G20 سامميتىندە ەلباسىنىڭ اۋزىمەن ايتىلدى
الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرى باس قوساتىن G20 باسقوسۋىنا كەز كەلگەن ەلدىڭ پرەزيدەنتىن شاقىرا بەرمەيدى. سوندىقتان دا قىتايداعى ەلىندەگى الەمنىڭ ەڭ جوعارى دامىعان 20 مەملەكەتى باسشىلارىنىڭ وتىرىسىنا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شاقىرىلعانىنا
قۋاندىق جانە ونىڭ ءسوزىن تىڭداعانشا قوبالجىپ, تاقىمىمىزدى قىسىپ وتىردىق.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلىندا قازاق ەلىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوزىنىڭ ساليقالى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ۇلى دالا ەلىنىڭ قانداي ەكەنىن الەمگە تانىتتى. بۇگىن «قازاقستان», «استانا», «نازارباەۆ», «ەكسپو-2017» دەگەن سوزدەردى ەستىگەن ادامزات ءتوزىمدىلىك پەن بەيبىتشىلىك, تاتۋلىق پەن پاراسات, دامۋ مەن بولجالدىلىقتى كوزىنە بىرگە ەلەستەتەدى.
قازاقستاننىڭ قازىرگى تاڭداعى دامۋى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن مەملەكەت ءومىرىنىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلعان يدەيالار ەلىمىزدىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالارىن جەدەلدەتىپ, دامۋ باعىتتارىن ايقىنداۋ ارقىلى ۇلتتىق مەملەكەتتىڭ گۇلدەنۋىن قامتاماسىز ەتتى.
ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتى قازاقستاننىڭ الەم قوعامداستىعى مويىنداعان «قازاقستان جولى» دەگەن اتاۋعا يە بولىپ, ءوز باعدارىن تابۋىنا مۇمكىندىك بەردى. قازاقستاننىڭ كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمدارعا ءتوراعالىق ەتۋى – جاس مەملەكەتتى جانە ونىڭ وڭىردەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى جەتىستىكتەرىن, جاھاندىق ساياساتقا قوسقان زور ۇلەسىن شىنايى مويىنداۋ ەدى.
2015 جىلى امەريكالىق بەيبىتشىلىك قورىنىڭ رەيتينگىسى بويىنشا قازاقستان تمد ەلدەرى ىشىندە ەڭ تۇراقتى مەملەكەت دەپ تانىلدى. سوڭعى جىلدارى قازاقستان جان باسىنا شاققانداعى شەتەل ينۆەستيتسيالارىن تارتۋ بويىنشا الەمدەگى كوشباسشىلاردىڭ قاتارىندا. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ رەيتينگى بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىز ينۆەستيتسيا قۇيۋ احۋالى ۇزدىك ەلدەردىڭ وندىعىنا كىردى. قازىر قازاقستان جوعارى ساپالى ۇندى ەكسپورتتاۋ بويىنشا الەمدەگى الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىنە شىقتى. 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىس ىستەي باستاعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ اياسىندا, تاۋار اينالىمى اسا قارقىندى وسۋدە.
2015 جىلى قازاقستان دسۇ-عا كىردى. وسى ۇيىمعا كىرۋ ءۇشىن دايىندىق جۇمىستارى جيىرما جىل بويى جۇرگىزىلدى دەسەك بولادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ينفلياتسيا دەڭگەيى 5%-دان اسپايدى. بۇل – ورتالىق ازيادا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, بۇكىل تمد بويىنشا دا وتە تابىستى كورسەتكىش.
ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ – قازىرگى الەمدەگى ەڭ كورنەكتى رەفورماتورلاردىڭ ءبىرى ەكەنى داۋسىز. جالپى ايتقاندا, ول بۇگىندە بارلىق الەم ەلدەرىن «دامىعان», «دامۋشى» جانە «ارتتا قالعان» دەپ ءبولۋ تۋرالى تاپتاۋرىنداردى جاڭاشا, قايتا قاراستىرۋعا قابىلەتتى جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا ۇيتقى بولعان جان.
شەتەلدىكتەر قازىرگى زامانعى قازاقستاندىقتاردىڭ مىنەز-قۇلقىنا ابدەن ءسىڭىپ كەتكەن بەلسەندىلىك پەن جوعارى دارەجەدەگى ىسكەرلىككە تاڭعالادى. ءبىز «جالپىعا بىردەي ەڭبەك قوعامىنا» اينالىپ وتىرمىز. وسى ماقساتتا بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ورىنداۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارى قابىلدانىپ, ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى.
مىنە, وسىنداي ەلدىڭ باسشىسى ءسوز العاندا بارلىق G20 ەلدەرىنىڭ باسشىلارى قۇلاق ءتۇردى. ولارعا جاڭا زاماندىق احۋالعا يكەمدەلىپ, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ وزىق جولىنا تۇسكەن كەشە عانا تاۋەلسىزدىگىن العان, دامۋشى ەل باسشىسىنىڭ پىكىرى مەن ۇسىنىستارى كوڭىل اربايتىنداي بولدى.
