الەمدى جاڭعىرتاتىن دا, جاسارتاتىن دا, وركەنيەت جولىنا ءتۇسىرىپ, ءورىستى كەڭەيتەتىن دە, تولقىن-تولقىن جاستىڭ ساناسىنا كۇن ساۋلەسىندەي قۇيىلىپ, ويىن دامىتاتىن دا, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنا جول اشاتىن دا «دۇنيە دە ءوزى, مال دا ءوزى, عىلىمعا كوڭىل بولسەڭىز», دەپ ۇلت دانىشپانى اباي ايتقانداي, ءبىلىم مەن عىلىم ەكەنى انىق. ونى الدىڭعى قاتاردا دامىعان جۇرتتاردىڭ وتكەن جولىنان, بۇگىنگى جەتكەن بيىگىنەن, العا قويعان اۋقىمدى ىسىنەن ايقىن كورۋگە بولادى.
قازاق حالقى دا بۇل جولعا بۇرىن دا, قازىر دە ۇمتىلۋمەن كەلەدى. ءبىلىم مەن عىلىمدى تەرەڭ مەڭگەرىپ, كەمەل ەكەنىن كورسەتكەن جۇرتىمىزدىڭ ءار ءىسى كوز الدىمىزدا. العىرلىعىمەن تالايدى مويىنداتقانى جانە بار. وعان ارعى-بەرگى عاسىرلارعا وي جىبەرىپ, كوڭىل توقتاتساڭ – كوزىڭ جەتەدى.
تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن دە سول ۇلگىسىمەن تورتكۇل دۇنيەنى ءتانتى ەتىپ كەلەدى. تەك, تامىرىنىڭ مىقتى ەكەنىن دايەكتەي الدى. سونداي-اق, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارا ساياساتى ازاتتىقتان سوڭ ەرەكشە دەم بەرىپ, دەمىگىپ تۇرعان الۋان سالالارداعى تىرلىكتىڭ قادامىن اشتىرىپ, جاڭا داۋىرگە ساي بولۋ باعىتىن دا العا تارتتى. وعان ەگەمەندىكتىڭ 25 جىل ىشىندەگى تابىس تاسقىنى, العان اسۋ, شىققان شىڭى دالەل بولارى حاق. بۇراتانا ەلدى بۇگىن بۇكىل دۇنيە ءجۇزى بىلەدى. ۇلان-اسىر تابىسىنا تاڭ-تاماشا قالادى. اسىرەسە, ءبىلىم مەن عىلىم جولىندا ىركىلىسسىز ىلگەرىلەۋ سونىڭ ايعاعى. ازاتتىق العان العاشقى كۇننەن بەرى ەلباسى «سارقىلمايتىن, تەرەڭ بويلاعان سايىن ەسەلەپ ارتا بەرەتىن ءبىر بايلىق بار, ول – ءبىلىم», دەپ دامىعان جۇرتتاردىڭ ۇلگىسىن ۇيرەنىپ, تاجىريبەسىن وتانىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ءسىڭىرۋ ءۇشىن الدىمەن «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىن قابىلداپ, «ءبىلىم جارىسىن» (ا.بايتۇرسىن ۇلى) تالانتتى ۇرپاقتىڭ اراسىندا قانات جايعىزىپ, ولاردى بالاپان كەزىنەن باۋلىپ, قاناتىن قاتايتىپ, بۇعاناسىن بەكىتۋ ىسىندە «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىن» ومىرگە اكەلدى. ءوز ەلىمىزدە كادر دايىنداۋ جوباسىنان تۋعان نيەت نەگىزىندە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتى» قۇردى. بۇعان قوسا, ازات جۇرتىمىزدى جۇمىلدىرىپ, كەلەشەككە باعدار سىلتەگەن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ورىنداۋ جولىندا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 76, 77, 78, 79-قادامدارىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن بيىك بەلەستەرگە باستايتىن ناقتى باعىتتى بەلگىلەپ بەردى. مۇنىڭ ءبارى تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە قىزمەت جاسايتىن, اعا ۇرپاقتىڭ كەمەل كەلەشەككە, «ماڭگىلىك ەل» جولىنا تۇسكەن جۇمىسىن جالعايتىن جاسقا جاساعان قامقورلىق دەپ بىلەمىز.
ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ ءۇش جىلعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا بيىلدان باستاپ جاڭارتىلعان مازمۇنداعى وقۋ باعدارلاماسى باستالدى. ول دەگەنىمىز, كوپتەن بەرى زەرتتەلىپ, زەردەدە شىڭدالعان 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ ءىسى بىرتە-بىرتە ىسكە اسىپ, ونىڭ العاشقى قارلىعاشتارى, التى جاستاعى ۇل مەن قىز تۇڭعىش رەت كۇمىس قوڭىراۋدىڭ سىڭعىرىن ەستىپ, مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ, ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ جۇزەگە اسىرىلادى. بۇرىنعىداي ءار ءبىلىم ۇياسى تاڭداۋىنا قاراي وقۋشىعا بالامالى قۇرالدارمەن ەمەس, ءبىر عانا بازالىق وقۋلىق ارقىلى ءبىلىم بەرەدى. ۇبت سىناعى ەكى ساتىلى, ياعني, مەكتەپتىك جانە جوو-عا ارنالعان جۇيەدە جۇرگىزىلەدى. مۇعالىمدەردىڭ ايلىعى ارتقانىن دا ەسكە سالا كەتەيىك. ءبىر اتاپ وتەرلىك قۇبىلىس دەپ, قازاقتىلدى مەكتەپتەردىڭ كوبەيۋىن ايتار ەدى. 1990 جىلى قازاق تىلىندە ءبىلىم الاتىن ۇل مەن قىز بارلىق وقۋشىنىڭ 32,3 پايىزىن قۇراسا, بۇل كورسەتكىش 25 جىلدان كەيىن 70 پايىزعا جەتىپ وتىر. تاعى دا وسىنداي ءبىر مىسالدى كەلتىرەر بولساق, بيىل مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 83330-ى قازاق تىلىندە, 37762-ءسى ورىس تىلىندە ءبىلىم العاندار. بۇل ۇلتىمىزعا تاۋەلسىزدىك بەرگەن جەتىستىك ەكەنى ايداي انىق. ارينە, ءبىلىم سالاسىنداعى رەفورمالاردىڭ ءبارى جۇرت كوڭىلىنەن شىقتى دەي الماساق كەرەك. سونىڭ سالدارىنان كەيدە اتتەگەن-ايلار دا كەزدەسىپ قالادى. ونداي ولقىلىق ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. دەگەنمەن, وندايدا اتام قازاق «كوش جۇرە تۇزەلەدى», دەيدى. سول كوشتىڭ جىبەك باۋلى بۇيداسى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ەنشىسىندە. وسىنى قاي-قايسىمىز دا تەرەڭ تۇسىنسەك ۇتىلماس ەدىك, ۇتار ەدىك.
ءيا, جادىراعان جازدىڭ كۇزگە ۇلاسار العاشقى كۇنى جاڭا وقۋ جىلى باستالعاندا 2,8 ميلليوننان استام وقۋشى وتانىمىزدىڭ بارلىق مەكتەپتەرىنىڭ تابالدىرىعىن اتتادى. بۇل كۇن ەل ءومىرىندەگى, سونىمەن قاتار, ميلليونداعان اتا-انانىڭ دا, وزگە دە ازاماتتاردىڭ جۇرەكجاردى قۋانىشىن ەسەلەي تۇسەتىن ەلەۋلى ءسات ەكەنى ءسوزسىز. مەكتەپ تابالدىرىعىن العاش اتتاعان بۇلدىرشىندەردەن باستاپ, الداعى جىلى قانات قاققالى وتىرعان تۇلەكتەرگە ءبىر جىل بويى ءداستۇرلى جولمەن ءبىلىم بەرىپ, تاربيە ۇيرەتەتىن مۇعالىمدەرگە «ۇستازدىق – ۇلى قۇرمەت» (ب.مومىش ۇلى) دەۋىمىز كەرەك. سونىمەن, بيىلعى جاڭا مازمۇندا باستالعان جاڭا وقۋ جىلى «ءبىز قازاقستاندى الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم ورتالىعىنا اينالدىرۋىمىز كەرەك», دەگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءسوزىن مۇلتىكسىز ورىنداپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىنە ءوز ۇلەسىن قوساتىن جاستىڭ العىر قادامىنا, جارقىن بولاشاعىنا كەڭ تىنىستى جول اشادى دەپ باتىل ايتا الامىز.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»