قازاقتا كىندىكپەن بايلانىستى ءبىرشاما ۇعىمدار بار. ارقايسىسىنىڭ ماڭىزى زور. ماسەلەن, «كىندىك قانى تامعان جەر» دەگەن ءسوزدىڭ استارىندا ادامنىڭ تۋعان توپىراعىن, اتامەكەنىن بىلدىرەتىن ۇعىم جاتىر. ءتۇرلى جاعدايمەن ەل اسىپ, جەر اسىپ كەتكەن ازاماتتار وزدەرىنىڭ كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرلەرىن كورىپ, ونىڭ ەشتەڭەمەن ايىرباستالمايتىن ساف اۋاسىمەن ءبىر تىنىستاۋدى ارماندايدى. جاۋگەرشىلىك زاماندا ساربازدار كۇرەسكە اتتانىپ بارا جاتىپ, تۋعان جەردىڭ ءبىر ۋىس توپىراعىن ورامالدارىنا ءتۇيىپ الا جۇرەتىن بولىپتى. الدا-جالدا جات جەردە جەرلەنەتىن بولسا, كىندىك قانى تامعان توپىراقتى باسىنا قويۋدى وسيەت ەتكەن. «كىندىگى بايلانعان» دەگەن دە ۇعىم بار. ياعني, ءوز ولكەسىنە ورالىپ, كىندىك قانى تامعان جەرىنە ماڭداي تەرىن تامشىلاتىپ, سوندا ەڭبەگىن سىڭىرگەن ادامدى «كىندىگى بايلانعان» دەيدى. ياعني, تۋعان جەرىنەن ۇزاماي, ءوز ەلىندە قالعان دەگەندى بىلدىرەدى. ونداي ادامدار اسا قۇرمەتتەلەدى.
«كىندىك شەشە» دەگەن دە ۇعىم بار. بۇل قازىرگى شالا قازاقتاردىڭ «كرەستنىي وتەتس», «كرەستنايا مات» دەپ شاتاسىپ جۇرگەندەرىنەن مۇلدە بولەك. «كىندىك شەشە» – بالانى اناسىنان بۇرىن قولىنا ۇستايتىن ادام. ءسابيدىڭ كىندىگىنە قولى ءتيىپ, كىندىگىن كەسكەن ادامدى كىندىك شەشە دەپ اتايدى. مۇسىلمان قاۋىمىندا ايەلدەردى ايەلدەر عانا بوساندىرىپ الۋ كەرەك دەگەن جازىلماعان زاڭدىلىق قالىپتاسقاندىقتان, «كىندىك اكە» دەگەن ۇعىم جوق. بۇل مەنىڭ كەسىپ ايتقان پىكىرىم ەمەس. وكىل اكە بارى راس.
قازاق عۇرپىندا كەلىنى قۇرساق كوتەرگەن كۇننەن باستاپ, ەنەسى كىندىك شەشەسىن تاڭداي باستاعان. كىندىك شەشە ەلدىڭ اناسى, قۇرساعىنا قۇت قونعان بايبىشە بولۋى ءتيىس. «كىندىك شەشە» بولاتىن ايەلدى ىشتەي دايىنداپ جۇرگەن كەلىننىڭ ەنەسى ءبىر كۇنى اۋىل ايەلدەرىن جيناپ, كىشىگىرىم كىندىك شەشە تاڭداۋ داستارقانىن جاساعان. بولاشاق نەمەرەسىنىڭ كىندىك شەشەسى بولاتىن ادامعا شاعىن سىي-سياپات جاساعان. كەلىندى قاداعالاۋ تاپسىرىلعان. بوساناتىن ساتتە كىندىك شەشە مىندەتتى تۇردە كەلىننىڭ جانىندا بولىپ, بالانى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ الاقانىنا سالىپ, كىندىگىن كەسەتىن بولعان. قازاقتا بالانىڭ مىنەزىنە قاراتىلىپ, «كىندىك شەشەسى بالەنشە ەدى, سوعان تارتىپ كەتكەن» دەگەن دە سوزدەر ايتىلادى.
كەڭەستىك ساياساتتىڭ قۇرساۋىندا بولعان قازاقتىڭ كىندىگىن كەزىندە كىم كەسپەدى دەيسىز. سودان بولار, بالكىم, ەلىمىزدە شالا قازاقتار, ءوز ۇلتىن مەنسىنبەيتىندەر كوبەيىپ, سىرتى قازاق, ءىشى مازاق ءدۇبارالاردىڭ كوبەيگەنى. وسىعان وراي ايتارىم, ۇلت ءۇشىن كىندىك شەشەنىڭ اتقارار ءرولى ەرەكشە. ولاي بولسا, وسى ءداستۇر-عۇرىپتى ساپالى تۇردە جالعاستىرىپ, بالالارىمىزدىڭ ءوز ۇلتىنىڭ بالاسى, سونىڭ بولاشاعى ءۇشىن قام جەيتىن ازاماتى بولىپ ءوسۋى ءۇشىن كۇرەسۋىمىز كەرەك.
استانادا جاڭادان اشىلعان ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي, زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان جاڭا پەرزەنتحانادا بوسانعان ايەلدىڭ جانىندا ءبىر ادامنىڭ قالىپ, وعان كومەكتەسىپ, جانىنا دەمەۋ بولۋىنا جاعداي جاسالعان ەكەن. بىراق, قازىرگى كەلىنشەكتەر باسقالاردان بۇرىن جاندارىنا كۇيەۋلەرىن قالدىرىپ جاتادى. بۇل دا قازاق ءۇشىن جات نارسە. تابيعاتىنان ۇياڭ كەلەتىن قازاق ايەلى كۇيەۋىنىڭ كوزىنشە قينالعانىن كورسەتكىسى كەلمەي, تولعاعى قايتىپ كەتىپ, بالاعا قيىن بولىپ جاتاتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى. ونىڭ ورنىنا دۇنيەگە كەلەتىن بالانىڭ كىندىك شەشەسى قاسىندا بولسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولعان بولار ەدى.
وسىعان وراي, تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جاعداي, ءجاسوسپىرىم, بويجەتكەن قىزدار كىندىكتەرىن اشىپ ءجۇرۋدى ادەتكە اينالدىرعان. قازاق جازدى كۇندەرى بولسا دا جەڭىل كويلەكتىڭ سىرتىنان قامزول كيىپ, كىندىك تۇستى قىمتاپ ۇستاعان. بۇل دەگەنىمىز, بولاشاق انانى جاس كەزىنەن دۇرىس تاربيەلەپ, قۇرساققا سۋىق, جەل تيگىزبەي ۇستاۋدىڭ ءبىر جولى. قازىرگى تاڭدا بالا كوتەرۋ سانىنىڭ, تۋعا قابىلەتتى ايەلدەردىڭ ازايىپ كەتكەندىگى دە وسى كىندىكپەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن مەديتسينا دالەلدەپ وتىر.
اسىلزات ارىستانبەك
استانا