ارينە, بۇگىنگى تاڭدا بۇكىل ادامزات وتە قيىن جاعدايدا تۇر. الەمدىك داعدارىس مىقتىنى دا, ءالسىزدى دە ايامايدى. سوندىقتان جاڭا وي, جاڭا كوزقاراس, جاڭا پايىم كەرەك. وسى باعىتتا ەلباسىنىڭ ءبىراز ۇسىنىستارى ءبىزدى دە, باسقالاردى دا قىزىقتىردى. سونىڭ ىشىندە ونىڭ مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا ۇيلەسىمدىك جاساپ, بارلىق ىستە اقىلداسىپ وتىرۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىسى وتە ورىندى بولدى. الەمدەگى 200-گە جۋىق ەل جەكە-جەكە تۇيە ايداپ, ءوز جولىمەن كەتىپ قالسا, كوپتەگەن ەكونوميكالىق ورتاق ماسەلەلەردى شەشۋ وتە قيىن ەكەنى داۋسىز. وسى ورايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكونوميكانى جانە قارجىنى حالىقارالىق تۇرعىدان رەتتەۋدەگى باستى ءرولدى ءبىرتۇتاس جاھاندىق ۇيىم اتقارۋى ءتيىس دەگەن جاڭا پىكىر بىلدىرە وتىرىپ, ونى بۇۇ جانىنان قۇرۋدى قاجەت ەتەتىن جاھاندىق دامۋ كەڭەسى اتقارۋ كەرەك دەگەنى كورەگەندىكپەن ايتىلعان وتە ورىندى ۇسىنىس بولدى. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى قازىرگى ۋاقىتتا مونەتارلىق, فيسكالدىق ساياساتتى ۇيلەستىرۋ مەن قۇرىلىمدىق رەفورمالار جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن, الايدا, ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بۇل دا جەتكىلىكسىز ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ول دامۋشى ەلدەردى قوسا العاندا, بۇكىل الەمدە ايىرباس باعامىن تۇراقتاندىرۋعا قاتىستى نەعۇرلىم ءتيىمدى ۇسىنىستار ازىرلەۋ قاجەت, دەدى.
اسىرەسە, ەلباسىنىڭ يندۋستريالدىق رەۆوليۋتسياعا, ساندىق ەكونوميكاعا جانە يننوۆاتسياعا سۇيەنۋ كەرەك ەكەندىگىن ءبارى دە قولدايدى دەپ ويلايمىز. وسى ورايدا ونىڭ G-Global اقپاراتتىق جانە بايلانىس الاڭىنا سۇيەنۋ كەرەك دەگەنى وتە دۇرىس پىكىر دەپ سانايمىز. سەبەبى, بۇل – وتە ىقپالدى جانە تاجىريبەلى الاڭ. پرەزيدەنت قازاقستاندا قۇرىلعان جانە بارلىق قاتىسۋشىلار ءۇشىن اشىق و؟؟ سى G-Global اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك الاڭىن ءبىر مىسال رەتىندە قاراستىرۋدى ۇسىندى. وندا قازىر 140 مەملەكەتتىڭ 30 مىڭنان استام ساراپشى باسىن قوسىپ وتىرعان بولسا, ولاردىڭ الەۋەتىن بۇكىل الەمدىك ماقساتقا نەگە پايدالانباسقا؟
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى مەن پاريج كەلىسىمىنىڭ جانە «جاسىل ەكونوميكا» قاعيداتتارىنىڭ ىسكە اسۋىنا قازاقستاننىڭ بەلسەندى قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. 2017 جىلى استانادا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىمەن وتكىزىلەتىن ەكسپو حالىقارالىق كورمەسى وسىعان قىزمەت ەتەتىنى دە ايتىلدى. ەلباسى وسى كورمەگە قاتىسۋعا بارلىق مەملەكەتتەردى شاقىراتىنىن ايتا كەلىپ, وندا بۇۇ-نىڭ قولداۋىمەن ءتيىستى ءىس-شارالار وتكىزۋگە بولاتىنىن دا جەتكىزدى.
ءوزىنىڭ سوزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى وسى زامانعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە يادرولىق جانە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن تاراتپاۋ جانە ولاردى جويۋدى قاراستىرۋ تۇرعانىن جينالعانداردىڭ ەسىنە سالدى. يادرولىق قارۋدىڭ تەرروريستەردىڭ قولىنا ءتۇسۋ مۇمكىندىگىنە قارسى جاپپاي بىرىگىپ, قارسىلىق تۋدىرۋ تۋرالى ايتقان ءوزىنىڭ اقش-تاعى «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن دە ەسكە سالىپ ءوتتى. تەرروريزمدى تولىق جەڭۋ ءۇشىن G20-نىڭ بارلىق مۇشەcى مەن باسقا دا مۇددەلى ەلدەردىڭ بىرلەسە كۇش جۇمىلدىرۋى جاقسى باستاما بولار ەدى. بۇكىل الەم قوعامداستىعى سىزدەردەن وسىنى كۇتەدى, دەپ ءسوزىن اياقتادى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءسوزدەرىنىڭ سالماعى مەن تەرەڭ مازمۇنى بۇكىلالەمدىك وزەكتى ماسەلەلەردىڭ باسىن اشتى. ءوز مەملەكەتىنىڭ جاقسى تۇرمىسىن ويلاۋدى عانا كوزدەيتىن كەيبىر ەلدەردىڭ ءوزىمشىل باسشىلارى عالامدىق پروبلەمالاردىڭ وزەكتىلىگىنە تاعى ءبىر رەت كوز جەتكىزىپ, ولاردى تىزە قوسىپ, بىرلەسىپ شەشپەسە, جاھاندىق قاۋىپتەر جەر تالعاماي, شەكاراعا كىدىرمەي باسىپ كىرە بەرەتىنىن كورگەندەي بولدى.
زيابەك قابىلدينوۆ,
ۇلتتىق تاريحشىلار كونگرەسىنىڭ عالىم حاتشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى