيجە كورسەتۋ ءۇشىن نەگىزگى جۇمىستى قازىردەن قولعا العاندى ءجون سانادىق. ريو وليمپياداسى اياقتالعاندا قۇرامانىڭ كەڭەسشىسىمەن اقىلداسىپ, كەلەسى ويىندارعا دايىندىقتى بيىلدان قالدىرماي باستايتىن بولىپ شەشتىك.
سۇحباتتاسقان ايگەرىم توقسانبەك