بىرىككەنگە بەرەكە بار

جامبىل اۋدانىنداعى «شاي­قو­رىق باعى» وندىرىستىك كووپە­را­تيۆى بۇگىندە 50 گەكتار جەرگە قارقىندى باۋ وتىرعىزىپ, 70 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قام­تىپ وتىر. كووپەراتيۆ ءتورا­عاسى التاير بولسىنبەكوۆ بۇل ءتىر­لىكتىڭ ءبارى بىرلىكتىڭ ارقاسىن­دا جۇزەگە اسقانىن ايتادى. «ال­دىمەن ون وتباسى ءبىر كووپەرا­تيۆ بولىپ بىرىگىپ, ۇلكەن جوبا جاسا­دىق. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 718,3 ملن. تەڭگە. ءسويتىپ, اۋىل شارۋا­شى­لى­عىن قولداۋ قورىنا باردىق. قار­قىندى باق وتىرعىزۋدىڭ باس­تى شارتى – ەڭ الدىمەن جەر جانە باقتىڭ كۇتىمىنە قاجەتتى ينفرا­قۇ­رىلىمى بولۋى كەرەك. ون وت­باسىنىڭ جەرى وسى تالاپ ۇدەسىنەن شىعا ءبىلدى. وسىلايشا قارقىندى وتباسىلىق باق باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە الدىق. سوندىقتان بىزگە قازىر تەك بىرىگۋ قاجەت... بىرنەشە ۇساق شارۋاشىلىقتار بىرىگىپ, ىرىلەنسە, ۇلكەن ىستەردى قولعا الار ەدى», دەيدى بۇل جونىندە التاير الىمبەك ۇلى. شىنىندا, شارۋاشىلىق­تار­دىڭ ميداي شاشىلىپ, ۇساقتالىپ كەتۋى بۇل سالانىڭ قارقىندى دامۋىن تەجەپ, ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جانە وزىق اگروتەحنولوگيالاردى تاجىريبەدە قولدانۋعا, قوماقتى قارجىلىق ينۆەستيتسيا تارتۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. سوندىقتان «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەندەي, تۇرعىندار ارا­سىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, اۋىلشارۋاشىلىق كوو­پەراتيۆتەرىن قۇرۋ جۇمىس­تارىن جالعاستىرۋ نازاردان ءبىر ءسات تە تىس قالماۋى ءتيىس. قازىر باياعىداي باۋ-باق­شامىزعا كوشەتتى شانشي سالىپ, تۇبىنە سۋ قۇيىپ, نە وتىرعىزعانىن ءوزى دە تۇسىنبەي, زارىعىپ بارىپ ءتۇيىن­دەگەن كەزدە عانا قىزىل الما, الدە سارى الما ەكەنىن كورىپ, «ە, مەيلى» دەپ ارقانى كەڭگە سالاتىن زامان ەمەس. قازىر ءبارى الاقانداعىداي انىق بولۋى قاجەت. المانىڭ قانداي سورتىن تاڭداۋ كەرەك, ونى قالاي وتىرعىزادى, العاشقى ءونىمدى قاشان بەرەدى, قانشا جىلدا مول ونىمگە قول جەتكىزەدى, مىنە, وسىنىڭ ءبارى الدىن الا جوسپارلانادى. ون وتباسىدان قۇرالعان شارۋاشىلىق بۇل ماسەلەنى ۇزاق اقىلداسىپ, عالامتور اقتارىپ, اقىرىندا پولشالىق مامانعا «قۇدا» تۇسەدى. پولشا – الما باعىن دامى­تۋ ماسەلەسىندە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن الەمدەگى ءۇش مەملە­كەت­تىڭ ءبىرى ەكەن. – جامبىل وبلىسىنا وتكەن جىلى كەلدىم, – دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە پولشالىق مامان كازيمير پوحودىلو. – شىنىن ايتۋ كەرەك, العاشىندا بۇل جەر ءبىز تاڭداعان الما سورتىن وتىرعىزۋعا وتە قولايسىز بولىپ كورىندى. جازى وتە ىستىق. دەگەنمەن, توپىراعى وتە قۇنارلى ەكەن. اعىن سۋ ماسەلەسى دە ءبىراز قولدى بايلاپ ەدى. كەيىنىرەك ول ماسەلە شەشىلدى. قازىر وسىناۋ 50 گەكتارلىق القاپتا 4 ءتۇرلى الما سورتتارى وتىرعىزىلعان. مۇنىڭ ەرەكشەلىگى, بۇل الما اعاشتارى ەكىنشى جىلى گەكتارىنا 6-7 توننا شاماسىندا ءونىم بەرەدى. ءتورتىنشى جىلعا اياق باسقاندا بۇل كورسەتكىش 60-70 تونناعا جەتەدى. تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەندىكتەن, سۋ جانە مينەرالدى تىڭايتقىش جاعىنان