استانادا قىركۇيەكتىڭ 10-ى مەن 17-ءسى ارالىعىندا III حالىقارالىق بالەت ارتىستەرىنىڭ بايقاۋى وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. قۇرىلتايشىسى ءارى ۇيىمداستىرۋشىسى «بالەت جانە ۇلتتىق ءبيدى دامىتۋ مەن قولداۋ قورى», ال باس سەرىكتەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ قورى بولىپ تابىلاتىن الاماننىڭ قازىلار القاسىنا ماريا تەاترىنىڭ ەتۋالى, «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسىنىڭ رەكتورى التىناي اسىلمۇراتوۆا جەتەكشىلىك ەتپەك. ءبىز وسى شاراعا وراي بالەت جۇلدىزىنان حالىقارالىق بايقاۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى ايتىپ بەرۋىن سۇرادىق.
– التىناي ابدۋاحيمقىزى, سوڭعى جىلدارى جەر-جەردە جاڭا جوبالار بوي كوتەرۋدە. ەلىمىزدە مۇنداي ءىرى فورۋم نە ماقساتپەن وتكىزىلەتىنىن ايتىپ بەرسەڭىز.
– جالپى, بايقاۋ اتاۋلىنىڭ تۇپكى ماقساتى ءبىر. بىرىنشىدەن, شەبەرلىك مەكتەبى قالىپتاسادى. ەكىنشىدەن, ونەردى بارىنشا حالىققا جاقىنداتۋ, حورەوگرافيا ونەرىن دارىپتەۋ, كلاسسيكالىق بالەت ءداستۇرىن ساقتاۋ جانە دامىتۋ, دارىندى جاس ارتىستەردى انىقتاپ, ىنتالاندىرۋ, قازاقستاننىڭ مادەني ءيميدجىن ءوسىرۋ.
جارىس جىلناماسى جاعىنان ونداعان جىلدىق تاريحى بار ەلدەردە, اتاپ ايتساق, ماسكەۋ جانە ۆارنا حالىقارالىق بالەت كونكۋرستارىن ساعىنا كۇتەتىن مادەني وقيعاعا اينالعالى قاشان, تۇتاستاي العاندا, ونىڭ ونەردىڭ وسى ءتۇرىنىڭ قوسار ۇلەسى مول بولماق. سونىمەن قاتار, ارتىستەردىڭ شىعارماشىلىق كەسكىن-كەلبەتى, تابيعي مىنەزى قالىپتاسىپ, شەبەرلىك شيراتىلادى, بايقاۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ ءۇستىندە بالەت ونەرى يەسىنىڭ تەحنيكاسى, ءادىس-ءتاسىلى مولايادى. سەبەبى, مۇنداي ءساتتە ءار ءۇمىتكەر ءوز مۇمكىندىگىن بارىنشا تولىق كورسەتۋگە تىرىسىپ باعارى ءسوزسىز.
– حالىقارالىق جوباعا قاتىسۋشىلارعا قانداي تالاپتار قويىلادى؟
– جوباعا قازاقستان, رەسەي, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ, سونداي-اق, ەۋروپا مەن جاپونيانىڭ 17 مەن 25 جاس ارالىعىنداعى ارتىستەرى قاتىسادى. بۇعان دەيىنگى ەكى دودا مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن بولاتىن. 2006 جانە 2009 جىلدارعى باسەكەگە بولگاريا, رەسەي, ۋكراينا, قىتاي, قىرعىزستان, وزبەكستان ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. بۇلارعا قاراعاندا, بيىلعى بايقاۋدىڭ اۋقىمى الدەقايدا كەڭ دەۋىمىزگە تولىق نەگىز بار. جۇلدە قورىندا ايەلدەر مەن ەرلەر اراسىندا جەكە-دارا گران-پري, ءبىرىنشى, ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىندارعا جانە ۇزدىك دۋەت, «ۇكىلى ءۇمىت», زاماناۋي حورەوگرافيانى ۇزدىك ورىنداعانى ءۇشىن, ت.س.س ىنتالاندىرۋ جۇلدەلەرى بار.
تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, جوباعا جۇمىس بەرۋشىلەرمەن قاتار ايگىلى بالەت ترۋپپالارىنىڭ ديرەكتورلارى بوسقا شاقىرىلىپ وتىرعان جوق. ولار جەڭىمپازداردىڭ اراسىنان وزدەرىنە ادام تاڭداۋعا قۇقىلى... كەيدە تابان استىنان تىڭ شەشىم قابىلداۋعا ءماجبۇر بولاتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. بايگەدە باق سىناۋشى الدىنا جاڭا جوسپار, ايقىن ماقسات قويۋدى ۇيرەنەدى. ومىرىندەگى ەڭ قيماس اسەرلى ءساتتى تەك وسى ساحنا تورىنەن تابۋعا تالپىنادى, سەنىممەن سەرگەك قيمىلدايدى.
– ءسىز ءوزىڭىز ولاردىڭ بويىنان قانداي قاسيەتتەردىڭ تابىلۋىن قالار ەدىڭىز؟
– ول مەن ءۇشىن جەڭىس بيىگىنە كوتەرىلمەي, جانى ءبىر ءسات تىنىم تاپپايتىن ناعىز كۇرەسكەر, قيىندىقتا رۋحى سىنبايتىن قاجىرلى ادام بولۋى كەرەك. مۇنداي جوعارى اتاققا كاسىبي دايىندىقتا شارشاپ-شالدىعۋدى بىلمەيتىن, تەحنيكالىق تۇرعىدان ءمىنسىز ءارى ءوزىنىڭ دارالىعىمەن, حاريزماسىمەن, ءارتىستىلىگىمەن ەرەكشەلەنەتىن, پارتياسىن جەتە ءتۇسىنىپ ورىندايتىن جان لايىق.
– ياعني, تەاترداعى پرەمەرا تۋرالى ايتىپ وتىرعان بولارسىز؟
– تەك ولاي دەپ ويلاعان دۇرىس ەمەس. ماسەلەن, ۇزدىك بالەت سوليستەرىنىڭ اراسىندا بايگەگە قاتىسا الاتىنى دا, قاتىسا المايتىندارى دا كەزدەسەدى. العاشقىلارى بايقاۋ ۆارياتسياسىندا وزدەرىن تەحنيكالىق جاعىنان تاماشا تانىتقانىمەن, ال ءارى قاراي سپەكتاكلدە تولىققاندى كوسىلىپ كەتە المايدى. ەكىنشىلەرى ساحنالىق بەينەنى سومداعاندا, وزدەرىن جايلى سەزىنگەنىمەن, كەرىسىنشە باسەكە ۇستىندە بارىن جوعالتىپ الىپ جاتادى. سولاي دەسەك تە, تاريحتا تانىمال تالانتتارعا اينالعان بايقاۋ لاۋرەاتتارى وتە كوپ. وعان مىسال ىزدەسەڭىز, رۋدولف نۋرەەۆ, ناتاليا ماكاروۆا, ميحايل بارىشنيكوۆ, ۆلاديمير ۆاسيلەۆ, ەكاتەرينا ماكسيموۆا…ەسىمدەرى جارقىن دالەل.
– بەكزات ونەردى دامىتۋمەن قاتار بايقاۋدىڭ الدىندا تاعى قانداي ماقساتتار تۇر؟
– باستىسى, جاس استانامىزعا, جاس تەاترىمىزعا الەم جۇلدىزدارىنىڭ نازارىن اۋدارتۋ. مۇندا بارلىق ءنارسە كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ كەلەدى. بالەت مەكتەبى قارقىندى ءوسۋدە, قىركۇيەكتە العاش رەت ەلىمىزدە قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. مەملەكەت باسشىسى وتاندىق ونەر وشاعىنا باسشىلىق ەتۋدى ماعان سەنىپ تاپسىردى. وسى سەنىمدى لايىقتى اقتاۋ – پارىزىم. «ءجۇز رەت ەستىگەننەن گورى ءبىر رەت كورگەن ارتىق» دەمەكشى, مىنا جوبا دا سونداي ماڭىزدى. بۇلار الەمگە ايگىلى حورەوگرافتارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋدىڭ اشىق الاڭى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– قازىلار القاسى قۇرامىمەن جاقىنىراق تانىسۋعا بولا ما؟
– مەنىڭ ويىمشا, ماڭىزدى ماسەلە بۇل ەمەس. ماعان سونداعى كوڭىل-كۇي قىمبات. ءسوز جوق, قازىلار القاسى ءادىل بولۋى كەرەك, بىراق, سونىسىنا قوسا شىنايى تىلەكشى, قامقور, دوستىق راۋىشتە باعالاسا, قانەكي. ولاردىڭ ءبارى ءسوزسىز ءوز ءىسىنىڭ بىلگىرلەرى, ناعىز كاسىبي ماماندار, سەبەبى, حالىقارالىق مارتەبەسى بار بالەت باسەكەسىنە ايگىلى تۇلعالاردى شاقىرعاندا, ءبىز وسىعان ەرەكشە ءمان بەردىك. مەنىڭشە, ولاردىڭ بويىندا وسى قاسيەتتەردىڭ ءبارى بار.
ءبىز قولقا سالعانداردىڭ ءبارى ۇسىنىسىمىزدى قۋانا قۇپ الدى. قازىرگى تاڭدا قازىلار القاسى قۇرامىنا ماجارستان ۇلتتىق بالەتىنىڭ ديرەكتورى, كەرەمەت ءبيشى ءارى حورەوگراف تاماس زوليموزي, قىتايدىڭ ۇزدىك حورەوگرافى, بەيجىڭ بي اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, قىتاي ۇلتتىق بي قاۋىمداستىعى بالەت كوميتەتىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سياو سۋحۋا, ايگىلى بالەتمەيستەر يرجي كيلياننىڭ اسسيستەنتى, دارىندى حورەوگراف ستەفان جەرومسكي, جۋىردا عانا «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ساحناسىندا رولان پەتيدىڭ «پاريج قۇداي-انا سوبورى» سپەكتاكلىن قويعان يتاليالىق بالەتمەيستەر لۋيدجي بونينو, سلوۆاكيا ۇلتتىق تەاترىنىڭ بالەت ديرەكتورى يوزەف دولينسكي, «DANCE OPEN» حالىقارالىق بالەت فەستيۆالىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ۆاسيلي مەدۆەدەۆ ەنىپ وتىر. قازىلار القاسىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى رەتىندە بالەت بايقاۋلارى حالىقارالىق فەدەراتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى, «بالەت» جۋرنالىنىڭ «بي سەرىسى» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى سەرگەي ۋسانوۆ بەكىتىلدى. ونىڭ وسى تەكتەس شارالاردى ۇيىمداستىرىپ, وتكىزۋدەگى تاجىريبەسى وتە مول.
– استانادا وتەتىن III حالىقارالىق بالەت ارتىستەرىنە قانداي تىلەك ايتار ەدىڭىز؟
– ارينە, الدىمەن مەن ولارعا ءساتتىلىك تىلەيمىن. جۇرەك تولقىتار ءنومىرلەر كۇتەمىن. بي مەرەكەسى – جاڭاشىلدىق پەن جاستىقتىڭ مارەسى! بالەت جارىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ونەرىن تاماشالاۋعا اسىققان جانكۇيەر وتە كوپ. سوندىقتان, مۇنداي ءسات كۇندە قايتالانا بەرمەيتىندىكتەن, مەن ولارعا «جاندارىڭدى سالىپ, شابىتتانا بيلەڭدەر» دەگىم كەلەدى. سوندا ارمان-ءۇمىت ءسوزسىز اقتالادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»