ماڭگىلىك ەل ۇلتتىق يدەياسىن ۇسىنىپ, قازاق حالقىنىڭ ۇستانار باعىتىن ايقىنداعان ەلىمىز الەم ەلدەرى الدىندا قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىكتى قولدايتىن مەملەكەت ەكەندىگىن ءاردايىم دالەلدەپ كەلەدى.
ەگەمەندىكتىڭ قازىعىن قاعىپ, شاڭىراعىن كوتەرگەندە ىنتىماعى جاراسقان ءبىرتۇتاس ۇلتتى قالىپتاستىرۋ ميسسياسى ايقىن بولدى. الەم تانىعان قازاق ەلى «سوعىس» اتتى سۇمدىقتىڭ جاقتاۋشىسى دا, قولداۋشىسى دا بولمايتىنىن اشىق ءبىلدىردى. ول ماسەلە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعانىمەن دالەلدەندى.
ارينە, بۇل وڭاي ماسەلە ەمەس ەدى. قازاقستان كەڭەستىك اسكەري ارسەنالدان مۇرا بولىپ قالعان الەمدەگى 4-ءىنشى يادرولىق الەۋەتتەن ءوز ەركىمەن باس تارتا وتىرىپ, بەيبىتشىلىكتى قولدايتىندىعىن اشىق مالىمدەدى. «يادرولىق كلۋبقا» مۇشە بولۋ ءبىر عانا سەمەي ايماعىندا 1949-1989 جىلدار ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن قۋاتى ءارتۇرلى 500-گە جۋىق جارىلىستىڭ زاردابىنا كوز جۇما قاراپ, الەمدەگى سوعىس وتىنىڭ ورشەلەنۋىنە ماي تامىزعانمەن بىردەي بولار ەدى! قازاقستان ول جولدى تاڭداعان جوق. بۇگىندە ەلباسىنىڭ بۇل دانا شەشىمى قازاقستاندى بەيبىتشىلىكتى ناسيحاتتايتىن جەر پلانەتاسىنداعى ليدەرگە اينالدىردى.
قۋاتتىلىعى 30 كيلوتوننا بولاتىن العاشقى جارىلىس اباي, ابىرالى اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىنا ەسكەرتىلمەستەن جاسالعانىن بۇگىن وكىنىشپەن ەسكە الامىز. يادرولىق قارۋ پايدا بولعان ۋاقىتتان بەرى دۇنيەجۇزىندە جاسالعان سىناقتاردىڭ تەڭ جارتىسى ءبىر عانا سەمەيدە جۇرگىزىلۋى – قازاقستان حالقىنا جاسالعان قاستاندىق دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.
«رادياتسيا اينالاداعى تىرشىلىك اتاۋلىنى بىرتە-بىرتە جويا وتىرىپ, كۇن سايىن كەڭ-بايتاق دالامىزدى, وزەندەرىمىز بەن كولدەرىمىزدى ۋلاۋمەن بولدى. يادرولىق الاپات پوليگون ماڭىندا تۇراتىن ءبىر جارىم ميلليوننان استام قازاقستاندىقتىڭ تاعدىرىن تالكەككە سالىپ, دەنساۋلىقتارىنان ايىردى. يادرولىق سىناقتاردىڭ زاردابى كۇنى بۇگىنگە دەيىن سەزىلۋدە». بۇل ەلباسىنىڭ الەم جۇرتشىلىعى الدىندا ايتقان ءسوزى.