شىعىن وتە از. ايتسە دە كۇننىڭ قىزۋى مول ءونىمدى 10-15 پايىزعا ازايتىپ جىبەرەدى. سوندىقتان ەكىنشى جىلى الما اعاشتارىنىڭ باسىن ارنايى تورمەن كولەگەيلەيمىز. بۇل ءبىر جاعى بۇرشاقتان دا ساقتايدى. مول ءونىمدى كوتەرە المايتىندىقتان, الما بۇتاقتارىن ارنايى تەمىرمەن بايلاۋ قاجەت. مىنە, بۇل باۋدىڭ وتىرعىزۋ تەحنولوگياسى بارلىق تالاپقا ساي. ەۋروپادا دا ءدال وسىلاي وتىرعىزىلادى. ءوز باسىم وسى الما ەگۋ ماسەلەسىمەن 40 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەمىن. 25 گەكتار جەكەمەنشىك جەرىم بار. مىنە, «شايقورىق باعى» ءون­دىرىستىك كووپەراتيۆى بىرىگۋدىڭ ار­قاسىندا وسىنداي ءىرى ىستەردى قولعا الىپ, كوپكە ۇلگى بولىپ وتىر. جالپى العاندا, جەمىس باقتارى بۇگىنگى كۇنى جوعارى رەنتابەلدى, ونىمدەرى سۇرانىسقا يە, بولاشاعى زور سالا ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە, بۇل ماسەلەدە وڭتۇستىكتىڭ وتە قولايلى اۋا رايىن ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. سوندىقتان, تەك الما باقتارىمەن عانا شەكتەلمەي, وسى وڭىردە ءداستۇرلى تۇردە وسىرىلگەن ءجۇزىم القاپتارىن دا قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, ونى تەرەڭدەتىپ قايتا وڭدەۋدى ۇيىمداستىرعان دا ءجون سياقتى. ءدال قازىر ەلىمىزدە تاڭقۋراي, قۇلپىناي, شيە, ورىك سياقتى جەمىستەرگە دە سۇرانىس ۇلكەن. ياعني, وسى سالالاردى دا دامىتۋعا كۇش سالۋ كەرەك. الىنعان ءونىمدى جوعارى باعاعا وتكەرۋ جانە تۇرعىنداردى جىل بويى قامتاماسىز ەتىپ وتىرۋ ءۇشىن زاماناۋي جەمىس قويمالارىن سالۋ دا كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. ويتكەنى, جامبىل وبلىسى وسى ونىمدەرىمەن ءوز ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, كورشى جاتقان رەسەي جانە قىتاي ەلدەرىنىڭ دە الىپ نارىعىنا كىرۋ مۇمكىندىكتەرى بار. اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى قارقىندى باق باعدارلاماسى بويىنشا 2016-2017 جىلدارى 200 گەكتارعا, 2020 جىلى 500 گەكتارعا دەيىن نەسيە بەرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدا. قازىر بۇل باعدارلاما بويىنشا بايزاق, مەركى, ت.رىسقۇلوۆ جانە قورداي اۋداندارىندا ۇساق شارۋاشىلىقتار بىرىگىپ, ءبىراز شارۋالار اتقارىلۋدا. راسىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى العا باسۋى ءۇشىن عىلىممەن تىعىز بايلانىس­تا بولۋى كەرەك. ەككەن ەگىن كوپ نەمەسە از ءونىم بەرسە دە سونىڭ سىرىن زەرتتەپ, سوڭعى تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ وتىرماسا, بۇل سالا دامىمايدى. تاعى دا مىقتى ماماندار قاجەت. ال ۇساق, الەۋەتى از شارۋاشىلىقتار مۇنداي جاعدايعا قول جەتكىزۋدى ويلانبايدى دا, تىپتەن مۇمكىندىگى دە جوق. ايتسە دە شارۋالار بىرىگۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىن ءالى دە جاقسى تۇسىنە بەرمەيدى. «ورتاق وگىزدەن وڭاشا بۇزاۋ ارتىق» دەپ, بىرىكسە تيەسىلى جەرىنەن ايىرىلىپ قالامىن با دەپ قورقاقتايتىندارى دا كوپ. شارۋالاردىڭ وسى تۇسىنىگىن تۇبىرىمەن وزگەرتەتىن ۋاقىت جەتتى. سوندىقتان, «بايلىق بايلىق ەمەس, بىرلىك بايلىق» ەكەنىن ءتۇسىنىپ, جۇمىستى ءبىرى­گۋدەن, ۇساق قوجالىقتاردى ىرىلەندىرۋدەن باس­تاۋ قاجەت. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان» جامبىل وبلىسى