استاناداعى وقۋشىلار سارايىنىڭ الدىندا سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرىندەگى دەمالىستىڭ وزىندە ازاننان باستاپ تىرشىلىك قىز-قىز قاينايتىنىن شاھار حالقى جاقسى بىلەدى. سەبەبى «قۋاتتى ءوڭىر – قۋاتتى قازاقستان» اكتسياسىنىڭ اياسىندا اپتا سايىن ەلوردادا وبلىستاردىڭ ارنايى كۇندەرى ءوتىپ, ايماقتاردان جەتكىزىلگەن ازىق-ت ۇلىك كەرۋەندەرى ءدال وسى جەردە ايالدايدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرلىق تويىنا وراي, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ءۇشىن اپتا سايىن وسى جەردە جارمەڭكە وتكىزىلىپ جۇرگەنىنە ءبىراز بولعان.
وتكەن 10-11 قىركۇيەك كۇندەرى دە تاڭ بوزارىپ اتقاندا الاڭدا كەزەكتى مارتە ساۋدا شاتىرلارى تىگىلىپ, سورەلەرگە سانالۋان وتاندىق ءونىم تۇرلەرى قويىلا باستادى. انە-مىنە دەگەنشە باعاسى بازار نارقىنان اجەپتاۋىر ارزان, قۇنارى مول وتاندىق ءونىم الۋعا كەلگەن ادامدار ءيىن تىرەسىپ, جارمەڭكە قىزىپ سالا بەردى. بۇل جولى ەلوردالىق تۇتىنۋشىلاردىڭ تالعامىنا الماتى وبلىسىندا وندىرىلگەن تاۋارلار ۇسىنىلدى.
تاۋەلسىزدىك تويىنىڭ قارساڭىندا جەرۇيىق مەكەن – جەتىسۋدان جەتكىزىلگەن تاۋارلاردىڭ تۇرلەرى دە, كولەمى دە كوڭىل كونشىتەرلىكتەي. جالپى سالماعى 340 توننادان اساتىن قىرىققا تارتا ءونىم تۇرلەرى سورەگە قويىلىپتى. ونىڭ ىشىندە 1,8 توننا جىلقى ەتى, 7 توننا قۇس ەتى, 11,8 توننا بالىق ەتى, 13,8 توننا ءسۇت ونىمدەرى, 16,5 توننا كۇرىش, 5,8 توننا ۇن, 6 توننا قانت, 3 تونناعا تارتا قىمىز بەن شۇبات, 4 تونناعا جۋىق بال, 16 مىڭ دانا جۇمىرتقا جانە باسقا دا قاجەتتى دۇنيەلەر بار.
مۇقاعالي ماقاتاەۆ «اياسىندا الماتى تىنىستاعان» جەتىسۋ جەرى اۋەل باستان الماسىمەن ايگىلى ەمەس پە؟! الماتى وبلىسىنىڭ جارمەڭكەسىن الماسىز ەلەستەتۋ قيسىنسىز بولار ەدى. استاناعا وسى جولى 100 توننادان استام الما مەن وزگە دە جەمىس-جيدەك تۇرلەرى, 47 توننا كارتوپ جەتكىزىلىپتى.
استانالىقتار ءۇشىن جارمەڭكە تاڭسىق ەمەستىگى تۇسىنىكتى. ايماقتاردان كەلگەن ازىق-ت ۇلىك كەرۋەندەرىنىڭ قاي جەرگە ات شالدىرىپ, ساۋدا جاسايتىنىن شاھار حالقى ءبىلىپ العان. دەگەنمەن باسقا جارمەڭكەلەرگە قاراعاندا, وسى جولى ساتىپ الۋشىلاردىڭ قاتارى كوپ بولعانداي اسەر قالدىردى. ءيىن تىرەسكەن جۇرت ءار سورەنىڭ الدىندا كەزەك كۇتىپ, قىزۋ ساۋدا جاساپ جاتتى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى سەكسەنباي بەكىشەۆ:
– بيىلعى جىل ەلىمىز ءۇشىن بەرەكەلى دە مەرەكەلى جىل بولىپ تۇر. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى تويلانۋدا, جىر الىبى جامبىل بابامىزدىڭ 170 جىلدىق مەرەيتويى حالىقارالىق دەڭگەيدە اتالىپ ءوتىپ جاتقانى جانە بار. وسىنداي تولايىم تويعا الماتىلىق شارۋالار, كاسىپكەرلەر زور تابىسپەن جەتىپ وتىر. ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز ساپالى, قۇنارلى, بارلىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق نورمالارعا جاۋاپ بەرەدى دەپ ايتا الامىز. مال ونىمدەرى دە, كوكونىستەر دە سۇرانىسقا يە. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى جارمەڭكەدە ساۋدا جاقسى ءجۇرىپ جاتىر. ءبىز ەشقانداي دەلدالسىز, شارۋالاردىڭ وزدەرىنە ونىمدەرىن سورەگە جەتكىزۋگە جاعداي جاساۋعا تىرىستىق. ولار ءوندىرىپ قانا قوماي, ونى جۇرتشىلىققا ۇسىنۋدىڭ دا جولدارىن مەڭگەرۋدە. ەڭبەكتەرىنىڭ جانعانىنا كاسىپكەرلەرىمىز دە قۋانىشتى, ءبىز دە قۋانىشتىمىز, – دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جارمەڭكەگە وبلىستىڭ 16 اۋدانىندا, 3 قالاسىندا ازىرلەنگەن تاۋارلار جەتكىزىلىپتى.
قازىر توساپ قايناتۋ ماۋسىمى ءالى تولاستاي قويماعانى بەلگىلى. سودان بولار بازارداعى باعادان ءبىرشاما ارزان, كيلوسى 260 تەڭگەدەن ساتىلعان قانتتى قاپشىقتاپ كوتەرىپ كەتكەندەردىڭ قاراسى كوپ بولدى. وسى ورايدا الماتى وبلىسى قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى باستى قانت قىزىلشاسىن ءوندىرۋشى وڭىرلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. شيكىزاتتى دايىن ونىمگە اينالدىرۋدا دا وبلىس اكىمدىگى تولايىم تىرلىكتەردى تىندىرىپ جاتقانى بايقالادى. وبلىستا بيىل قانت قىزىلشاسى بىتىك شىقتى, ياعني قۇمشەكەر دە كوپ بولادى دەگەن ءسوز. وبلىس اكىمدىگى ءوندىرىستى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ينۆەستورلاردى جۇمىلدىرۋدا وزگە ايماقتارعا ۇلگى كورسەتىپ وتىر. ينۆەستورلاردى تارتۋدىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلى كوكسۋ اۋدانىنداعى قانت زاۋىتى ىسكە قوسىلعاننان بەرى وبلىس تاتتىدەن تارىقپايتىن جاعدايعا جەتكەن. ال اقسۋ اۋدانىنداعى الداعى ۋاقىتتا قانت زاۋىتىنىڭ جۇمىسى جاندانعان سوڭ, الماتىنىڭ قانتى وبلىس پەن رەسپۋبليكاعا عانا ەمەس, ەكسپورتقا شىعارۋعا جەتەدى دەگەن جوسپار بار.
ايتپاقشى, وسىدان بىرەر اي بۇرىن استانا اكىمى اسەت يسەكەشەۆ ەلورداداعى بازارلاردى ارالاپ, باعالاردى كورىپ, جۋرناليستەر ارقىلى تۇرعىندارعا جۋىق ارادا باعانى تۇسىرۋگە ۋادە بەرگەنى بەلگىلى. اكىم وبلىس اكىمدىكتەرىمەن كەلىسىمگە قول جەتكىزىلىپ جاتقانىن, سونىڭ ارقاسىندا وڭىرلەردەن باس قالاعا دەيىن كەلەتىن ازىق-ت ۇلىك كەرۋەندەرىنە ەشقانداي كەدەرگى كەلتىرمەيتىن «جاسىل ءدالىز» قالىپتاستىرىلاتىنىن ايتقان ەدى. جارمەڭكەگە كەلگەن حالىقتىڭ كوڭىل كۇيىنە قاراعاندا, اكىمدىك وسى ۋادەنىڭ ۇدەسىنەن شىقتى دەۋگە بولاتىن سىڭايلى.
– كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىكتى اپتا سايىن وسى جارمەڭكەدەن الامىز, ەڭ كەرەكتى دەگەن تاۋارلار بار. باعاسى دا ءبىرشاما ارزان. اسىرەسە, كوكونىس ارزان. بۇل كوپ بالالى وتباسىلار, ءبىز سياقتى زەينەتكەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى, – دەيدى اپتا سايىن جارمەڭكەگە كەلۋدى ادەتكە اينالدىرعان مارجان حامزاقىزى ەسىمدى تۇرعىن.
ىرىسى تاسىعان, قويناۋى قۇت جەتىسۋ ءوڭىرى جىل ساناپ ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىن دا قارىشتى دامىتۋدى قولعا العانى بايقالادى. ەلىمىزدەگى باستى اگرارلىق وڭىرلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن وبلىس, اسىرەسە باۋ-باقشا داقىلدارىمەن ماقتاناتىنداي دارەجەدە. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى 6 ايىندا ەڭبەكشىقازاق, ىلە, قاراساي, تالعار اۋداندارىنداعى جىلىجايلاردا 1 277 توننا كوكونىس وسىرىلگەنى وسىنىڭ ءبىر نىشانى. وسىرىلگەن كوكونىس تۇرلەرىن ىسىراپ قىلماي ساقتاۋ جاعى دا ويلاستىرىلعان. ول ءۇشىن وڭىردە 154,6 توننادان استام ءونىمدى ساقتاۋعا ارنالعان قويمالار سالىنعان ەكەن.
توپىراعى قۇنارلى, ءشوبى شۇرايلى جەتىسۋ ءوڭىرى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ىسىندە دە اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ كەلەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا سيىر مالىنىڭ سانى 2,1 پايىزعا, جىلقى باسى 3,2 پايىزعا, قوي-ەشكى سىندى ۇساق مالدىڭ قاراسى 2,2 پايىزعا كوبەيگەن. سايكەسىنشە وندىرىلگەن ەت كولەمى دە ۇلعايىپتى.
الماتى وبلىسىنىڭ استاناداعى كۇندەرىنىڭ اياسىندا ايماقتان كەلگەن دەلەگاتسيا تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەسىن عانا ەمەس, كىتاپ پەن ءساندى-قولدانبالى ونەر كورمەلەرىن, مەرەكەلىك كونتسەرتتەر وتكىزۋگە دە مۇرىندىق بولدى. شارانىڭ باسى-قاسىندا ايماق اكىمى اماندىق باتالوۆ پەن استانا اكىمى اسەت يسەكەشەۆ ءجۇردى.
استانادا اپتا سايىن وتەتىن جارمەڭكەلەر لەگى تولاستاماق ەمەس. الماتى وبلىسىنان كەيىنگى كەزەك باتىس قازاقستان وبلىسىنا كەلىپ تۇر. ياعني وسى اپتانىڭ سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى ەلورداداعى ساۋدا شاتىرلارىنىڭ سورەسىندە باتىس قازاقستان وبلىسى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىنىڭ ونىمدەرى سامساپ تۇرۋى ءتيىس.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»