ۋران قورى جونىنەن 2-ورىندا, ال ءوندىرۋ جاعىنان كوش باستاپ تۇرعان قازاقستاننىڭ الەمدىك اتوم ارسەنالىن ۇستاۋعا مۇمكىندىگى مول ەدى. بىراق, ۋلانعان جەر مەن دىمكاس جانداردىڭ سانىن كوبەيتە وتىرىپ الەمدى مويىنداتامىن دەۋ زور قاتەلىك ەكەنىن ەلباسى كەمەڭگەرلىكپەن بولجاي ءبىلدى. اشتىقتى دا, سوعىستى دا, قۋدالاۋدى دا كورگەن حالىقتىڭ ەرتەڭگە دەگەن سەنىمى مەن ءۇمىتى مول بولۋى ءۇشىن, جۇزىندەگى كۇلكىسىمەن, جۇرەگىندەگى تىنىشتىعىمەن ءومىر سۇرگەنى مەملەكەت باسشىسىنا الدەقايدا ارتىق ەدى. پرەزيدەنتتىڭ تەك قانا سوزبەن ەمەس, پوليگوندى جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويا وتىرىپ, بەيبىتشىلىكتىڭ جاقتاۋشىسى ەكەنىن تانىتۋى – الەم جۇرتشىلىعىن دا بەيبىت ءومىر سۇرۋگە شاقىرۋى ەكەنىن بۇگىندە قازىرگى تاڭدا الەم ءتۇسىندى.
ۋلى دۇربەلەڭ باستالعان 29 تامىزدى بەيبىتشىلىكتىڭ باستالعان كۇنىنە اينالدىرا ءبىلۋدىڭ ءوزى – مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى حالىق ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەدى. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن باستالعان بەيبىتشىلىك ۇرانى كەلەلى جيىنداردا ءاردايىم ايتىلىپ, جىل سايىن كۇشەيىپ كەلەدى. يادرولىق قاۋىپسىزدىككە بايلانىستى اقش, جاپونيا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, قىتاي سەكىلدى بىرنەشە مىقتى مەملەكەتپەن كەلىسسوزدەر جاساۋ – تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىلدىڭ جانە يادرولىق قارۋدىڭ ەكسترەميستەر قولىنا تۇسۋىنە جول بەرمەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرا ءتۇستى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى دا ەلباسىنىڭ باستاماسىن قولداپ, سەمەي پوليگونى جابىلعان كۇندى «يادرولىق سىناقتارعا قارسى كۇرەستىڭ حالىقارالىق كۇنى» دەپ جاريالادى. ياعني, جۇزدەگەن مەملەكەتتىڭ قاراپايىم تۇرعىندارىنىڭ قولداۋى الەمدىك جويقىندى توقتاتۋعا ءۇن قوستى!
وسى رەتتە بيىلعى جىلى مەملەكەت باسشىسى كورنەگي قورىنىڭ شتاب-پاتەرىندە ۇلتتاردىڭ سوعىستار مەن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى كەلىسىلگەن ءىس-قيمىلدى ايقىندايتىن «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسكە قول قويىپ, قازاقستاندى كۇللى ادامزاتتى بەيبىت ومىرگە باستايتىن ماڭىزدى جوبانى جۇزەگە اسىراتىن ەل رەتىندە تانىتقانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بەيبىت الەم قۇرۋ قارۋسىزدانۋ مەن كەلىسىمگە ۇمتىلعان كىسىلىكتەن ەكەنىن ەلباسى تاعى دا دالەلدەدى دەي الامىز.
جەر شارىنىڭ بەيبىتشىلىك كلۋبىن قۇرۋ يادرولىق قارۋدان باس تارتقاندا, كەز كەلگەن قارۋسىزدانۋ, ەشبىر سوعىسسىز بولعاندا عانا جۇزەگە اساتىنى قازىرگى تەررورلىق ءىس-قيمىلدىڭ كۇشەيىپ تۇرعان شاعىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە. جاھان جۇرتشىلىعىنىڭ الدىندا قازاقستاندى يادرولىق قارۋدان باس تارتقان, اتوم سىناقتارىن توقتاتقان ەل رەتىندە ايگىلەۋ – الپاۋىت ەلدەرگە دە ءسوزسىز ۇلگى. بۇل قادام قازاقستاندى, ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتى ادامزاتتىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن بەيبىتشىلىكتىڭ بويتۇمارى ەكەنىن ايعاقتايدى.
دينار
نوكەتاەۆا,
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى
الماتى