ەلباسى 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قامتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بىرقاتار مىندەت جۇكتەگەنى ءمالىم. سوندىقتان 80-قادامعا سايكەس «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ» جۇمىسى جەتىسۋ جەرىندە جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. بۇل رەتتە باسەكەگە قابىلەتتىلىك شەڭبەرىندە جانە ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ, قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا جەكەمەنشىك مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە دە مەملەكەتتىك تاپسىرىس ءبولىنىپ وتىرعانىن ايتۋعا بولادى. ناقتىلاي تۇسسەك, بىلتىرعى جىلى 379,1 ملن تەڭگە بولسا, ال بيىل 676,2 ملن تەڭگەنى قۇرادى.
تالدىقورعانداعى قالالىق ەمحانا بازاسىندا بىرىڭعاي Call-ورتالىق قۇرىلىپ, تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋدە. وسى ماقساتقا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 9,7 ملن تەڭگە ءبولىندى. قازىرگى تاڭدا 60 مەديتسينالىق مەكەمە بىرىڭعاي Call-ورتالىققا قوسىلدى.
مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىك شەڭبەرىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كونتسەسسيالىق جوبالار بويىنشا قاراساي اۋدانىنىڭ قاسكەلەڭ قالاسىندا ءبىر كەزەكتە 500 ادامدى قابىلداۋعا ارنالعان ايماقتىق ەمحانانىڭ قۇرىلىسى 3105,333 ملرد تەڭگەگە, سونىمەن قاتار 2394,909 ملرد تەڭگەگە تالدىقورعان قالاسىندا ءبىر كەزەكتە 500 ادامدى قابىلداۋعا ارنالعان ايماقتىق ەمحانا قۇرىلىسىنىڭ جوبالارى بار.
جالپى تالدىقورعاندا 300 توسەكتىك كوپسالالى كلينيكالىق اۋرۋحانا اشىلدى. بۇل تەك تالدىقورعان قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا عانا ەمەس, وبلىس حالقىنا زاماناۋي ۇلگىدە سالىنعان, مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان اۋرۋحانادا ەمدەلۋگە ءمۇمكىندىك تۋادى دەگەن ءسوز. ەندى وبلىس ورتالىعىنداعى اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار 3 اۋرۋحانالىق قالاشىققا اينالماق. بۇل جۇمىسقا جالپى سوماسى 921,9 ملن تەڭگە قارجى ءبولىندى. قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا كەلسەك, ءۇش تىلدە وقىتۋدى نولدەن باستايمىز دەپ ايتۋعا بولمايدى. سەبەبى, وبلىستا ءۇش تىلدە وقىتاتىن دارىندى بالالارعا ارنالعان 5 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىندە بۇل تاجىريبە بۇرىننان قالىپتاسقان. وسى مەكتەپتەردە جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى پاندەر, ياعني بيولوگيا, گەوگرافيا, ينفورماتيكا, حيميا, ماتەماتيكا پاندەرى بويىنشا 91 سىنىپتاعى 1621 وقۋشىعا اعىلشىن ءتىلىندە جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار, 10-11 سىنىپتاردا بيولوگيا, حيميا, فيزيكا, ينفورماتيكا پاندەرىن اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ جامبىل, قاراساي اۋداندارى مەن تالدىقورعان, قاپشاعاي قالالارىندا جاقسى جولعا قويىلعان. جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى 23 گيمنازيا مەن 2 ليتسەيدە جەكەلەگەن پاندەردى ءۇش تىلدە وقىتۋ جالعاسۋدا.
نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى تاجىريبەسى نەگىزىندە جۇمىس ءجۇرگىزۋ ءۇشىن ىرىكتەلىپ الىنعان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى جەكەلەگەن پاندەردى ءۇش ءتىلدە وقىتۋدى ەنگىزۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا. ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋدىڭ ارتىقشىلىعىن, تۋعىزاتىن زور مۇمكىنشىلىكتەرىن اتا-انالار, جالپى قوعام ءتۇسىنۋى ءتيىس. سوندىقتان ونى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا اتا-انالار كوميتەتىمەن بىرلەسىپ بارلىق اۋدان, قالالارداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋ اياسىنداعى ءبىلىم ستاندارتى بويىنشا رەسپۋبليكادا ەكسپەريمەنتتىك الاڭعا ەنگىزىلگەن 30 مەكتەپتىڭ ەكەۋى ءبىزدىڭ وبلىستا بار. وسى باعىتتا تالدىقورعان قالاسىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيادا جانە پانفيلوۆ اۋدانىنداعى حامراەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە جاڭا ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى اپروباتسيادان ءوتتى.
«بالاپان» باعدارلاماسىن ءجۇزەگە اسىرۋدا وڭىردە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ءتاسىلىن قولدانۋ ارقىلى ءىرى كاسىپكەرلەردى تارتۋ جولعا قويىلعان. ماسەلەن, بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگىزىندە 227 مەكەمە جۇمىس ىستەسە, بۇل جالپى بالاباقشا سانىنىڭ 56,4 پايىزىن قۇرايدى. بيىلعى جىلى مەملەكەتتىك جەكەمەنشىك ارىپتەستىك بويىنشا ىلە, تالعار, جامبىل اۋداندارى مەن تالدىقورعان قالاسىندا بالاباقشالار قۇرىلىسى قارقىندى جۇرۋدە. ءسويتىپ بۇگىنگى كۇنى 837 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم مەكەمەسىندە, ياعني بالاباقشالار مەن شاعىن ورتالىقتاردا 60,1 مىڭ بالا تاربيەلەنىپ, وبلىستا مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتۋ 79 پايىزدى قۇراپ وتىر. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 51 ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋ مەن 1 اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ماقساتىندا 43 مەكتەپ سالۋ قاجەتتىلىگى انىقتالىپ, 2015-2017 جىلدارعا ناقتى جوسپار جاسالدى. بۇل ماسەلەنى ۇلتتىق قور مەن جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 2017 جىلى تولىق شەشەتىن بولامىز. بۇگىنگى كۇنى وبلىس اۋماعىندا 38 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. زامان اعىمىنا ىلەسە الماي, مارگينالدى توپتاردى قۇرايتىن جاستار دا جەتەرلىك. وعان قوعام عانا ەمەس اتا-انالار دا كىنالى بولار. قازىرگى جاستار تىم كومپيۋتەرباستى, تىم ۆيرتۋالدى كەڭىستىكشىل, سونىڭ سالدارىنان ولار ناقتى ومىرگە بەيىمدەلە الماي ءوسىپ كەلەدى. ءبىز وسى جاستاردى شىنايى ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق ومىرگە تارتۋىمىز كەرەك.سوندا عانا ولاردىڭ قاۋىپتى جولعا ءتۇسىپ, راديكالدى يدەيالاردىڭ جەتەگىندە كەتۋىنە توسقاۋىل قويا الامىز. بۇل رەتتە ءدىني ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جانە راديكالدى باعىتقا قارسى ناسيحات جۇرگىزۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيتىن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توپتارى ءوز اۋديتوريالارىندا ءارتۇرلى توپتاعى تۇرعىندارمەن قاتار جاستاردى دا مولىنان قامتۋدا.
جەتىسۋ جەرىندە جاستار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىپ وتىر. وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆتىڭ باستاماسىمەن رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ العاشقى جاستارعا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى تالدىقورعاندا اشىلدى. اتالعان عيماراتتا قوعامدىق قابىلداۋ, سالتانات زالى, گالەرەيا, بي ستۋدياسى, ينتەرنەت-كىتاپحانا, اكت زالى, ءباسپاسوز, كوۆوركينگ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, پسيحولوگيالىق, زاڭگەرلىك جانە جاس كاسىپكەرلەرگە كومەك كورسەتۋ ورتالىقتارى ورنالاسقان. ءبىز جاستاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشە وتىرىپ, ولاردى رۋحاني-ادامگەرشىلىك باعىتتا تاربيەلەۋدى دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ەل جاستارىنا وزدەرىنىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋ مۇمكىندىگى بەرىلە وتىرىپ, كاسىبي داعدىلارىن جانە شىعارماشىلىق الەۋەتتەرىن دامىتۋعا كۇش سالماقپىز. جاستارمەن جۇمىس ولاردى تەك ناۋقاندىق شارالارعا, مادەني-كوپشىلىك ىستەرگە عانا تارتۋمەن شەكتەلمەيدى. ەڭ نەگىزگىسى – ولاردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى بولىپ تابىلادى. كاسىپتىك جانە قايتا دايارلىقتان وتكەن, بىلىكتىلىگىن كوتەرگەن جاستار اراسىندا جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى الماتى وبلىسى بويىنشا «جاستار پراكتيكاسىنا» 857 جاس مامان تارتىلىپ, جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىمەن جاستار اراسىنان 9 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلسا, ولاردىڭ 6 مىڭنان استامى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 300-گە تارتا ادام, قوعامدىق جۇمىستارعا ءبىر مىڭنان استام ادام جىبەرىلدى. بۇل جاستاردىڭ ۋاقىتشا جۇمىس ىستەۋىنە جانە تاجىريبە جيناۋىنا ءمۇمكىندىك تۋعىزادى. جىل باسىنان بەرى جۇمىسقا ورنالاسۋ ءمۇمكىندىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كاسىبي دايىنداۋعا جاستار اراسىنان 597 جۇمىسسىز ادام جىبەرىلدى.
«جاسىل ەل» مەن ستۋدەنتتىك قۇرىلىس وتريادى دا جاستاردى ەڭبەككە تاربيەلەۋدە زور ۇلەس قوسىپ وتىر. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ II باعىتى بويىنشا ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن جاستار قاتارىنان 111 ادامعا نەسيە بەرىلىپ, ولار بۇگىندە جاس كاسىپكەرلەر قاتارىن تولىقتىرىپ, ءوز بيزنەستەرىن ءساتتى جۇرگىزە باستادى. الداعى ۋاقىتتا دا ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىن شىنىقتىرۋعا, دۇنيەتانىمىن بايىتۋعا, شىعارماشىلىق تۇرعىدان جەتىلۋىنە جاسالعان مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانا بىلگەن جاستاردىڭ قاتارىن ارتتىرۋعا كۇش سالامىز.
جالپى, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنداعى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جايلى كىتاپحانالاردا اقپاراتتىق-كىتاپحانالىق قىزمەت تۇرلەرىن جەتىلدىرۋ قولعا الىندى. بۇل ىسكە وبلىستاعى مۋزەيلەر دە اتسالىسۋدا. «مەنىڭ ەلىم» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا مادەني وشاقتاردا ينتەرنەت-جوبا ەنگىزىلىپ, كىتاپحانالاردا ونلاين-سەمينارلار وتكىزۋ جولعا قويىلدى. « ۇلى جىبەك جولىمەن» دەگەن تاقىرىپتىق باعدارلاما دايىندالىپ, برەندتىك كادەسىيلار شىعارىلۋدا.
«ماڭگىلىك ەل» – ءوزىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان «100 ناقتى قادامنىڭ» يدەيالىق نەگىزى. قازاقستاننىڭ الداعى تاعدىرى مەن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن بۇل ومىرشەڭ باعداردىڭ, ولشەۋسىز قۇندىلىقتاردىڭ ءرولى زور. قاي سالادا بولسىن ناقتى جانە نىق جاسالعان بارلىق قادامدارىمىز ماڭگىلىك ەل بولۋعا جاسالعان قادامدار دەپ بىلەمىز.
باقتيار ونەرباەۆ,
الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى